Dòng vốn FDI 2025 giảm, AI là chủ đề chính

Theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu năm 2024 giảm 11% so với năm trước, xuống khoảng 1,5 nghìn tỷ USD.

Trong nửa đầu năm 2025, FDI toàn cầu giảm thêm 3% xuống 737 tỷ USD, chủ yếu do dòng vốn vào các nền kinh tế phát triển suy yếu. Nhà đầu tư tỏ ra thận trọng và giữ trạng thái chờ đợi thêm diễn biến từ leo thang thuế quan và các căng thẳng địa chính trị. Tuy thế, FDI tại Bắc Mỹ và châu Á tăng trưởng tích cực, lần lượt 5% và 7%.

UNCTAD nêu những điểm sáng trong lĩnh vực kỹ thuật số và AI trong kỳ. Mặc dù số lượng dự án giảm, tổng giá trị các dự án mới được công bố tăng 7%. Giá trị các dự án mới được công bố trong nửa đầu năm 2025 đã tăng đáng kể nhờ sự tăng trưởng đầu tư liên tục và các dự án lớn liên quan đến kinh tế số và AI.

Như vậy, bức tranh FDI nửa đầu năm 2025 không sáng sủa hơn năm 2024, chủ yếu do tâm lý thận trọng trước các biến động địa chính trị và địa kinh tế. Dòng vốn tập trung vào một số ngành như AI, bán dẫn, số hóa, năng lượng và chuỗi cung ứng chiến lược. Trong khi đó, vốn vào các mảng hạ tầng, công nghiệp truyền thống và Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) thu hẹp.

"Hiệu ứng Trump"

Với mong muốn thu hút các công ty này và giảm sự phụ thuộc vào các đối tác ở xa về mặt địa chính trị, chính phủ các nước lớn đang sử dụng các biện pháp khuyến khích và răn đe. Kết quả là sự gia tăng mạnh mẽ các thương vụ đầu tư khổng lồ (lớn hơn 1 tỷ USD) đã thúc đẩy phần lớn sự tăng trưởng FDI và định hình nền kinh tế toàn cầu.

Xu hướng này có thể thấy rõ ở nước Mỹ kể từ đầu năm 2025 khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng với khẩu hiệu "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", tập trung vào AI và bán dẫn, nhằm tạo lợi thế vượt trội trong lĩnh vực công nghệ so với các đối thủ.

Với "hiệu ứng Trump", nhiều tập đoàn công nghệ liên tục công bố các khoản đầu tư khổng lồ tại Mỹ. Trong những tháng gần đây, Tổng thống Trump liên tục công bố các thỏa thuận đầu tư trị giá nhiều nghìn tỷ USD vào Mỹ, trong đó có 600 tỷ USD cam kết bởi Ả Rập Xê Út.

Theo UNCTAD, các dự án mới tại Mỹ đạt 237 tỷ USD trong nửa đầu năm 2025, gần bằng tổng số của cả năm 2024 và gấp bốn lần mức trung bình nửa năm của thập kỷ qua. Trong số đó, hơn một nửa giá trị dự án tập trung vào các lĩnh vực liên quan đến AI, đặc biệt là chất bán dẫn (103 tỷ USD) và trung tâm dữ liệu (27 tỷ USD). Dự án lớn nhất là kế hoạch mở rộng trị giá 100 tỷ USD của hãng sản xuất chip TSMC (Đài Loan).

Với các cơ chế "mở đường" đã được thiết lập, như tăng tốc cấp phép liên bang cho hạ tầng trung tâm dữ liệu và hạ tầng năng lượng đi kèm, và sự vận dụng linh hoạt chính sách thuế quan, chính quyền Trump có thể kéo thêm các dự án lớn về Mỹ.

FDI sẽ tiếp tục đổ về các ngành "hot"

Bước sang năm 2026, câu chuyện FDI có khả năng sẽ đối mặt với những khó khăn tương tự như năm 2025. Sự thiếu ổn định, tác động tiềm tàng của thuế quan, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và những ảnh hưởng của xung đột địa chính trị và địa kinh tế sẽ tiếp tục là những yếu tố chi phối dòng vốn đầu tư nước ngoài trên toàn thế giới.

UNCTAD dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ chậm lại ở mức 2,7% vào năm 2026, thấp hơn mức năm 2025 và mức trung bình trước đại dịch. Trên nền tảng đó, UNCTAD cho rằng môi trường đầu tư quốc tế sẽ tiếp tục gặp nhiều thách thức và đầu tư sẽ vẫn thấp tại hầu hết các khu vực.

Tổ chức Thương mại Thế giới vào tháng 4/2025 nhận định, giống như thương mại, FDI ngày càng đi theo liên kết địa chính trị, đặc biệt trong các ngành chiến lược như bán dẫn, viễn thông, công nghệ xanh, dược và khoáng sản quan trọng.

Theo hãng tư vấn Mỹ McKinsey, dòng vốn FDI trong thời gian tới sẽ tập trung vào các ngành định hình tương lai. Kể từ năm 2022, khoảng 75% các công bố FDI mới xuyên biên giới đã đổ vào các ngành như vậy, tăng từ mức khoảng 50% trước năm 2020. Các ngành đó bao gồm hạ tầng phục vụ AI, chất bán dẫn, xe điện, năng lượng, khai khoáng và một loạt các ngành sản xuất tiên tiến khác như dược và người máy.

Ngành chế tạo tiên tiến chiếm khoảng 1/3 các công bố FDI toàn cầu kể từ năm 2022, theo McKinsey. Trong đó, riêng các dự án nhà máy bán dẫn mới chiếm khoảng 115 tỷ USD/năm, còn 1/3 khác đi vào các nhà máy lắp ráp xe điện và siêu nhà máy sản xuất pin.

Như vậy, trong năm tới, chip cho AI và công nghệ cao tiếp tục là nhóm hút vốn lớn nhất, cả ở Mỹ, châu Âu (nhằm tăng năng lực) và ở châu Á (nhằm mở rộng chuỗi cung ứng, đóng gói và kiểm thử vi mạch). Dòng vốn FDI sẽ dịch chuyển cùng với quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn ra khỏi Đài Loan và Hàn Quốc để giảm rủi ro địa chính trị.

Về khu vực địa lý, châu Mỹ, đặc biệt là Mỹ, sẽ tiếp tục là cực hút FDI số 1 vào AI, trung tâm dữ liệu và bán dẫn. McKinsey dự báo, nhờ các khoản đầu tư từ TSMC và Samsung, Mỹ sẽ trở thành nhà sản xuất chip tiên tiến lớn thứ hai thế giới vào đầu những năm 2030, chiếm hơn 20% công suất toàn cầu.

Ngoài ra, Trung Đông nổi lên như nguồn vốn và điểm đến cho AI và trung tâm dữ liệu. Nam Á và Đông Nam Á có thể tiếp tục thu hút dòng vốn FDI khi quá trình chuyển dịch chuỗi cung ứng tiếp tục nhờ tài nguyên dồi dào, chiến lược thu hút vốn công nghệ ở ASEAN và nhu cầu trú ẩn trước các căng thẳng địa chính trị, trong đó có chiến lược "Trung Quốc+1".