Trước tác động từ điểm nóng chiến sự Trung Đông, vấn đề bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, ổn định hoạt động sản xuất, tiêu dùng và đời sống của người dân trở thành vấn đề được quan tâm. Nói cách khác, việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu phần lớn từ bên ngoài hiện nay chính là bài giải để Việt Nam hướng đến mục tiêu phát triển năng lượng ổn định, dài hạn, bớt phụ thuộc.

Các chuyên gia cho rằng, việc phát triển nhiên liệu sinh học (như xăng sinh học E10) gắn với xây dựng cây trồng chủ lực được coi là hướng đi quan trọng, giúp nâng cao tính tự chủ, ổn định nguồn cung và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Nhiên liệu sinh học đang trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Ảnh: Anh Thơ

Nâng cao tính tự chủ

- Thưa ông, ông đánh giá thế nào về tác động của biến động Trung Đông đến an ninh năng lượng của Việt Nam?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Việt Nam hiện vẫn là quốc gia phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng từ bên ngoài, đặc biệt là xăng dầu. Chúng ta đang nhập khẩu khoảng 30% thành phẩm xăng dầu, phần còn lại phụ thuộc vào hai nhà máy lọc dầu trong nước, nhưng các nhà máy này cũng phải nhập khẩu phần lớn dầu thô.

Nếu tính tổng thể, mức độ tự chủ năng lượng của Việt Nam chỉ ở mức khoảng 30%, còn lại tới 70% phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu hoặc thành phẩm từ nước ngoài. Vì vậy, những biến động chiến sự Trung Đông đã tác động đến an ninh năng lượng quốc gia.

Có thể khẳng định, mức độ phụ thuộc hiện nay là rất lớn và chúng ta buộc phải chú ý về sự tự chủ năng lượng trong thời gian tới.

- Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng cao, Việt Nam cần chú trọng những yếu tố nào để bảo đảm nguồn cung trong tương lai?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Hiện nay, hai lĩnh vực năng lượng quan trọng nhất là điện và xăng dầu. Với điện, Việt Nam cơ bản đã chủ động được nguồn cung nhờ các chiến lược phát triển dài hạn của Chính phủ.

Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam. Ảnh: Hải Sơn

Tuy nhiên, đối với xăng dầu, mức tăng trưởng nhu cầu chỉ khoảng 3 - 5% mỗi năm, nhưng lại phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu. Trong bối cảnh thế giới bất ổn, vấn đề đặt ra là phải nâng cao khả năng dự báo và đặc biệt là năng lực dự trữ.

Theo quy định, hiện các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối dự trữ khoảng 20 ngày, thương nhân phân phối 5 ngày, trong khi nguồn lực dự trữ của chúng ta có hạn. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, chúng ta mới thấy rằng dự trữ xăng dầu quốc gia là rất quan trọng.

Vì vậy, tôi cho rằng, Việt Nam cần xây dựng chính sách dự trữ dầu thô tối thiểu khoảng 3 tháng. Khi có nguồn dự trữ đủ lớn, chúng ta sẽ giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các biến động bên ngoài.

Phát triển cây trồng chủ lực cho ngành nhiên liệu sinh học

- Từ các cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây, Việt Nam có thể rút ra bài học gì, đặc biệt trong phát triển nhiên liệu sinh học?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Bài học đầu tiên là phát triển năng lượng phải đi trước một bước so với phát triển kinh tế. Thứ hai là phải từng bước tự chủ năng lượng.

Đối với điện, chúng ta đã làm khá tốt. Riêng với xăng dầu, mức độ phụ thuộc bên ngoài còn quá lớn, nên cần đẩy mạnh phát triển nhiên liệu sinh học.

Cây sắn được coi là lựa chọn phù hợp cho xăng sinh học E10 tại Việt Nam. Ảnh: TTXVN

Ngoài ra, Việt Nam có lợi thế là quốc gia nông nghiệp, do đó hoàn toàn có thể xây dựng một ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học quy mô lớn. Muốn vậy, cần xác định cây trồng chủ lực. Theo đánh giá, cây sắn là lựa chọn phù hợp nhất.

Khi phát triển cây sắn thành cây công nghiệp chủ lực, chúng ta không chỉ tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho sản xuất Ethanol mà còn giúp nông dân có đầu ra bền vững, tránh tình trạng chuyển đổi cây trồng thiếu ổn định như hiện nay. Đây là giải pháp vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa ổn định sản xuất nông nghiệp.

- Theo ông, đâu là điểm nghẽn trong phát triển xăng sinh học và cần chính sách gì để thúc đẩy?

Ông Đỗ Văn Tuấn: Chủ trương phát triển xăng sinh học là hoàn toàn đúng. Hiện nay, Bộ Công Thương đang đẩy mạnh lộ trình thay thế hoàn toàn xăng khoáng bằng xăng sinh học. Đây là cách làm phù hợp với xu thế quốc tế, khi nhiều quốc gia đã luật hóa việc sử dụng nhiên liệu sinh học.

Về dài hạn, cần có chính sách đồng bộ như hỗ trợ đầu tư nhà máy Ethanol, ưu đãi thuế, quy hoạch vùng nguyên liệu quy mô lớn và thúc đẩy cơ giới hóa nông nghiệp. Khi nhu cầu thị trường ổn định, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn mở rộng sản xuất.

Đặc biệt, với sự phát triển của khoa học công nghệ, giá Ethanol hiện đã thấp hơn giá xăng truyền thống. Vì vậy, việc sử dụng nhiên liệu sinh học không những không làm tăng chi phí mà còn góp phần giảm giá thành, đồng thời giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao an ninh năng lượng quốc gia.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Từ ngày 1/6/2026, xăng không chì sẽ được phối trộn thành xăng E10 sử dụng cho động cơ xăng trên toàn quốc. Việc phối trộn xăng E5 RON 92 tiếp tục thực hiện đến hết tháng 12/2030.