Ngành sản xuất, chế biến sản phẩm gỗ của Bình Dương rất phát triển  Ảnh minh họa: TTXVN phát

Mới đây, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã ban hành Kết luận cuối cùng trong vụ việc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với 60 nền kinh tế về việc chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức. Với mức thuế 12,5% đang tạo thêm sức ép cho hàng xuất khẩu Việt Nam. Dù chịu thêm áp lực, doanh nghiệp thủy sản Việt Nam vẫn được đánh giá còn nhiều lợi thế để duy trì thị phần tại thị trường này.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), khác với mức thuế tạm thời theo Mục 122 có hiệu lực 150 ngày, Mục 301 có mức thuế 12,5% tuy chỉ cao hơn 2,5% so với nhóm 10%, nhưng điều đáng quan tâm không nằm ở con số tuyệt đối, mà ở việc 2,5% này có thể làm thay đổi lợi thế cạnh tranh giữa các nguồn cung.

Đối với ngành thủy sản toàn cầu, đây không đơn thuần là việc tăng thêm 10% hay 12,5% thuế nhập khẩu. Quan trọng hơn, chính sách này đang làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các quốc gia cung ứng tại Hoa Kỳ - thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất thế giới, buộc cả doanh nghiệp xuất khẩu lẫn nhà nhập khẩu Hoa Kỳ phải điều chỉnh chiến lược chuỗi cung ứng.

Theo bà Lê Hằng, thị trường Hoa Kỳ vốn cạnh tranh rất khốc liệt. Phần lớn các nhà nhập khẩu đều có nhiều lựa chọn nguồn cung từ Ecuador, Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc hay Malaysia. Khi thuế nhập khẩu không còn đồng đều, chênh lệch chỉ vài điểm phần trăm cũng đủ để tác động đến quyết định phân bổ đơn hàng, đặc biệt với những mặt hàng có tính thay thế cao.

Tuy nhiên, đây cũng không phải là "cú sốc" như nhiều dự báo trước đó. Nhiều đối thủ cạnh tranh của Việt Nam như Thái Lan, Trung Quốc, Na Uy, Chile hay Peru cũng nằm trong nhóm chịu mức thuế 12,5%. Điều này phần nào hạn chế nguy cơ một quốc gia được hưởng lợi tuyệt đối.

Bà Lê Hằng cho biết, trong tất cả các ngành hàng thủy sản, tôm là lĩnh vực chịu áp lực rõ nét nhất. Không chỉ chịu thêm 12,5% thuế Section 301, nhiều doanh nghiệp tôm Việt Nam còn đang chịu đồng thời thuế chống bán phá giá (AD) và thuế chống trợ cấp (CVD).

Đối với nhóm doanh nghiệp hiện đang xuất khẩu chủ lực sang Hoa Kỳ, tổng nghĩa vụ thuế đã lên khoảng 19,6%, cao hơn đáng kể so với Ecuador, Indonesia hay Thái Lan. Đây là bất lợi không nhỏ trong bối cảnh tôm là ngành hàng cạnh tranh chủ yếu bằng giá. Tác động đầu tiên của Mục 301 có thể không phải là giảm ngay sản lượng xuất khẩu, mà là thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp Việt Nam.

Ecuador hiện rất mạnh ở phân khúc tôm nguyên liệu đông lạnh, nhưng Việt Nam vẫn có lợi thế rõ rệt về chế biến sâu, sản phẩm giá trị gia tăng, khả năng đáp ứng các đơn hàng đa dạng và dịch vụ cung ứng. Đây là những yếu tố mà không phải quốc gia nào cũng có thể thay thế trong thời gian ngắn.

Nói cách khác, Section 301 làm suy giảm lợi thế cạnh tranh về giá của tôm Việt Nam, nhưng chưa đủ để làm thay đổi ngay vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng tôm vào Hoa Kỳ, bà Lê Hằng nhìn nhận.

Khác với tôm, cá tra được đánh giá là ngành hàng chịu tác động trực tiếp thấp hơn. Phần lớn các doanh nghiệp cá tra xuất khẩu lớn hiện đang được hưởng mức thuế chống bán phá giá bằng 0 USD/kg hoặc đã được loại khỏi lệnh áp thuế đối với một số tổ hợp nhà sản xuất - xuất khẩu. Vì vậy, chi phí tăng thêm chủ yếu đến từ khoản thuế Section 301.

Tỉnh Cà Mau có gần 90 nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu. Ảnh: Chanh Đa-TTXVN

Quan trọng hơn, cá tra vẫn là sản phẩm có ít đối thủ cạnh tranh trực tiếp tại thị trường Hoa Kỳ. Các loại cá thịt trắng khác như cá minh thái Alaska, cá tuyết hay cá rô phi có đặc điểm sản phẩm, phân khúc tiêu dùng và nguồn cung khác nhau, khó có thể thay thế hoàn toàn cá tra. Do đó, áp lực đối với ngành cá tra chủ yếu nằm ở việc duy trì sức mua và chia sẻ chi phí thuế với khách hàng, hơn là nguy cơ mất thị phần lớn vào tay đối thủ.

Chế biến thủy sản xuất khẩu tại Công ty Cổ phần Chế biến Xuất nhập khẩu Thủy sản Bà Rịa – Vũng Tàu (Baseafood), phường Bà Rịa. Ảnh: Hoàng Nhị - TTXVN 

 

Theo VASEP, trong ngắn hạn, doanh nghiệp khó tránh khỏi việc phải chia sẻ một phần chi phí thuế với nhà nhập khẩu và chịu áp lực lớn hơn trong cạnh tranh đơn hàng. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, lợi thế cạnh tranh của thủy sản Việt Nam sẽ không chỉ được quyết định bởi mức thuế nhập khẩu, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực chế biến sâu, khả năng phát triển sản phẩm giá trị gia tăng, mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn lao động, môi trường, truy xuất nguồn gốc và khả năng thích ứng trước những thay đổi trong chính sách thương mại toàn cầu.