Sau nhiều năm duy trì vị trí nằm trong nhóm địa phương tăng trưởng cao của cả nước, Quảng Ninh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn phải bền vững, hiện đại và có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Dự thảo điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 phần nào cho thấy định hướng ấy thông qua việc tái cấu trúc không gian phát triển, điều chỉnh các động lực tăng trưởng và xây dựng mô hình quản trị theo hướng hiện đại hơn.

Điểm đáng chú ý của quy hoạch lần này là cách Quảng Ninh định vị lại vai trò của mình trong cấu trúc phát triển vùng và quốc gia.

Nếu trước đây địa phương chủ yếu được biết đến với các trụ cột công nghiệp khai khoáng, cảng biển và du lịch, thì trong quy hoạch điều chỉnh lần này, các yếu tố như kinh tế số, logistics, đổi mới sáng tạo, kinh tế biển hiện đại và đô thị thông minh được đặt ở vị trí trung tâm.

Thay vì chỉ khai thác giá trị du lịch, Quảng Ninh đang hướng tới mô hình phát triển đô thị gắn với di sản thiên nhiên và văn hóa thế giới (Ảnh: Vũ Bằng).

Mục tiêu được xác định không chỉ là trở thành thành phố trực thuộc Trung ương hay đô thị loại I hiện đại, mà còn là cực tăng trưởng bền vững của vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng động lực phía Bắc; trung tâm kinh tế biển mạnh của quốc gia; cửa ngõ kết nối quốc tế giữa Việt Nam với Trung Quốc và khu vực ASEAN.

Đáng chú ý, Quảng Ninh lựa chọn hướng phát triển đa cực, đa trung tâm thay vì tập trung vào một đô thị lõi duy nhất. Đây được xem là xu hướng phát triển hiện đại nhằm tạo sự cân bằng giữa các khu vực, tăng tính liên kết và mở rộng dư địa tăng trưởng dài hạn.

Trong cấu trúc đó, Hạ Long tiếp tục giữ vai trò trung tâm đô thị di sản và dịch vụ quốc tế; Móng Cái được định vị là trung tâm giao thương, kết nối xuyên biên giới; Vân Đồn hướng tới trung tâm kinh tế biển, du lịch và đổi mới sáng tạo; trong khi các khu vực miền Đông, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số được chú trọng phát triển hài hòa với hạ tầng, dịch vụ và bảo tồn văn hóa bản địa.

Có thể thấy, thay vì phát triển theo chiều rộng, Quảng Ninh đang chuyển mạnh sang nâng chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo dự thảo, giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 12,02%/năm; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 20.290 USD; kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP; tỷ lệ đô thị hóa trên 75%; kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 40-45% GRDP.

Đây là những chỉ tiêu cho thấy, địa phương đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất lao động, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả quản trị thay vì phụ thuộc vào khai thác tài nguyên như trước đây.

Để thực hiện mục tiêu này, dự thảo quy hoạch xác định nhiều đột phá về hạ tầng và thể chế.

Trong đó, hạ tầng số, logistics, kết nối đa phương thức và các dự án chiến lược như tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long được xem là những yếu tố nền tảng để mở rộng không gian phát triển và tăng khả năng liên kết vùng.

Cùng với đó là định hướng xây dựng hệ sinh thái thu hút nhân lực chất lượng cao, ưu tiên các ngành công nghệ, quản trị hiện đại và kinh tế mới.

Một điểm đáng chú ý khác là việc Quảng Ninh định hướng triển khai các cơ chế thử nghiệm vượt trội (sandbox) cho một số mô hình phát triển mới. Điều này cho thấy địa phương này không chỉ muốn phát triển nhanh hơn mà còn hướng tới vai trò tiên phong trong đổi mới quản trị và chính sách phát triển.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng mạnh, lợi thế không còn nằm đơn thuần ở tài nguyên hay vị trí địa lý mà phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực quản trị, chất lượng hạ tầng, môi trường đầu tư và khả năng thích ứng với các xu hướng phát triển mới.

Quy hoạch lần này cũng thể hiện rõ định hướng phát triển “xanh” và đặt yếu tố di sản vào trung tâm của chiến lược dài hạn.

Thay vì chỉ khai thác giá trị du lịch, Quảng Ninh đang hướng tới mô hình phát triển đô thị gắn với di sản thiên nhiên và văn hóa thế giới, coi đây là nền tảng để tạo bản sắc và sức cạnh tranh riêng trong khu vực.

Đây cũng là bài toán không dễ khi địa phương vừa phải duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa phải bảo vệ hệ sinh thái biển, tài nguyên thiên nhiên và không gian di sản của Vịnh Hạ Long.

Bởi vậy, việc lấy ý kiến nhân dân đối với Hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện thủ tục hành chính mà còn là quá trình tham vấn xã hội đối với chiến lược phát triển dài hạn của địa phương.