Vấn đề hệ trọng của thời đại

Trong bài viết nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Ngày Đại dương thế giới (8/6) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một thông điệp mang ý nghĩa thời đại: "Chúng ta cần xác lập một quan điểm chỉ đạo xuyên suốt rằng, phát triển xanh, bảo vệ môi trường, bảo vệ đại dương và ứng phó biến đổi khí hậu phải trở thành một trụ cột của mô hình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới".

Thông điệp đó không chỉ vượt qua khuôn khổ của từng quốc gia mà còn là thách thức của cả nhân loại. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Thế giới hôm nay đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc chưa từng có về môi trường sinh thái. Trái đất nóng lên liên tục, thời tiết cực đoan, băng tan, nước biển dâng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, xâm nhập mặn, suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm môi trường biển và đại dương đang tác động trực tiếp đến mọi châu lục. Sự mất cân bằng ấy cho thấy giới hạn của tự nhiên đang bị đẩy đến mức nguy hiểm...".

"Từ nhận thức đó, bảo vệ môi trường phải được nhìn nhận như một nội dung cốt lõi của an ninh quốc gia và an ninh con người. Một quốc gia có thể có tăng trưởng cao, nhưng nếu người dân phải sống trong ô nhiễm và suy thoái môi trường thì chưa thể coi là phát triển bền vững. Một xã hội hiện đại và thịnh vượng phải là xã hội biết làm giàu trong giới hạn sinh thái, sử dụng tài nguyên với trách nhiệm, xem thiên nhiên là điều kiện tồn tại, là tài sản quốc gia và là di sản của các thế hệ mai sau”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm viết. 

Bộ Công Thương thúc đẩy hàng loạt giải pháp mang tính chiến lược nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh. Ảnh: Cấn Dũng

Khi chúng ta nhận thức và hành động như vậy mới có thể mang lại cho Việt Nam nói riêng và cả nhân loại “một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững”. Đây là định hướng chiến lược đối với toàn bộ nền kinh tế, đặc biệt là những ngành trực tiếp liên quan đến sản xuất, năng lượng và khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên ở nước ta. 

Việt Nam đã sớm có nhận thức đúng đắn về mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế với môi trường sinh thái. Minh chứng là trong tư tưởng Hồ Chí Minh, từ lâu, Người đã phát động Tết trồng cây, nay trở thành nét đẹp mỗi độ xuân về. Người căn dặn bà con ngư dân về “rừng vàng, biển bạc… phải biết khai thác, bảo vệ”. 

Hiện nay, chúng ta đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa với nhu cầu năng lượng ngày càng lớn. Việc khai thác tài nguyên và sử dụng các nguồn năng lượng truyền thống như than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên đã đóng góp quan trọng cho tăng trưởng nhưng cũng đặt ra những áp lực ngày càng lớn về môi trường sinh thái và khối lượng phát thải khí nhà kính. Việt Nam đang trong lộ trình thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Vì thế, chuyển đổi xanh không còn là sự lựa chọn mà đã trở thành hành động tất yếu để bảo đảm năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai. 

Điều đáng chú ý là trong sáu nhóm nhiệm vụ lớn được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ra thì "thúc đẩy chuyển đổi xanh trong mô hình tăng trưởng, cơ cấu năng lượng, sản xuất và tiêu dùng và đô thị hóa" được đặt ở vị trí trọng tâm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu "đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo phù hợp với an ninh hệ thống, giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy công nghiệp ít phát thải và kinh tế tuần hoàn". Đó cũng chính là những nhiệm vụ đang được ngành Công Thương triển khai quyết liệt trong thời gian qua.

Tiết kiệm năng lượng – trụ cột trong chiến lược chuyển đổi xanh toàn diện

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng cùng với yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm năng lượng được xác định là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu để giảm chi phí sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh toàn diện. Theo mục tiêu được Chính phủ đặt ra, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu giảm tiêu hao năng lượng trên đơn vị GDP từ 1 - 1,5% mỗi năm; các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng hằng năm; 100% cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm thực hiện kiểm toán năng lượng và áp dụng hệ thống quản lý năng lượng. 

Bộ Công Thương chỉ đạo triển khai đồng bộ các chương trình quản lý nhu cầu điện, điều chỉnh phụ tải, đồng thời bảo đảm nhiên liệu cho phát điện và đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn, lưới điện. Ảnh: Cấn Dũng

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Bộ Công Thương đang từng bước chuyển trọng tâm điều hành từ việc chỉ tập trung phát triển nguồn cung sang hài hòa giữa phát triển nguồn điện và quản lý nhu cầu sử dụng điện. Đây là xu hướng quản trị năng lượng hiện đại đang được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống năng lượng và giảm áp lực đầu tư vào các nguồn điện mới. 

Trong mùa nắng nóng năm 2026, khi nhu cầu điện tăng cao tại nhiều địa phương, Bộ Công Thương đã chỉ đạo triển khai đồng bộ các chương trình quản lý nhu cầu điện, điều chỉnh phụ tải, đồng thời bảo đảm nhiên liệu cho phát điện và đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn, lưới điện. Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia, tối ưu hóa nguồn lực hiện có và nâng cao độ an toàn vận hành. Các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được mở rộng trong doanh nghiệp sản xuất, khu công nghiệp và các cơ sở tiêu thụ năng lượng trọng điểm. Hàng nghìn doanh nghiệp đã đầu tư đổi mới công nghệ, thay thế dây chuyền cũ bằng thiết bị tiết kiệm điện, giảm tiêu hao nhiên liệu và giảm phát thải ra môi trường.

Song song với đó là quá trình phát triển năng lượng tái tạo, thúc đẩy điện gió, điện mặt trời và từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp xanh. Đây không đơn thuần là câu chuyện môi trường mà còn là yêu cầu sống còn đối với nền sản xuất Việt Nam, trong bối cảnh các thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ hay Nhật Bản... ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về phát thải carbon.

Đồng thời, ngành Công Thương đang thúc đẩy hàng loạt giải pháp mang tính chiến lược nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh. Trọng tâm là hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn về hiệu suất năng lượng; mở rộng danh mục dán nhãn năng lượng; phát triển thị trường dịch vụ năng lượng; khuyến khích doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tiết kiệm năng lượng (ESCO); nghiên cứu công nghệ lưu trữ năng lượng, pin thế hệ mới và động cơ hiệu suất cao. Đặc biệt, việc thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc từ ngày 1/6/2026 và phát triển điện mặt trời mái nhà được xem là những bước đi quan trọng nhằm giảm phát thải và đa dạng hóa nguồn năng lượng sạch. 

Từ ngày 1/6/2026, xăng E10 được bán rộng rãi trên phạm vi toàn quốc.

Thực tế cho thấy, hơn 60 quốc gia trên thế giới đã sử dụng rộng rãi xăng sinh học, trong đó E10 là mức phổ biến nhất. Điều này cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng khi từng bước tham gia vào dòng chảy chuyển dịch năng lượng xanh toàn cầu. Điều quan trọng hơn, theo Bộ Công Thương, việc sử dụng xăng E10 có thể giúp cắt giảm khoảng 2,5 triệu tấn CO2 mỗi năm. Đây là đóng góp đáng kể cho mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời tạo thêm động lực để Việt Nam hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050. 

Các chuyên gia đánh giá xăng E10 không chỉ góp phần giảm ô nhiễm không khí mà còn thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị nhiên liệu sinh học trong nước, tạo đầu ra cho các sản phẩm nông nghiệp như sắn, mía, ngô; đồng thời góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trước những biến động khó lường của thị trường dầu mỏ thế giới.   

Tiết kiệm năng lượng, sử dụng nhiên liệu sinh học, thay đổi thói quen tiêu dùng và lối sống xanh chính là những hành động cụ thể góp phần tạo nên sức mạnh của cả quốc gia. Một bóng đèn được tắt khi không cần thiết, một chiếc điều hòa được điều chỉnh hợp lý hay lựa chọn xăng sinh học, đều mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta nghĩ. Đó cũng là lý do vì sao ngành Công Thương đang đẩy mạnh tuyên truyền về tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng hiệu quả, chuyển đổi sang nhiên liệu xanh và xây dựng văn hóa tiêu dùng xanh trong cộng đồng.

Con đường hướng tới một nền kinh tế xanh chắc chắn còn nhiều thách thức. Nhưng từ thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến những cơ chế, chính sách Bộ Công Thương đề xuất, thực thi, đang cho thấy hành động quyết liệt của Việt Nam, phát triển kinh tế không thể tách rời bảo vệ môi trường sinh thái; tăng trưởng không thể đánh đổi bằng tài nguyên và tương lai của các thế hệ mai sau.

Ngành Công Thương với vai trò “đầu tàu” trong việc thực hiện chuyển đổi xanh, đã góp phần đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thịnh vượng và phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đó cũng chính là con đường hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam “giàu mạnh mà môi trường vẫn trong lành, biển đảo vẫn bình yên, dòng sông vẫn xanh, cánh rừng vẫn đại ngàn và mỗi người dân được sống an toàn, khỏe mạnh, hạnh phúc”.