Giá dầu tăng phiên thứ 3 liên tiếp

Giá dầu nối dài đà tăng sang phiên thứ ba liên tiếp, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục leo thang các cảnh báo nhằm vào Iran, đe dọa phá hủy các cơ sở hạ tầng trọng yếu nếu các điều kiện của ông không được đáp ứng trước thời hạn vào ngày 7/4 (theo giờ Mỹ).

Trên thị trường, dầu Brent giao dịch quanh mức 111 USD/thùng sau khi tăng thêm 0,7% trong phiên trước. Trong khi đó, dầu West Texas Intermediate (WTI) vào khoảng 115 USD/thùng, sau khi khép lại phiên ở mức cao nhất kể từ tháng 6/2022. Dù vậy, ông Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran vẫn đang “diễn ra tốt đẹp”, đồng thời nhấn mạnh việc mở lại Eo biển Hormuz là “ưu tiên rất lớn”.

Tổng thống Mỹ cũng phác thảo những hệ quả mà Iran có thể phải đối mặt nếu không đạt được thỏa thuận trước hạn chót 20h tối 7/4 (giờ miền Đông). Theo đó, quân đội Mỹ có thể phá hủy “mọi cây cầu tại Iran trước nửa đêm ngày mai”. Ông còn cảnh báo các nhà máy điện của Iran có thể bị “đốt cháy, phát nổ và không bao giờ hoạt động trở lại”.

Phía Iran đáp lại rằng họ sẽ tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại khu vực Vịnh Ba Tư nếu bị tấn công. Động thái này có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhiên liệu toàn cầu, đồng thời khuếch đại những tổn thất đối với kinh tế thế giới. Cuộc xung đột, hiện đã bước sang tuần thứ sáu, đang gây rung lắc mạnh thị trường dầu thô và tạo ra cú sốc nguồn cung đáng kể.

Theo ông Robert Rennie, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại Westpac Banking Corp., nếu Mỹ chuyển sang kịch bản “tàn phá” và Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công “mạnh mẽ hơn” và “trên diện rộng”, giá dầu có thể vượt mốc 110 USD/thùng và hướng tới 120 USD. Ngược lại, nếu Washington tiếp tục gia hạn thời gian đàm phán, giá nhiều khả năng sẽ duy trì trong vùng 95 - 110 USD/thùng.

Trong bối cảnh xung đột kéo dài, thị trường ngày càng lo ngại về nguồn cung trong ngắn hạn. Chênh lệch giá dầu WTI giao ngay, tức mức chênh giữa hai hợp đồng gần nhất, có thời điểm vọt lên gần 15,50 USD/thùng trong phiên đầu tuần, tiệm cận mức cao kỷ lục. Diễn biến này phản ánh kỳ vọng ngày càng rõ nét về việc nguồn cung dầu của Mỹ sẽ thắt chặt hơn, khi các khách hàng quốc tế đẩy mạnh mua vào dầu thô từ Mỹ.

Từ dư cung đến nỗi lo cạn kiệt

Chỉ cách đây khoảng 6 tuần, thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn trong trạng thái dư cung, với giá cả thấp và tương đối ổn định. Tuy nhiên, cục diện đã đảo chiều nhanh chóng khi xung đột tại Trung Đông gây ra một trong những cú gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử, làm thiếu hụt ước tính từ 12 - 15 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Một cú sốc ở quy mô này rõ ràng không thể duy trì lâu dài, trong khi cả việc xả kho dự trữ khẩn cấp lẫn kế hoạch tăng sản lượng từ OPEC+ đều khó có thể bù đắp khoảng trống trong ngắn hạn.

Thị trường vì thế đang phát đi những tín hiệu cảnh báo ngày càng rõ rệt về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. “Càng kéo dài thì càng đáng lo ngại. Có thể hiện tại chưa thiếu hụt, nhưng cuối cùng điều đó sẽ xảy ra”, ông Andy Lipow, chủ tịch của Lipow Oil Associates, nhận định, đồng thời cảnh báo rằng nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, thế giới có thể đối mặt với tình trạng cạn kiệt nhiên liệu.

Những diễn biến trên thị trường cũng trở nên bất thường hơn. Cả thị trường dầu tương lai và thị trường dầu vật chất đều đang phát đi tín hiệu căng thẳng. Các hợp đồng giao gần được giao dịch ở mức giá cao hơn đáng kể so với các hợp đồng dài hạn cho thấy lo ngại ngày càng lớn về rủi ro nguồn cung trong ngắn hạn. Đây cũng là yếu tố chính đẩy giá dầu tương lai của Mỹ tăng gần gấp đôi kể từ đầu năm, trong khi giá dầu Brent đã vượt mốc 110 USD/thùng.

Đáng chú ý, giá dầu thô trên thị trường vật chất còn tăng nhanh hơn. Giá Brent giao ngay có thời điểm lên tới 141,26 USD/thùng trong tuần trước, ghi nhận mức cao nhất kể từ năm 2008. Theo ông Vikas Dwivedi, trong bối cảnh nguồn cung biến động mạnh, việc định giá dầu vật chất “giống như chai nước cuối cùng, người mua sẵn sàng trả bất cứ giá nào”, và điều đó khiến thị trường mang tính cảm tính nhiều hơn là thuần túy kỹ thuật.

Một dấu hiệu khác của sự khan hiếm là việc Saudi Arabia, nhà xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, được cho là đang áp mức phí bảo hiểm kỷ lục cho dầu thô, đặc biệt tại thị trường châu Á và châu Âu. Điều này càng củng cố nhận định rằng nguồn cung đang bị siết chặt.

Hệ quả đã bắt đầu lan rộng. Theo ước tính của ông Lipow, người tiêu dùng Mỹ hiện phải chi thêm khoảng 830 triệu USD mỗi ngày cho xăng, nhiên liệu hàng không và các loại nhiên liệu vận tải khác so với trước khi xung đột nổ ra.

Nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài thêm 6 - 8 tuần, nguy cơ thiếu hụt dầu diesel và thậm chí cả xăng có thể trở thành hiện thực, đặc biệt trong mùa cao điểm tiêu thụ. Khác với dầu thô có thể linh hoạt điều hướng, các sản phẩm nhiên liệu tinh chế phụ thuộc nhiều vào hệ thống đường ống, khiến việc tái phân bổ trở nên khó khăn hơn.

Trên phạm vi toàn cầu, nhiều quốc gia đã bắt đầu áp dụng các biện pháp hạn chế để đối phó với nguy cơ thiếu hụt. Một số nước như Trung Quốc, Thái Lan, Pakistan và Hàn Quốc đã siết xuất khẩu, trong khi Nga cấm xuất khẩu xăng dầu. Ở chiều ngược lại, một số quốc gia châu Á như Myanmar và Bangladesh triển khai phân phối nhiên liệu theo định mức nhằm kiểm soát nhu cầu, dù điều này có thể làm chậm lại tăng trưởng kinh tế.

Dù là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Mỹ cũng không hoàn toàn đứng ngoài vòng xoáy. “Giống như một lỗ thủng lớn trên thân tàu, vấn đề có thể bắt đầu ở nơi khác, nhưng rồi sẽ lan rộng. Ban đầu là châu Á, rồi đến châu Phi và châu Âu, và cuối cùng sẽ ảnh hưởng tới Mỹ. Ban đầu là châu Á, rồi đến châu Phi và châu Âu, và cuối cùng sẽ ảnh hưởng tới Mỹ”, ông Tom Kloza, một nhà phân tích dầu mỏ độc lập kiêm cố vấn cho Gulf Oil, nhận định.