Bảo đảm an ninh tài chính số trong kỷ nguyên AI

Sáng 6/11, Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 với chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam” diễn ra tại TP.HCM.

Diễn đàn do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chủ trì về định hướng và chuyên môn, phối hợp với Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu tư tổ chức, cùng sự phối hợp của Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Trương Minh Huy Vũ cho biết, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp 30% GRDP.

Cùng với đó, TP.HCM và Đà Nẵng được lựa chọn phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế. Đây là hai mục tiêu lớn nhưng có chung một yếu tố cốt lõi là niềm tin.

Theo ông Trương Minh Huy Vũ, trong môi trường kinh tế số, khi tài chính và tài sản số được vận hành trên các nền tảng công nghệ, niềm tin phụ thuộc trực tiếp vào mức độ an toàn, bảo mật của hệ thống.

Nếu nền tảng công nghệ không được bảo vệ tốt, năng lực an ninh mạng chưa đủ mạnh và chưa tạo được sự tin cậy, thành phố sẽ khó thu hút dòng vốn, công nghệ cũng như các nhà đầu tư đến đặt trụ sở, hoạt động.

Từ yêu cầu này, lãnh đạo TP.HCM đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và cụ thể hóa các cơ chế, chính sách vào thực tiễn. Thành phố đã có những nền tảng pháp lý quan trọng như Nghị quyết 57-NQ/TW, Luật Công nghiệp công nghệ số, các quy định về dữ liệu và cơ chế phát triển đô thị.

Tuy nhiên, thách thức hiện nay là chuyển hóa các quy định thành nhiệm vụ, sản phẩm và mô hình ứng dụng cụ thể, nhất là trong các lĩnh vực tài sản số, thanh toán xuyên biên giới và Blockchain.

Thứ hai, phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu gắn với AI và bảo đảm an ninh mạng. TP.HCM cần nghiên cứu phương án đầu tư tập trung, kết nối các trung tâm dữ liệu với hệ sinh thái ứng dụng AI, đồng thời xác định những cấu phần an ninh mạng cần ưu tiên.

Năng lực xử lý rủi ro, ứng phó sự cố và giải quyết khủng hoảng phải được tính toán ngay trong quá trình xây dựng, vận hành hạ tầng dữ liệu.

Thứ ba, đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư cho an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ mới. Thành phố cần tăng cường kết nối với các quỹ chuyên sâu về trung tâm dữ liệu, tài sản số, chuyển đổi số và Blockchain. Muốn thu hút dòng vốn, cần có hành lang pháp lý rõ ràng, năng lực bảo mật đáng tin cậy và những dự án cụ thể, đủ sức thuyết phục nhà đầu tư.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao nhận thức về an ninh mạng trong toàn xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu đối với đội ngũ chuyên gia, kỹ sư mà còn liên quan đến trách nhiệm của người dân, doanh nghiệp và các hiệp hội. Theo ông Trương Minh Huy Vũ, niềm tin chỉ được củng cố khi các chủ thể có đủ năng lực biến cam kết thành hành động, sản phẩm và kết quả cụ thể.

Cũng tại diễn đàn, Đại tá Nguyễn Bá Sơn - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an nhấn mạnh, tài chính, ngân hàng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chuyển đổi số quốc gia. An ninh, an toàn của hệ thống này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của từng tổ chức mà còn liên quan trực tiếp đến ổn định kinh tế, trật tự, an toàn xã hội và niềm tin của người dân, doanh nghiệp.

Thực tế, năm 2025, lực lượng chức năng ghi nhận hơn 500.000 hoạt động tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin, trong đó có những hệ thống thông tin trọng yếu quốc gia. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng được ghi nhận, với số tiền thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Đáng chú ý, tội phạm ngày càng tận dụng AI để rút ngắn thời gian tìm kiếm lỗ hổng, điểm yếu và xây dựng phương án tấn công. Bên cạnh mã độc tống tiền, các hành vi tung tin sai sự thật nhằm gây rối loạn hoạt động tài chính, ngân hàng cũng là nguy cơ cần đặc biệt lưu ý.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn cho rằng bảo đảm an ninh tài chính số cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược, gắn với bảo vệ an ninh quốc gia và duy trì sự vận hành an toàn, liên tục của nền kinh tế.

Thời gian qua, hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước đã kết nối với gần 100 tổ chức tài chính đang hoạt động tại Việt Nam, ghi nhận hơn 668.000 tài khoản có dấu hiệu vi phạm pháp luật, gồm tài khoản ngân hàng, ví điện tử và tài khoản trung gian thanh toán. Các ngân hàng cũng phát đi hàng triệu cảnh báo, thu hồi và tạm dừng dòng tiền liên quan đến tội phạm mạng với giá trị lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Về giải pháp, Đại tá Nguyễn Bá Sơn nhấn mạnh cần chuyển từ tư duy bảo vệ sau khi triển khai sang bảo đảm an ninh ngay từ khâu thiết kế hệ thống (Security by Design); hoàn thiện cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý và lực lượng thực thi pháp luật; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, làm chủ công nghệ AI phục vụ phòng thủ mạng và mật mã hậu lượng tử.

Ông cũng lưu ý, theo quy định của Luật An ninh mạng, các cơ quan trong hệ thống chính trị khi đầu tư hệ thống công nghệ thông tin phải dành 15% kinh phí cho hoạt động bảo đảm an ninh mạng. Cùng với đó, người dân và doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức, kỹ năng số, chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Ở góc độ quản lý ngành, ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, trong 8 tháng đầu năm 2026, toàn ngành thực hiện hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, với tổng giá trị trên 260 triệu tỷ đồng.

Đáng chú ý, hệ thống SIMO đến tháng 10/2026 đã phát cảnh báo tới 5,8 triệu lượt khách hàng. Trong đó, 1,9 triệu lượt khách hàng quyết định tạm dừng hoặc hủy giao dịch có dấu hiệu lừa đảo sau khi nhận cảnh báo, giúp bảo vệ tổng giá trị giao dịch gần 7.200 tỷ đồng.

Ngày 30/9/2026, Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN quy định về quản lý an toàn và quản lý rủi ro khi triển khai, ứng dụng hệ thống AI trong hoạt động ngân hàng.

Dịp này, tại Phố đi bộ Nguyễn Huệ cũng diễn ra triển lãm công nghệ An ninh Tài chính số Việt Nam 2026, gắn với không gian trải nghiệm “Deepfake & Scam Lab” mô phỏng các tình huống giả mạo bằng công nghệ và lừa đảo trực tuyến, giúp người dân nhận diện thủ đoạn, nâng cao kỹ năng tự bảo vệ khi giao dịch trên môi trường số.