Hướng tới vai trò thu hút vốn cho nền kinh tế

Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) đang được triển khai với mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn quốc tế tham gia vào nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Theo báo cáo mới được VinaCapital công bố, nhu cầu vốn đầu tư phục vụ công cuộc công nghiệp hóa và phát triển hạ tầng của Việt Nam trong những năm tới được ước tính lên tới khoảng 1,5 nghìn tỷ USD.

Báo cáo cho biết trong hơn một năm qua, dự án VIFC đã chuyển từ ý tưởng sang giai đoạn triển khai thực tế. Sau khi các khung pháp lý trọng yếu được hoàn thiện vào đầu tháng 6/2026, trung tâm tài chính này được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện các điều kiện cần thiết trước khi đi vào vận hành đầy đủ.

Theo ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường của VinaCapital, một số nhà đầu tư quốc tế hiện vẫn có xu hướng so sánh VIFC với các trung tâm tài chính tại Dubai hoặc các trung tâm tài chính toàn cầu khác. Tuy nhiên, báo cáo cho rằng mục tiêu của VIFC khác biệt đáng kể so với mô hình Dubai.

Theo đó, VIFC được định hướng trở thành kênh kết nối giữa dòng vốn quốc tế và các nhu cầu đầu tư của nền kinh tế Việt Nam. Trong khi đó, Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai (DIFC) chủ yếu được biết đến với vai trò trung tâm quản lý tài sản và cung cấp dịch vụ tài chính cho giới giàu có toàn cầu.

Báo cáo cho rằng các trung tâm này thường thực hiện một hoặc nhiều chức năng như dẫn vốn trong nước ra nước ngoài, thu hút vốn quốc tế vào nền kinh tế nội địa hoặc trở thành trung tâm quản lý tài sản quốc tế.

Theo VinaCapital, xét về chức năng kinh tế, VIFC có nhiều điểm tương đồng với New York trong giai đoạn Mỹ đẩy mạnh công nghiệp hóa hơn. Khi đó, thị trường tài chính New York đóng vai trò huy động nguồn vốn quốc tế phục vụ xây dựng hạ tầng và phát triển các ngành công nghiệp trong nước.

Trong khi đó, về mặt thể chế, VIFC được thiết kế theo mô hình khu vực có cơ chế pháp lý riêng biệt tương tự DIFC của Dubai. Theo kế hoạch, VIFC sẽ được phát triển tại TP.HCM và Đà Nẵng với các cơ chế ưu đãi dành cho các định chế tài chính hoạt động trong trung tâm.

Ưu tiên phát triển hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính

Theo báo cáo của VinaCapital, trọng tâm trong giai đoạn đầu của VIFC là xây dựng hệ sinh thái ngân hàng thương mại nhằm tạo điều kiện cho dòng vốn quốc tế luân chuyển thuận lợi hơn vào Việt Nam.

Sau lĩnh vực ngân hàng, các công ty quản lý tài sản được xác định là nhóm đối tượng ưu tiên tiếp theo. Báo cáo cho rằng việc phát triển các định chế quản lý tài sản trong nước có thể góp phần giảm sự phụ thuộc vào các cấu trúc tài chính đặt tại các trung tâm tài chính nước ngoài.

Song song với đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được định hướng trở thành một trong những cấu phần quan trọng của VIFC nhằm cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án phát triển. Báo cáo cũng đề cập đến khả năng phát triển các sản phẩm tài chính liên quan đến tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG), bao gồm trái phiếu xanh.

Trong giai đoạn tiếp theo, quy mô hoạt động của trung tâm tài chính được kỳ vọng mở rộng sang các lĩnh vực như giao dịch hàng hóa, quỹ đầu tư bất động sản công nghiệp (REIT), tài sản số và các sản phẩm tài trợ thương mại.

Theo VinaCapital, một trong những lợi ích vĩ mô quan trọng nhất của VIFC là khả năng góp phần giảm chi phí vốn của nền kinh tế. Đồng thời, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ có thêm các công cụ và sản phẩm tài chính để tham gia vào các lĩnh vực tăng trưởng của Việt Nam.

Báo cáo cho rằng hiện nay thị trường Việt Nam vẫn còn thiếu một số sản phẩm tài chính phổ biến tại các thị trường phát triển, trong đó có các quỹ đầu tư bất động sản hoạt động theo mô hình REIT.

Bài học từ các trung tâm tài chính quốc tế

Trong phần đánh giá kinh nghiệm quốc tế, VinaCapital cho rằng việc phát triển một trung tâm tài chính quốc tế cần được thực hiện theo lộ trình từng bước. Báo cáo khuyến nghị trong giai đoạn đầu nên tập trung vào một nhóm nhỏ các định chế tài chính có uy tín, đồng thời ưu tiên xây dựng năng lực giám sát, phòng chống rửa tiền và bảo đảm tính minh bạch.

Trường hợp của Trung tâm Tài chính Qatar (QFC), nơi ban đầu tập trung thu hút ngân hàng và công ty bảo hiểm trước khi mở rộng sang các dịch vụ tài chính và tư vấn khác. Theo số liệu được trích dẫn, các hoạt động tại QFC đã đóng góp gần 2% GDP của Qatar vào năm 2020.

Bên cạnh đó, VinaCapital cũng đề cập đến những rủi ro có thể phát sinh nếu cơ chế giám sát không được xây dựng đầy đủ. Trường hợp quỹ đầu tư Abraaj tại Dubai được dẫn chứng như một ví dụ về những thách thức trong công tác quản trị và giám sát tại các trung tâm tài chính quốc tế.

Trong số các mô hình được nghiên cứu, VinaCapital đánh giá GIFT-IFSC của Ấn Độ là hình mẫu có nhiều điểm tương đồng nhất với Việt Nam. Trung tâm này được thành lập năm 2015 nhằm thu hút các hoạt động tài chính liên quan đến doanh nghiệp Ấn Độ từ nước ngoài trở về trong nước, đồng thời đóng vai trò cửa ngõ tiếp nhận dòng vốn quốc tế.

Theo báo cáo, quá trình phát triển của GIFT được triển khai theo từng giai đoạn và mất nhiều năm để hình thành hệ sinh thái tài chính tương đối hoàn chỉnh. Một trong những điểm đáng chú ý là việc Ấn Độ thành lập cơ quan quản lý thống nhất cho toàn bộ trung tâm tài chính thay vì phân tán giữa nhiều cơ quan khác nhau.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng cơ chế quản lý tập trung cho VIFC có thể giúp giảm thiểu những khó khăn trong công tác điều hành và giám sát.

Trong giai đoạn tiếp theo, VinaCapital dự báo các sản phẩm tài chính mới có thể được phát triển tại VIFC sau khi những nền tảng cơ bản như ngân hàng, quản lý quỹ và thị trường trái phiếu được hình thành. Các lĩnh vực được đề cập gồm tài chính hàng hải, tài chính hàng không, tài chính xanh, thị trường carbon, fintech và tài sản số.

Báo cáo cũng cho rằng VIFC có thể đóng vai trò là nơi thử nghiệm các cơ chế mới trong lĩnh vực tài chính như chứng khoán được token hóa, các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát tuân thủ và các hệ thống thanh toán dựa trên công nghệ blockchain.

Theo VinaCapital, việc phát triển VIFC không chỉ hướng tới mục tiêu xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế mà còn có thể góp phần thúc đẩy các cải cách rộng hơn đối với hệ thống tài chính và môi trường đầu tư của Việt Nam trong dài hạn.