Máy xúc chuyển đất chứa khoáng sản đất hiếm tại một cảng ở Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, trước khi được xuất khẩu sang Nhật Bản. (Nguồn: Getty Images)

Theo Yomiuri Shimbun, dự án sẽ cung cấp hỗ trợ tài chính trong thời gian tối đa 7 năm cho các trường đại học và viện nghiên cứu phát triển công nghệ mới, đồng thời tăng cường năng lực nghiên cứu cơ bản nhằm bảo đảm nguồn cung các tài nguyên thiết yếu cho nền kinh tế.

Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản dự kiến đề nghị 10,4 tỷ Yen cho dự án trong đề xuất ngân sách tài khóa 2027. Chương trình sẽ kéo dài đến năm tài khóa 2033 và được triển khai trong khuôn khổ cơ chế đầu tư nhằm thúc đẩy một “Nhật Bản mạnh hơn và thịnh vượng hơn”. Theo đó, các bộ, ngành có thể đề xuất ngân sách mà không bị áp mức trần.

Các chương trình được ưu tiên hỗ trợ sẽ tập trung phát triển công nghệ thay thế những nguồn tài nguyên Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào nước ngoài, như đất hiếm, đồng và naphtha, bằng các vật liệu dễ tiếp cận hơn. Những công nghệ giúp tái chế các nguồn tài nguyên này hoặc giảm lượng sử dụng cũng thuộc diện được hỗ trợ.

Đất hiếm là một trong những nguồn tài nguyên khiến Nhật Bản đặc biệt quan tâm đến nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Trung Quốc hiện chiếm khoảng 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu và khoảng 90% thị trường tinh luyện. Nguồn cung đất hiếm của Nhật Bản thường xuyên chịu tác động từ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc.

Trong khi đó, những diễn biến tại Trung Đông cũng từng làm gia tăng trong thời gian ngắn lo ngại về nguồn cung naphtha, một nguyên liệu quan trọng của ngành hóa dầu. Nhu cầu đối với đồng, loại khoáng sản được sử dụng rộng rãi trong hệ thống dây dẫn, cũng đang tăng do sự phát triển nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu phục vụ nhu cầu trí tuệ nhân tạo (AI). Những diễn biến này làm gia tăng lo ngại nguồn cung đồng có thể không theo kịp nhu cầu trong tương lai.

Nhật Bản cũng dự kiến hỗ trợ phát triển các phương pháp mới phục vụ quá trình luyện và tinh chế những khoáng sản quan trọng như đất hiếm mà không tạo ra chất thải độc hại, qua đó giảm tác động đến môi trường và tăng năng lực xử lý trong nước.

Khoảng 5 trung tâm nghiên cứu liên ngành, quy tụ các nhà nghiên cứu từ trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu - phát triển, sẽ được lựa chọn để nhận hỗ trợ. Mỗi trung tâm dự kiến được cấp khoảng 1 tỷ Yen mỗi năm.

Ngoài ra, các nhóm nghiên cứu phát triển công nghệ then chốt nhằm giảm rủi ro về nguồn tài nguyên có thể nhận khoảng 200 triệu Yen mỗi năm.

Các nhóm thực hiện nghiên cứu cơ bản làm tiền đề cho những công nghệ này sẽ được hỗ trợ khoảng 20 triệu Yen mỗi năm.

Để xác định những lĩnh vực cần ưu tiên, Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản sẽ phối hợp với Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp và Bộ Môi trường, đánh giá nhu cầu của các ngành công nghiệp cũng như những công nghệ cần thiết trước khi tiếp nhận hồ sơ xin hỗ trợ.