Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Đặng Đình Đức, Phó chủ tịch thường trực Cơ quan điều hành VIFC-DN, cho rằng lợi thế cạnh tranh của Đà Nẵng không nằm ở cuộc đua ưu đãi thuế mà ở khả năng xây dựng thể chế minh bạch, khung pháp lý tiệm cận chuẩn mực quốc tế để thu hút dòng vốn và các mô hình tài chính mới.

Cơ chế vượt trội không dừng lại ở ưu đãi thuế

- Sau thời gian triển khai xây dựng VIFC-DN, theo ông, đâu là những kết quả bước đầu và một số “điểm nghẽn” cần tháo gỡ?

Ông Đặng Đình Đức: Sau gần 5 tháng đi vào hoạt động, Cơ quan điều hành VIFC-DN đã hoàn thiện bộ máy tổ chức, bố trí hạ tầng và nguồn lực tài chính cần thiết, đồng thời thu hút 3 chuyên gia quốc tế từng giữ vị trí quản lý tại các trung tâm tài chính lớn trên thế giới tham gia điều hành, tư vấn chiến lược và xây dựng các quy trình, quy chế, tiêu chuẩn, điều kiện cấp phép, quản lý hoạt động cho VIFC-DN.

Đến nay, VIFC-DN có 12 thành viên chính thức hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ tài chính, tài sản số, dữ liệu tài chính, quản lý tuân thủ và dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp. Cùng với đó, nhiều nhà đầu tư quốc tế, quỹ đầu tư, doanh nghiệp công nghệ tài chính và tổ chức tài chính toàn cầu đang đồng hành cùng thành phố trong phát triển sản phẩm tài chính mới, kết nối dòng vốn và nâng cao năng lực vận hành.

VIFC-DN cũng đang nghiên cứu các sản phẩm, dịch vụ tài chính nhằm khơi thông và đa dạng hóa kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, như mã hóa tài sản thực gồm hạ tầng của VIFC-DN và bất động sản thương mại của doanh nghiệp; hình thành trung tâm giao dịch carbon quốc tế; thu hút các quỹ đầu tư, công ty tài chính và định chế tài chính phi ngân hàng quốc tế tham gia cung cấp nguồn vốn linh hoạt cho hạ tầng chiến lược và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thành lập và phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam là một nhiệm vụ hoàn toàn mới và nhiều thách thức, bởi đây là lần đầu tiên Việt Nam triển khai mô hình trung tâm tài chính theo chuẩn mực quốc tế.

Khó khăn lớn nhất trong giai đoạn chuyển từ thiết kế sang vận hành chính là đưa một mô hình chưa có tiền lệ vào thực tiễn nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn, ổn định. Một mặt, phải bám sát khung pháp luật hiện hành của Việt Nam; mặt khác, phải phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan để tiếp cận và vận dụng những thông lệ quốc tế tốt nhất, bảo đảm VIFC-DN có thể tham gia và cạnh tranh trong sân chơi tài chính quốc tế.

Khó khăn thứ hai là hoàn thiện cơ chế vận hành cho các lĩnh vực mới, đặc biệt là các mô hình tài chính hiện đại như fintech, tài sản số và tài chính xanh. Những lĩnh vực này phát triển rất nhanh, trong khi yêu cầu đặt ra là vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát chặt chẽ rủi ro để bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và niềm tin của thị trường.

Khó khăn thứ ba là chuyển đổi tư duy quản trị. Điều hành một Trung tâm tài chính quốc tế không thể theo cách quản lý hành chính truyền thống mà phải chuyển sang mô hình quản trị theo chuẩn mực quốc tế, lấy thị trường làm trung tâm, lấy minh bạch và kỷ luật làm nền tảng.

Trước thực tế đó, Cơ quan điều hành VIFC-DN xác định cách tiếp cận là “vừa làm, vừa hoàn thiện”. VIFC-DN đang chủ động phối hợp với các bộ, ngành trung ương để rà soát, điều chỉnh các quy định chưa phù hợp; đồng thời tăng cường tham vấn nhà đầu tư quốc tế nhằm bảo đảm các chính sách được ban hành có tính khả thi cao và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

- Kinh nghiệm từ các trung tâm tài chính quốc tế mới nổi cho thấy thành công thường gắn với cơ chế đặc thù và đổi mới thể chế. Theo ông, Đà Nẵng cần những chính sách vượt trội nào để tạo sức hút cạnh tranh quốc tế?

Ông Đặng Đình Đức: Kinh nghiệm từ các trung tâm tài chính mới nổi như Dubai (DIFC) hay Astana (AIFC) cho thấy “cơ chế vượt trội” không chỉ dừng lại ở ưu đãi thuế mà còn nằm ở thể chế pháp lý độc lập.

Trong bối cảnh đó, các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước đang tạo nền tảng quan trọng để Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam nói chung và VIFC-DN nói riêng xây dựng khung pháp lý dựa trên thông lệ quốc tế. Trọng tâm là cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại hiện đại; cho phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình thanh toán số; áp dụng chính sách chuyển đổi ngoại hối linh hoạt và quản lý dòng vốn thông thoáng hơn so với quy định chung trên cả nước.

Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến hệ thống giao dịch carbon, định danh các sản phẩm tài chính mới; làm rõ và bổ sung cơ sở pháp lý cho các cấu trúc phổ biến tại các trung tâm tài chính quốc tế; xây dựng khung pháp lý để quản lý, giám sát hiệu quả hoạt động của các thành viên trong VIFC-DN. Điều này giúp VIFC-DN vừa có sức hút cạnh tranh trong khu vực và quốc tế, vừa bảo đảm an ninh, an toàn và phát triển bền vững.

Đang triển khai 3 nhóm đề án sản phẩm cốt lõi

- Trong giai đoạn đầu, theo ông, Đà Nẵng nên ưu tiên phát triển lĩnh vực nào để tạo dấu ấn cho Trung tâm tài chính quốc tế: tài chính thương mại, tài chính số, fintech hay tài chính xanh?

Ông Đặng Đình Đức: Về chiến lược chung, định hướng phát triển của VIFC-DN không tách rời chiến lược đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững của thành phố và quốc gia. Đây không chỉ là nơi cung ứng dịch vụ tài chính mà còn là hạt nhân kết nối dòng vốn, công nghệ và tri thức, qua đó hình thành một cực tăng trưởng tài chính mới, bổ trợ cho các trung tâm kinh tế lớn hiện nay.

Sau khi nhanh chóng hoàn thiện tổ chức bộ máy và cơ sở vật chất để đi vào hoạt động, Cơ quan điều hành VIFC-DN đã tập trung thu hút các chuyên gia quốc tế hàng đầu, phối hợp với các đối tác lớn triển khai 3 nhóm đề án sản phẩm cốt lõi gồm: thí điểm token hóa tài sản đối với kết cấu hạ tầng và các dự án quy mô lớn; làm việc với các địa phương, công ty thẩm định quốc tế và các tổ chức quốc tế mua tín chỉ carbon để triển khai các hoạt động giao dịch tín chỉ carbon sau khi khung pháp lý được hoàn thiện; thu hút nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng phi ngân hàng nước ngoài (công ty tài chính, quỹ đầu tư...) để cung cấp vốn cho khu vực kinh tế tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thông qua nguồn vốn này, các tập đoàn kinh tế tư nhân có thể tiếp cận nguồn vốn lớn để phát triển hạ tầng cảng biển, sân bay, giao thông, logistics; trong khi các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn linh hoạt, lãi suất ưu đãi mà không phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp và các điều kiện thẩm định chặt chẽ của ngân hàng thương mại.

- Nhiều ý kiến cho rằng sức hút của một trung tâm tài chính phụ thuộc lớn vào sự hiện diện của các định chế tài chính và ngân hàng lớn. Theo ông, Đà Nẵng cần làm gì để thu hút các tổ chức này trong thời gian tới?

Ông Đặng Đình Đức: Trong giai đoạn đầu, VIFC-DN đã thu hút sự quan tâm và tham gia của nhiều định chế tài chính và công nghệ tài chính có uy tín, có kinh nghiệm vận hành tại các trung tâm tài chính quốc tế lớn. Việc các tổ chức này lựa chọn tiếp cận và từng bước thiết lập hiện diện tại VIFC-DN là tín hiệu rất tích cực.

Để tiếp tục thu hút các tổ chức và định chế tài chính lớn trên thế giới, Cơ quan điều hành VIFC-DN hiện tập trung vào 3 trụ cột chính.

Thứ nhất là tổ chức triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đã được Trung ương ban hành, đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét các vấn đề phát sinh từ thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với các thông lệ quốc tế cho hoạt động của nhà đầu tư tại Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.

Thứ hai là thúc đẩy vận hành bộ máy ổn định, quy trình rõ ràng, trách nhiệm minh bạch. Thường xuyên lắng nghe nhu cầu, kiến nghị và các quan ngại của doanh nghiệp, nhà đầu tư; đồng thời nắm bắt những lĩnh vực có tiềm năng tham gia để kịp thời điều chỉnh, xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi cho các thành viên, qua đó định vị VIFC-DN trở thành điểm đến an toàn của các nhà đầu tư quốc tế.

Thứ ba là ưu tiên mục tiêu xây dựng VIFC-DN trở thành kênh cung cấp vốn không chỉ cho khu vực tư nhân trong nước mà còn là nền tảng dẫn vốn cho các lĩnh vực ưu tiên của nền kinh tế, bao gồm phát triển hạ tầng, quản lý tài sản dài hạn, tài chính phục vụ chuỗi cung ứng và hỗ trợ quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững không chỉ tại Việt Nam mà còn ở các quốc gia láng giềng như Lào, Campuchia.

- Nhiều chuyên gia đề xuất Việt Nam cần một “vùng thử nghiệm chính sách” cho fintech và tài sản số để thu hút dòng vốn quốc tế. Theo ông, Đà Nẵng có thể đảm nhận vai trò này hay không?

Ông Đặng Đình Đức: Cơ quan điều hành VIFC-DN định hướng ưu tiên phát triển có chọn lọc các lĩnh vực fintech, tài sản số và tài chính xanh, khuyến khích đổi mới sáng tạo gắn với khung thử nghiệm có kiểm soát. Mục tiêu là tạo ra không gian thử nghiệm thực chất, nơi các mô hình kinh doanh mới có thể được triển khai, đánh giá và hoàn thiện trước khi nhân rộng ra thị trường. Qua đó, VIFC-DN từng bước hình thành hệ sinh thái các sản phẩm, dịch vụ tài chính hiện đại, có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Hiện nay, Cơ quan điều hành VIFC-DN đang làm việc với đội ngũ chuyên gia quốc tế, phối hợp cùng các đối tác, tập đoàn lớn triển khai 3 nhóm đề án sản phẩm cốt lõi, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành liên quan để sớm hoàn thiện khung pháp lý và quy trình cấp phép cho hoạt động thử nghiệm, bảo đảm phù hợp với thực tiễn Việt Nam và tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Điều quan trọng là chúng tôi không chỉ cho phép thử nghiệm mà còn đồng hành cùng nhà đầu tư trong quá trình thiết kế mô hình quản lý phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đồng thời tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Cách tiếp cận này tương đồng với các trung tâm tài chính thành công như ADGM hay Singapore, nơi sandbox không chỉ là công cụ quản lý rủi ro mà còn là nền tảng thúc đẩy hoàn thiện chính sách.

- Ông kỳ vọng VIFC-DN sẽ tạo ra những thay đổi như thế nào đối với kinh tế địa phương và vị thế của Việt Nam trong khu vực trong 5–10 năm tới?

Ông Đặng Đình Đức: Trong 5–10 năm tới, nếu được vận hành với cơ chế đủ đột phá, VIFC-DN có thể tạo ra ba chuyển biến lớn.

Thứ nhất, đối với kinh tế địa phương, VIFC-DN sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang nền kinh tế dịch vụ tài chính - công nghệ có giá trị gia tăng cao hơn. Đây sẽ là động lực để hình thành hệ sinh thái fintech, quản lý tài sản, dịch vụ pháp lý quốc tế, kiểm toán, công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Quan trọng hơn, Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ phục vụ riêng Đà Nẵng mà còn đóng vai trò kênh dẫn vốn cho các địa phương trong cả nước và các quốc gia lân cận như Lào, Campuchia trong phát triển hạ tầng, chuyển đổi xanh, logistics và kinh tế số. Điều này có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với phát triển vùng.

Thứ hai, VIFC-DN sẽ góp phần nâng cao khả năng huy động vốn quốc tế cho Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng, chuyển đổi năng lượng và phát triển xanh là rất lớn, Việt Nam cần những cơ chế tài chính mới bên cạnh kênh tín dụng ngân hàng truyền thống. Các mô hình như tokenization, tín chỉ carbon hay các quỹ đầu tư chuyên biệt có thể mở ra những dòng vốn quốc tế linh hoạt hơn cho nền kinh tế.

Thứ ba, về vị thế quốc gia, nếu thành công, VIFC-DN có thể trở thành một trong những trung tâm thử nghiệm tài chính đổi mới của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính xanh, tài sản số và công nghệ tài chính. Điều này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị tài chính khu vực, hình thành năng lực cạnh tranh thể chế mới cho đất nước trong kỷ nguyên kinh tế số và tài chính toàn cầu.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!