Quy mô doanh nghiệp FDI trên sàn chứng khoán Việt Nam chưa tương xứng

Đã khá lâu, thị trường chứng khoán thiếu vắng “hơi thở” của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), khi tỷ trọng nhóm doanh nghiệp này trên thị trường khá mỏng.

Thống kê của Nhadautu.vn cho thấy có 10 doanh nghiệp FDI niêm yết và đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán. Trong số này, 5 doanh nghiệp niêm yết HOSE gồm CTCP Everpia (mã: EVP), CTCP Mirae (mã: KMR), CTCP Dây và Cáp điện Taya Việt Nam (mã: TYA), CTCP Công nghiệp Gốm sứ Taicera (mã: TCR) và CTCP Siam Brothers Việt Nam (mã: SBV).

Còn CTCP Công nghiệp Tung Kuang (mã: TKU) là doanh nghiệp FDI duy nhất niêm yết tại HNX. Trong 4 cái tên đang giao dịch trên sàn UPCoM, có Dragon Capital Việt Nam (DCV), CTCP Gạch men Chang Yih (mã: CYC), CTCP Thực phẩm Quốc tế (mã: IFS) và CTCP Quốc tế Hoàng Gia (mã: RIC).

Xét về quy mô vốn hóa, tổng vốn hóa nhóm 10 doanh nghiệp này chiếm chưa tới 0,1% tổng vốn hóa thị trường Việt Nam. Đây là con số khiêm tốn, trong bối cảnh dòng vốn FDI đóng vai trò quan trọng trong sản xuất và xuất khẩu.

Đứng ở góc độ kinh doanh, nhóm này đều có kết quả lợi nhuận dương trong năm 2025. Chẳng hạn, Dragon Capital Việt Nam (hoạt động trong ngành quản lý quỹ) ghi nhận doanh thu thuần 1.075 tỷ đồng, lãi sau thuế 117 tỷ đồng trong năm 2025. Tuy nhiên, lãi công ty giảm hơn 50% so với cùng kỳ năm trước và là mức thấp nhất của doanh nghiệp kể từ năm 2021.

Thực phẩm Quốc tế (IFS), hoạt động chính trong lĩnh vực chế biến nông sản và thủy sản thành sản phẩm đóng hộp có mức lãi ròng đạt 140,7 tỷ đồng, giảm 18,6%.

Trong khi đó, Everpia (EVE), lĩnh vực kinh doanh chính liên quan chăn, ga và đệm, đã gây ấn tượng khi báo lãi ròng hơn 38,5 tỷ đồng. Đây là con số rất tích cực so với mức lỗ 30,2 tỷ đồng năm 2024.

Mở đường cho doanh nghiệp FDI niêm yết

Nhận định về các doanh nghiệp FDI niêm yết và đăng ký giao dịch trên TTCK Việt Nam, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN cho rằng, sự tham gia của các doanh nghiệp FDI chất lượng sẽ làm phong phú hàng hóa trên thị trường chứng khoán; tăng thu hút nhà đầu tư quốc tế; nâng cao mức độ hội nhập của thị trường Việt Nam; và góp phần cân bằng tỷ trọng giữa các nhóm ngành, tăng tỷ trọng doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh bên cạnh khối tài chính, ngân hàng, bất động sản đang chiếm ưu thế.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi chứng khoán Việt Nam đang chuẩn bị được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi. Các chuyên gia nhìn nhận việc đa dạng hóa "hàng hóa" trên thị trường vừa giúp hấp dẫn dòng vốn FII, vừa giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài.

Bà Nguyễn Thị Hằng Nga, CFA, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ ĐTCK Vietcombank (VCBF) nhấn mạnh nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đòi hỏi cao về chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp, tầm nhìn chiến lược và tính chính trực của đội ngũ quản lý, sự vững chắc về tài chính, quy mô vốn hoá, tỷ lệ free float, room ngoại, minh bạch thông tin, tiêu chuẩn ESG quốc tế, v.v… Do vậy, để thu hút được dòng vốn của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài cần mở rộng và nâng cao chất lượng hàng hoá trên thị trường, giúp tăng quy mô thị trường, đa dạng hóa ngành nghề để duy trì và tăng tỷ trọng thị trường Việt Nam trong chỉ số thị trường mới nổi.

"Để làm được điều này Chính phủ nên khuyến khích hoạt động IPO, niêm yết mới thông qua ưu đãi thuế nhằm tạo ra một làn sóng niêm yết mới hoặc tái khởi động chương trình cổ phần hoá và giảm sở hữu tại các doanh nghiệp nhà nước. Ngoài ra, nên nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài và mở cửa cho nhà đầu tư quốc tế", bà Nga nói.

Nhằm tăng cường thu hút doanh nghiệp FDI, UBCKNN đã báo cáo và nhận được sự chấp thuận của Chính phủ và Bộ Tài chính để tiếp tục xem xét, tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện cho doanh nghiệp FDI đăng ký giao dịch, niêm yết.

Nổi bật là Nghị định 245/2025/NĐ-CP, sửa đổi quy định về chào bán cổ phiếu lần đầu (IPO), trong đó rút ngắn quy trình lên sàn sau IPO. Thay vì doanh nghiệp phải chờ hàng năm như trước, thì nay doanh nghiệp có thể niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trong khoảng 30 ngày sau khi được chấp thuận IPO, thực hiện song song các thủ tục IPO và niêm yết.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh, ngay từ năm 2019, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 50, khẳng định lực lượng doanh nghiệp FDI là một bộ phận hợp thành của khu vực doanh nghiệp trong nước và của nền kinh tế Việt Nam. Vì vậy, cần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp FDI hoạt động lâu dài tại Việt Nam; chính sách và quy định pháp luật không phân biệt doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.

Theo định hướng này, UBCKNN triển khai rà soát để doanh nghiệp FDI có thể tham gia thị trường như doanh nghiệp trong nước. Đại diện UBCKNN bày tỏ mong muốn, thông qua việc hoàn thiện chính sách, tháo gỡ các vướng mắc sẽ giúp quá trình tham gia thị trường của doanh nghiệp FDI thuận lợi và hiệu quả hơn.

Phó Chủ tịch UBCKNN khẳng định, doanh nghiệp FDI sau khi gỡ bỏ các cam kết và điều kiện ghi trong Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Luật Chứng khoán Việt Nam, thì hoàn toàn có thể tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam như doanh nghiệp trong nước, không có bất kỳ rào cản, phân biệt nào.

Tại Hội nghị Phổ biến một số nội dung về niêm yết, đăng ký giao dịch của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, lãnh đạo UBCKNN và các sở giao dịch chứng khoán đã giải đáp nhiều băn khoăn của đại diện doanh nghiệp FDI.

Cụ thể, đối với các đơn vị FDI đang hưởng ưu đãi thuế, nếu ưu đãi đầu tư không có ràng buộc, cam kết hoặc nghĩa vụ đặc biệt nào thì doanh nghiệp có thể thực hiện đại chúng hóa, IPO như thông thường, trên nguyên tắc cốt lõi là giải tỏa tất cả các cam kết khi hưởng ưu đãi để đảm bảo bình đẳng với doanh nghiệp khác trên thị trường.

Về điều kiện niêm yết, yêu cầu quan trọng là BCTC kiểm toán 2 năm gần nhất phải được chấp nhận toàn phần. Nếu có ý kiến ngoại trừ, công ty phải có xác nhận của kiểm toán rằng ý kiến ngoại trừ không ảnh hưởng đến điều kiện niêm yết thì hồ sơ vẫn đủ điều kiện IPO.