Động thái này đánh dấu nỗ lực mới nhất của Tổng thống Trump nhằm tái thiết hệ thống thuế quan quy mô lớn sau khi các biện pháp trước đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi đầu năm nay.

Nếu được triển khai, loạt thuế quan mới sẽ áp lên nhiều mặt hàng tiêu dùng nhập khẩu, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giá cả tiếp tục tăng trong bối cảnh lạm phát đang chịu áp lực từ cuộc xung đột tại Iran.

Dưới đây là những điểm đáng chú ý về đề xuất thuế quan mới và những tác động tiềm tàng đối với người tiêu dùng Mỹ.

Washington muốn áp thuế ra sao?

Ngày 2/6, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã đề xuất áp thuế tối thiểu 10% đối với 60 đối tác thương mại, từ Costa Rica, Ả Rập Xê Út cho tới Liên minh châu Âu (EU).

Biện pháp này nhằm vào các quốc gia bị cáo buộc không ngăn chặn hiệu quả việc nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo USTR, việc sử dụng lao động cưỡng bức giúp các quốc gia này cắt giảm chi phí sản xuất, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng đối với người lao động Mỹ.

Theo đề xuất, 54 quốc gia, trong đó có Ấn Độ và Brazil, sẽ phải chịu mức thuế 12,5% do bị cho là không thể ngăn chặn việc nhập khẩu các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Trong khi đó, sáu quốc gia khác, bao gồm Canada và Mexico, sẽ bị áp thuế 10% vì bị cáo buộc không thực thi đầy đủ các biện pháp cấm liên quan.

USTR cho biết kết luận này được đưa ra sau cuộc điều tra do chính quyền Tổng thống Trump khởi động từ tháng 3 theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép nhánh hành pháp sử dụng quyền áp thuế tạm thời nhằm đáp trả các chính sách thương mại bị xem là gây bất lợi từ các quốc gia khác.

Trong một tuyên bố, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhấn mạnh: “Việc các đối tác thương mại quan trọng nhất của chúng ta không giải quyết tình trạng nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức là điều không thể chấp nhận được. Điều này khiến người lao động Mỹ phải cạnh tranh trên thị trường toàn cầu trong một sân chơi không bình đẳng”.

Bên cạnh đó, ông Greer khẳng định Washington sẽ tôn trọng các mức trần thuế quan đã cam kết trong các thỏa thuận thương mại với Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và các đối tác khác, đồng thời cho rằng kế hoạch áp thuế liên quan đến lao động cưỡng bức của Mỹ cung cấp cơ sở pháp lý để thực hiện cam kết này.

“Chúng tôi hiểu rằng một thỏa thuận là một thỏa thuận”, ông Greer nói với các phóng viên bên lề cuộc họp cấp bộ trưởng của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tại Paris.

Trước đó, Washington đã đạt được các thỏa thuận với Brussels và Tokyo, theo đó mức thuế của Mỹ đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ EU và Nhật Bản được giới hạn ở mức tối đa 15%.

Các mức thuế phát sinh từ cuộc điều tra mới có thể đẩy thuế quan của Mỹ đối với hàng hóa từ EU và Nhật Bản vượt xa ngưỡng 15%, nếu không bị giới hạn bởi các thỏa thuận thương mại đã được ký kết trước đó.

Mặt bằng thuế quan sẽ bị tác động ra sao?

Theo ông Jason Miller, giáo sư quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học bang Michigan, đề xuất mới sẽ làm tăng mức thuế quan tổng thể của Mỹ, dù vẫn thấp hơn mức đỉnh được thiết lập trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết chống lại các chính sách thuế quan của ông Trump hồi tháng 2.

Theo hồ sơ tòa án, tính đến tuần trước, chính quyền Mỹ đã hoàn trả khoảng 20 tỷ USD tiền thuế quan liên quan đến các biện pháp bị vô hiệu hóa trước đó.

Ngân hàng đầu tư Macquarie nhận định trong một báo cáo công bố hôm 3/6 rằng các đối tác thương mại nằm trong diện bị ảnh hưởng chiếm khoảng 99% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ. Tuy nhiên, hàng loạt trường hợp miễn trừ có thể giúp giảm đáng kể tác động thực tế của biện pháp này.

Chẳng hạn, các mặt hàng thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) sẽ được miễn áp thuế. Đây là nhóm hàng hóa chiếm khoảng 20% tổng lượng hàng nhập khẩu của Mỹ.

Ngoài ra, nhiều sản phẩm nông nghiệp, hàng may mặc và năng lượng cũng nằm trong diện được miễn trừ.

Theo dữ liệu của Tax Foundation, trước phán quyết của Tòa án Tối cao, mức thuế quan bình quân gia quyền của Mỹ ở mức 14,5%. Sau phán quyết này, con số đã giảm xuống còn 8,2%.

“Chính quyền Tổng thống Trump đang nâng thuế quan so với mức hiện nay, nhưng chúng ta sẽ không quay trở lại mức thuế từng áp dụng trước đây. Người tiêu dùng sẽ ở trong tình thế thuận lợi hơn so với giai đoạn trước”, ông Miller nhận định.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Theo Macquarie, phiên điều trần công khai về đề xuất thuế quan mới đã được ấn định vào ngày 7/7. Điều này đồng nghĩa các mức thuế có thể được triển khai trong những tuần tiếp theo nếu nhận được sự chấp thuận.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao hồi đầu năm, ông Trump đã nhanh chóng ban hành một loạt thuế quan mới theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại. Điều khoản này cho phép tổng thống áp thuế tối đa 15% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu trong thời hạn 150 ngày.

Các mức thuế đó từng bị một tòa án liên bang bác bỏ, nhưng sau khi kháng cáo vẫn được phép duy trì đối với phần lớn nhà nhập khẩu. Chúng dự kiến sẽ hết hiệu lực vào tháng tới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng các mức thuế mới được đề xuất trong tuần này cũng có thể phải đối mặt với những thách thức pháp lý tương tự.

Trong một bài viết trên blog cá nhân, ông Alan Wolff, cựu Phó Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhận định rằng các biện pháp thuế quan mới khó có thể vượt qua được sự xem xét của tòa án. Theo ông, Điều 301 được Quốc hội thiết kế nhằm cho phép tổng thống xử lý từng quốc gia riêng lẻ thay vì áp đặt thuế quan đồng loạt đối với nhiều nước cùng lúc.

“Không có dấu hiệu nào cho thấy Quốc hội từng có ý định cho phép xử lý ‘một hoặc nhiều quốc gia nước ngoài’ cùng một thời điểm”, ông Wolff lập luận.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế tại Macquarie lại đưa ra quan điểm khác. Họ cho rằng các tòa án trước đây đã thể hiện xu hướng chấp nhận những mức thuế được ban hành theo Điều 301.

“Điều đó đồng nghĩa khả năng các mức thuế này vượt qua được sự giám sát pháp lý sẽ cao hơn nếu chúng được chính thức áp dụng”, báo cáo của Macquarie nhận định.

Dù vậy, các chuyên gia của ngân hàng này cũng lưu ý rằng tòa án vẫn có thể thu hẹp phạm vi áp dụng của các biện pháp thuế quan hoặc yêu cầu USTR đưa ra những cơ sở pháp lý thuyết phục hơn so với những gì cơ quan này đã trình bày cho đến nay.