Chính sách từ bài toán năng lượng và ngoại tệ

Quyết định tạm dừng nhập khẩu ô tô sử dụng động cơ xăng, dầu đến hết năm 2026 của Chính phủ Lào đang tạo ra bước ngoặt đáng chú ý trên thị trường ô tô nước này. Chính sách được ban hành từ tháng 5 và giao Bộ Công Thương Lào tổ chức thực hiện, trong đó song song với việc hạn chế xe động cơ đốt trong, cơ quan chức năng cũng tăng cường quản lý giá xe điện nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông.

Trong thời gian chính sách có hiệu lực, xe điện trở thành nhóm ô tô duy nhất được phép nhập khẩu hợp pháp vào Lào. Điều này lý giải vì sao trong tháng 6, toàn bộ lượng ô tô nhập khẩu mới của nước này đều là xe điện.

Theo Electrek, quyết định của Lào không chỉ gắn với xu hướng giao thông xanh, mà còn xuất phát từ yêu cầu kinh tế khá rõ ràng. Lào là quốc gia có lợi thế lớn về thủy điện, nguồn điện trong nước chủ yếu đến từ các nhà máy thủy điện, đồng thời nước này cũng xuất khẩu điện sang các thị trường lân cận. Ngược lại, nhiên liệu xăng dầu phục vụ giao thông lại phụ thuộc vào nhập khẩu, tạo áp lực lên nguồn ngoại tệ.

Với cách tiếp cận này, mỗi phương tiện chạy xăng được thay thế bằng xe điện đồng nghĩa nhu cầu sử dụng nhiên liệu nhập khẩu giảm xuống, trong khi phương tiện có thể vận hành bằng nguồn điện sản xuất trong nước. Đây được xem là một phần trong nỗ lực giảm áp lực lên cán cân thanh toán và tăng mức độ tự chủ năng lượng của Lào.

Để đẩy nhanh quá trình điện hóa giao thông, Chính phủ Lào đã triển khai một số chính sách hỗ trợ đối với xe điện. Các mẫu xe điện có giá dưới 50.000 USD được miễn thuế tiêu thụ đặc biệt, lệ phí đăng ký cũng được điều chỉnh giảm. Bên cạnh đó, doanh nghiệp vận tải được yêu cầu đưa xe điện chiếm tối thiểu 10% đội xe vào cuối năm 2026.

Khi xe động cơ đốt trong tạm thời không còn được nhập khẩu, phần nhu cầu mới trên thị trường ô tô Lào gần như được chuyển sang xe điện. Theo Electrek, xuất khẩu xe điện của Trung Quốc sang ASEAN đạt khoảng 1,2 tỷ USD trong tháng 6, trong đó Lào và Campuchia là những thị trường ghi nhận mức nhập khẩu cao.

Diễn biến này cho thấy các hãng xe điện, đặc biệt là nhóm sản phẩm có giá phổ thông, đang đứng trước dư địa mở rộng đáng kể. Bên cạnh các thương hiệu Trung Quốc, VinFast cũng được nhắc đến như một doanh nghiệp có lợi thế nhất định tại Lào nhờ đã hiện diện sớm và có thêm hệ sinh thái vận tải điện thông qua Green SM.

Về bản chất, việc Lào tạm dừng nhập khẩu xe chạy xăng, dầu đang tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà sản xuất và phân phối xe điện. Trong một thị trường đang chuyển hướng nhanh sang phương tiện điện hóa, lợi thế không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở khả năng xây dựng mạng lưới dịch vụ, vận hành đội xe và tiếp cận nhóm khách hàng doanh nghiệp.

VinFast và Green SM đã có nền tảng tại Lào

VinFast đã xuất hiện tại thị trường Lào từ năm 2021, khi bàn giao lô 18 ô tô đầu tiên cho Tập đoàn Phongsubthavy, gồm 5 xe President và 13 xe Lux A2.0 phiên bản cao cấp. Dù đây chưa phải là giai đoạn xe điện bùng nổ tại Lào, sự hiện diện sớm giúp thương hiệu Việt có bước đặt nền tại thị trường này.

Đến năm 2023, Green SM, thương hiệu gọi xe điện do tỷ phú Phạm Nhật Vượng sáng lập, chính thức khai trương dịch vụ taxi điện tại Lào. Theo kế hoạch công bố khi đó, đội xe dự kiến có quy mô lên tới 1.000 chiếc, gồm các mẫu VF 5 Plus và VF e34.

Ở giai đoạn đầu, Green SM tập trung phát triển dịch vụ taxi điện. Sau đó, doanh nghiệp định hướng mở rộng sang các mảng cho thuê xe, xe du lịch, xe cá nhân hóa và những dịch vụ giá trị gia tăng khác. Đây là mô hình có thể giúp xe điện tiếp cận người dùng nhanh hơn, nhất là trong bối cảnh hạ tầng và thói quen tiêu dùng cần thêm thời gian để thích ứng.

Song song với vận tải hành khách, GSM Lào cũng phát triển mảng khách hàng doanh nghiệp thông qua bán và cho thuê ô tô điện VinFast. Cách làm này tương tự mô hình đang triển khai tại Việt Nam, khi xe điện không chỉ được bán cho người tiêu dùng cá nhân mà còn tham gia vào hệ sinh thái vận tải, dịch vụ và kinh doanh đội xe.

Với chính sách mới của Lào, thị trường ô tô nước này đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh. Trong đó, các doanh nghiệp có sản phẩm xe điện phù hợp, khả năng vận hành dịch vụ và kinh nghiệm triển khai đội xe quy mô lớn có thể nắm bắt cơ hội sớm hơn so với những nhà sản xuất chỉ dựa vào kênh bán lẻ truyền thống.