Mỹ áp thuế mới với hơn 60 quốc gia
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố sẽ áp thuế khoảng 10% lên hàng hóa đến từ hơn 60 quốc gia vào ngày 24/7. Đây là nỗ lực mới nhất nhằm thực thi chính sách bảo hộ thương mại trên diện rộng - một chính sách vốn liên tục đối mặt với các thách thức pháp lý tại tòa án.
Mức thuế mới sẽ dao động từ 10% đến 12,5% và chính thức có hiệu lực từ 00:01 sáng 24/7 (theo giờ Mỹ), thay thế cho mức thuế toàn cầu 10% cũng hết hiệu lực vào cùng thời điểm. Trước đó, ông Trump đã ban hành mức thuế cũ vào tháng 2, sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các khoản thuế "Ngày giải phóng" mà ông áp đặt vào năm ngoái.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), các mức thuế mới sẽ bao phủ khoảng 99,4% tổng kim ngạch thương mại của Mỹ. Cơ quan này chưa đưa ra ước tính về số thu ngân sách mà các khoản thuế mới có thể mang lại.
Một quan chức cấp cao của chính quyền ông Trump cho biết đây là "hành động mạnh mẽ nhất từ trước đến nay của Mỹ, thậm chí của bất kỳ quốc gia nào, nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn lao động quốc tế".
Các khoản thuế mới được ban hành dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép Tổng thống áp thuế lên các quốc gia có hành vi thương mại bất bình đẳng hoặc phân biệt đối xử. Chính quyền Mỹ cáo buộc nhiều quốc gia không ban hành hoặc không thực thi các quy định cấm nhập khẩu hàng hóa do lao động cưỡng bức tạo ra, từ đó gây bất lợi cho các doanh nghiệp Mỹ, vốn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này.
Canada, quốc gia chịu mức thuế 10% theo quy định mới, vốn đã có luật cấm nhập khẩu hàng hóa từ lao động cưỡng bức. Liên minh châu Âu (EU), cũng chịu thuế 10%, đã lên kế hoạch cho lệnh cấm tương tự có hiệu lực vào tháng 12/2027. Tuy nhiên, các quan chức dưới thời ông Trump cho rằng chính phủ các nước này chưa thực thi luật một cách hiệu quả.
Mỹ được đánh giá là quốc gia sở hữu các quy định khắt khe nhất thế giới về cấm nhập khẩu hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức. Nước này đã cấm nhập khẩu hàng hóa do lao động nô lệ sản xuất trong gần một thế kỷ qua, dù vẫn cho phép sử dụng lao động tù nhân dưới một số điều kiện mà các tổ chức lao động đánh giá là mang tính cưỡng bức. Năm 2021, Mỹ tiếp tục thông qua luật cấm nhập khẩu hàng hóa từ một khu vực của Trung Quốc - nơi Washington cáo buộc tồn tại tình trạng lao động cưỡng bức.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết Mỹ cũng đã thúc đẩy Canada và Mexico đưa điều khoản cấm nhập khẩu hàng hóa từ lao động cưỡng bức vào các đàm phán thương mại trước đây. Đồng thời, 10 quốc gia khác cũng đã cam kết áp dụng các quy định tương tự trong những hiệp định thương mại được ký kết thời gian gần đây.
Các mức thuế mới sẽ không áp dụng đối với dầu khí và một số tài nguyên thiên nhiên nhất định, đồng thời miễn trừ các mặt hàng đã thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Ngoài ra, các mức thuế này cũng không được cộng dồn với các khoản thuế an ninh quốc gia theo Điều 232 mà ông Trump áp dụng đối với thép, nhôm và một số mặt hàng khác.
Chiến lược thuế quan tiếp tục đối mặt sức ép pháp lý
Trong nhiều năm qua, ông Trump luôn coi thuế quan là công cụ quan trọng để tăng nguồn thu ngân sách, thúc đẩy sản xuất trong nước và tạo lợi thế trong đàm phán thương mại.
Thời gian gần đây, Nhà Trắng cũng liên tục mở rộng các biện pháp thuế quan. Mỹ đã áp mức thuế 25% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ Brazil có hiệu lực từ ngày 23/7, trong khi mức thuế 50% đối với nhiều mặt hàng từ Canada dự kiến bắt đầu được áp dụng trong tháng tới.
Nhiều khả năng các đợt thuế bổ sung sẽ tiếp tục được tung ra trong những tuần tới. Chính quyền Mỹ đã đề xuất một cuộc điều tra khác theo Điều 301 nhằm vào 15 quốc gia và EU, với cáo buộc các nền kinh tế này duy trì năng lực sản xuất dư thừa và tạo ra môi trường cạnh tranh không bình đẳng đối với ngành chế tạo của Mỹ. Một quan chức chính quyền ngày 23/7 xác nhận cuộc điều tra này vẫn đang được tiến hành.
Trong phiên điều trần tại Thượng viện hôm 23/7, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định chính quyền sẽ tiếp tục sử dụng thuế quan song song với các cuộc đàm phán thương mại nhằm hỗ trợ quá trình tái công nghiệp hóa nền kinh tế, bảo vệ người lao động Mỹ, nâng tiền lương và thu hẹp thâm hụt thương mại.
Tuy nhiên, tham vọng cải tổ toàn diện hệ thống thuế quan của ông Trump vẫn vấp phải nhiều rào cản pháp lý.
Ông Peter Harrell, một cựu quan chức chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, cho rằng cách chính quyền Tổng thống Donald Trump vận dụng Điều 301 đã mở rộng đáng kể phạm vi áp dụng của đạo luật so với mục đích ban đầu, vì vậy nhiều khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với các thách thức pháp lý. Ông cho rằng Điều 301 vốn được xây dựng như một công cụ tạo sức ép trong đàm phán nhằm khuyến khích các đối tác giải quyết các hành vi thương mại không lành mạnh, trong khi cách diễn giải hiện nay có thể dẫn đến việc duy trì thuế quan trên diện rộng đối với hàng hóa nhập khẩu.
Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ cơ sở pháp lý mà chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng để áp thuế theo luật về tình trạng khẩn cấp quốc tế, cho rằng việc viện dẫn đạo luật này không phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu hoàn trả khoảng 160 tỷ USD tiền thuế đã thu.
Chỉ vài giờ sau phán quyết này, ông Trump tuyên bố sẽ sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế toàn cầu 10%. Tuy nhiên, quy định này chỉ cho phép duy trì thuế trong thời hạn 150 ngày, và chính mức thuế đó đã hết hiệu lực vào ngày 24/7 để nhường chỗ cho các mức thuế mới được ban hành theo Điều 301.
