Xếp hạng PPP Việt Nam so với ASEAN và thế giới

Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), năm 1990 thu nhập bình quân đầu người theo sức mua tương đương (PPP) của Việt Nam chỉ khoảng 1.100 USD, thuộc nhóm thấp nhất Đông Nam Á.

Trong khi đó, Indonesia đạt khoảng 3.000 USD/người và Philippines đạt khoảng 2.600 USD/người. Điều này đồng nghĩa thu nhập PPP của Việt Nam khi đó chỉ bằng khoảng 1/3 Indonesia và chưa bằng một nửa Philippines.

Trong suốt giai đoạn 1990 - 2017, thu nhập bình quân PPP của Việt Nam luôn thấp hơn Philippines. Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai nước dần thu hẹp nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế cao của Việt Nam.

Đến năm 2018, Việt Nam lần đầu tiên vượt Philippines về thu nhập bình quân PPP khi đạt khoảng 9.500 USD/người, trong khi Philippines đạt khoảng 9.300 USD/người. Từ năm 2019 đến nay, Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế cao hơn Philippines theo chỉ số này.

Đến năm 2024, thu nhập bình quân PPP của Việt Nam đạt khoảng 15.850 USD/người, trong khi Philippines ở mức khoảng 13.330 USD/người. Như vậy, khoảng cách giữa hai nước hiện đã nới rộng lên hơn 2.000 USD/người.

Dù vậy, Việt Nam vẫn xếp dưới Indonesia, quốc gia có mức thu nhập PPP khoảng 16.000 USD/người. Tuy nhiên, nếu như năm 1990 Indonesia cao gần gấp 3 lần Việt Nam thì hiện nay khoảng cách chỉ còn vài trăm USD/người.

Theo bảng xếp hạng của WB, Việt Nam hiện đứng thứ 6/10 quốc gia ASEAN về thu nhập bình quân PPP. Singapore vẫn dẫn đầu khu vực với khoảng 126.190 USD/người, tiếp theo là Brunei khoảng 92.750 USD/người, Malaysia khoảng 37.450 USD/người và Thái Lan khoảng 23.960 USD/người. Sau Indonesia và Việt Nam là Philippines, Lào, Campuchia, Myanmar và Timor-Leste.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam hiện là quốc gia có tốc độ tăng thu nhập PPP nhanh nhất ASEAN trong giai đoạn 1990 - 2024. Nếu năm 1990 mức thu nhập PPP mới khoảng 1.100 USD/người thì đến năm 2024 đã tăng gần 14 lần. Trong khi đó, Indonesia tăng hơn 5 lần, Philippines tăng khoảng 5 lần, Malaysia tăng khoảng 5,5 lần và Singapore tăng hơn 5 lần. Brunei là nước có tốc độ tăng thấp nhất, chỉ khoảng 1,5 lần trong hơn ba thập kỷ.

Theo nền tảng thống kê thế giới WorldStats, ở quy mô toàn cầu, PPP Việt Nam hiện đứng thứ 108/187 quốc gia.

Lộ trình vượt lên của Việt Nam nhìn từ PPP

Sự chuyển mình này không diễn ra trong thời gian ngắn mà là kết quả của quá trình cải cách kinh tế kéo dài hơn ba thập kỷ. Bước ngoặt lớn nhất đến từ công cuộc Đổi mới cuối những năm 1980, khi Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Việc mở cửa nền kinh tế đã tạo điều kiện để Việt Nam hội nhập với khu vực và thế giới, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài mạnh mẽ.

Trong giai đoạn đầu của Đổi mới, Việt Nam tập trung vào cải cách nông nghiệp, thúc đẩy sản xuất hàng hóa và mở rộng thương mại. Điều này giúp nền kinh tế thoát khỏi tình trạng thiếu hụt kéo dài và bắt đầu hình thành nền tảng tăng trưởng. Đến cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hướng mạnh sang xuất khẩu và sản xuất công nghiệp.

Một trong những động lực quan trọng nhất giúp thu nhập PPP tăng nhanh là làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Sau khi gia nhập WTO vào năm 2007, Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các tập đoàn công nghệ và sản xuất toàn cầu. Những doanh nghiệp lớn như Samsung, Intel, LG hay Apple đã mở rộng chuỗi sản xuất tại Việt Nam.

Sự hiện diện của các tập đoàn này giúp Việt Nam chuyển dịch mạnh từ nền kinh tế dựa vào nông nghiệp sang công nghiệp chế biến chế tạo. Xuất khẩu điện tử, điện thoại, máy tính và linh kiện tăng nhanh, kéo theo nhu cầu lao động, nâng cao năng suất và thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người.

Reuters dẫn báo cáo của World Bank, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á nhờ động lực xuất khẩu và sản xuất công nghiệp.

Ngoài FDI, hội nhập kinh tế quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong hành trình tăng thu nhập PPP của Việt Nam. Việt Nam hiện tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do lớn như CPTPP, EVFTA hay RCEP. Điều này giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận các thị trường lớn với thuế quan ưu đãi, thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu.

Trong khi Việt Nam tăng tốc mạnh mẽ thì Philippines lại tăng trưởng chậm hơn. Nền kinh tế Philippines phụ thuộc khá lớn vào dịch vụ và kiều hối từ lao động ở nước ngoài. Dù đây là nguồn thu ngoại tệ quan trọng nhưng khả năng tạo ra bước nhảy vọt về năng suất không mạnh bằng công nghiệp chế biến chế tạo. Đây được xem là một trong những lý do khiến Philippines dần bị Việt Nam vượt qua về thu nhập PPP.

Indonesia hiện vẫn nhỉnh hơn Việt Nam nhưng khoảng cách đã thu hẹp đáng kể. Quốc gia này có lợi thế lớn về tài nguyên thiên nhiên và quy mô dân số hơn 280 triệu người. Indonesia là nhà sản xuất hàng đầu về than đá, dầu cọ, nickel và khí đốt. Đặc biệt, nickel giúp nước này hưởng lợi mạnh từ sự phát triển của ngành pin xe điện toàn cầu.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của Indonesia trong nhiều năm gần đây thường duy trì quanh mức 5%, thấp hơn so với mức 6 - 7% mà Việt Nam từng duy trì trong thời gian dài. Bên cạnh đó, Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý gần Trung Quốc, chi phí lao động cạnh tranh và môi trường xuất khẩu thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp sản xuất.

Theo báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới của IMF, Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao của châu Á trong trung hạn. Nhiều tổ chức quốc tế đánh giá Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc công nghiệp hóa tương tự các nền kinh tế Đông Á trước đây.

Việc phát triển doanh nghiệp công nghệ trong nước, nâng chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện năng lực đổi mới sáng tạo sẽ là yếu tố quyết định trong giai đoạn tới. Nếu duy trì được tốc độ tăng trưởng hiện tại và tiếp tục cải cách kinh tế, Việt Nam hoàn toàn có khả năng vượt Indonesia về thu nhập PPP bình quân đầu người trong vài năm tới, theo IMF.

Từ một quốc gia có thu nhập thấp nhất ASEAN đầu thập niên 1990, Việt Nam hiện đã vươn lên sát nhóm dẫn đầu khu vực trung bình khá. Hành trình này phản ánh quá trình hội nhập, công nghiệp hóa và chuyển đổi kinh tế mạnh mẽ kéo dài hơn ba thập kỷ, đồng thời cho thấy tốc độ cải thiện mức sống thuộc nhóm nhanh nhất châu Á hiện nay.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng để tiếp tục bứt phá, Việt Nam cần cải thiện năng suất lao động, nâng chất lượng nguồn nhân lực, phát triển doanh nghiệp công nghệ trong nước và giảm phụ thuộc vào mô hình gia công xuất khẩu. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng tiến gần hơn tới nhóm nước có thu nhập trung bình cao trong ASEAN.