Tăng trưởng tích cực nhưng mô hình cũ dần bộc lộ giới hạn

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I/2026 ước tăng 7,83% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 7,07% của quý I/2025. Con số này cho thấy nền kinh tế tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, từ địa chính trị đến thương mại và chuỗi cung ứng.

Các tổ chức quốc tế cũng đưa ra những đánh giá lạc quan về triển vọng tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô ASEAN+3 (AMRO) nhận định, tăng trưởng được củng cố nhờ ngành sản xuất định hướng xuất khẩu mạnh, dòng vốn FDI ổn định và nhu cầu nội địa duy trì vững. Trong khi đó, báo cáo cập nhật kinh tế khu vực công bố đầu tháng 4/2026, Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá Việt Nam là một trong những nền kinh tế có khả năng thích ứng tốt nhất khu vực, với dự báo tăng trưởng thuộc nhóm cao ở Đông Á – Thái Bình Dương.

Cùng quan điểm, theo báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Việt Nam được vào nhóm các nền kinh tế mới nổi tăng trưởng nhanh, với mức dự báo khoảng 6,4% giai đoạn 2024 – 2029. Những đánh giá này mở ra kỳ vọng lớn về khả năng thu hút đầu tư và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng tích cực, nhiều chuyên gia cho rằng mô hình tăng trưởng hiện nay vẫn chưa có sự thay đổi căn bản, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kích hoạt các động lực mới.

Tại hội thảo “Kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026”, PGS.TS. Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho hay, nhìn lại năm 2025, dù kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng khoảng 8%, nhưng mô hình tăng trưởng vẫn mang tính truyền thống và phụ thuộc đáng kể vào tín dụng.

Cấu trúc tăng trưởng chưa có nhiều thay đổi, trong khi một số dấu hiệu chững lại đã bắt đầu xuất hiện. Điều này cho thấy, nếu tiếp tục dựa vào các động lực cũ, khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn sẽ gặp nhiều thách thức.

“Vấn đề không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là tạo ra hiệu ứng tăng trưởng bền vững, dựa trên các động lực mới có khả năng lan tỏa rộng trong nền kinh tế”, chuyên gia nhấn mạnh.

Kích hoạt động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, việc củng cố nội lực và nâng cao khả năng thích ứng trở thành yêu cầu cấp thiết. Một trong những động lực quan trọng được nhấn mạnh là kinh tế số. Tuy nhiên, theo PGS.TS. Phạm Thế Anh, cách tiếp cận hiện nay cần thay đổi khi không nên xem kinh tế số chỉ là một khu vực độc lập trong nền kinh tế.

Theo số liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ trọng kinh tế số năm 2025 đạt khoảng 14-14,2% GDP và hướng tới mục tiêu 30% vào năm 2030. Khoảng cách này cho thấy yêu cầu phải có những nỗ lực rất lớn trong thời gian tới. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là cần nhìn nhận kinh tế số như một hạ tầng của tăng trưởng.

Trên thực tế, giá trị cốt lõi của kinh tế số không chỉ nằm ở phần đóng góp trực tiếp, mà ở các hiệu ứng lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế. Các nghiên cứu cho thấy phần kinh tế số lan tỏa có thể chiếm tới 60%, trong khi phần lõi chỉ khoảng 40%. Điều này đồng nghĩa với việc động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ việc ứng dụng công nghệ vào các ngành truyền thống. Vì vậy, cần đầu tư đồng bộ cả hai trụ cột kinh tế số lõi và kinh tế số lan tỏa.

Đối với kinh tế số lõi, cần tiếp tục ưu tiên đầu tư vào các nền tảng công nghệ, hạ tầng số quốc gia, công nghiệp công nghệ thông tin và các lĩnh vực then chốt như bán dẫn. Đây là nền tảng để hình thành năng lực công nghệ tự chủ. Trong khi đó, kinh tế số lan tỏa sẽ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn thông qua việc ứng dụng công nghệ vào các ngành truyền thống. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, rất khó đảo chiều ngay cấu trúc giữa hai khu vực này. Vì vậy, trọng tâm thời gian tới cần là nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ nền kinh tế, yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với tăng trưởng.

Bên cạnh kinh tế số, động lực tăng trưởng còn nằm ở cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực. Trong bối cảnh các nguồn lực truyền thống dần bộc lộ hạn chế, cần chuyển từ tư duy “gia tăng đầu vào” sang “tối ưu hóa nguồn lực”.

Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam có nhiều trụ cột như khu vực nhà nước, khu vực tư nhân, khu vực FDI và các lợi thế từ hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả phối hợp giữa các khu vực này vẫn còn hạn chế. Do đó, vai trò của thể chế và năng lực kết nối trở nên đặc biệt quan trọng.

Đầu tư công tiếp tục là một động lực quan trọng, nhưng cần được nhìn nhận theo hướng chất lượng và hiệu quả. Việc gia tăng quy mô đầu tư không tự động tạo ra tăng trưởng nếu thiếu hiệu ứng lan tỏa.

Theo đó, đầu tư công cần đóng vai trò “kích hoạt”, dẫn dắt khu vực tư nhân và tạo điều kiện cho các hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao giá trị gia tăng. Điều này đòi hỏi không chỉ nguồn vốn, mà còn cần cải cách thể chế và cơ chế vận hành phù hợp.

Đặc biệt, khu vực kinh tế tư nhân được xác định là động lực mang tính quyết định. "Việt Nam không thiếu những doanh nghiệp có tiềm năng, nhưng để khu vực này thực sự trở thành “đầu tàu”, cần tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và ổn định", PGS.TS. Phạm Thế Anh chia sẻ.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro, các động lực tăng trưởng của Việt Nam cần gắn chặt với năng lực chống chịu của nền kinh tế. Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, việc nâng cao khả năng thích ứng trước các cú sốc bên ngoài cần được xem là một trụ cột quan trọng. PGS.TS. Phạm Thế Anh cho rằng, điều này đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, từ hoàn thiện thể chế, tối ưu hóa nguồn lực đến xây dựng các “lá chắn” đủ mạnh trước biến động toàn cầu. Một nền kinh tế có nội lực vững, thể chế hiệu quả và khu vực tư nhân năng động sẽ có đủ “độ đàn hồi” để duy trì đà tăng trưởng cao trong dài hạn.

Cơ hội tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn tới rất lớn nhưng đi kèm là những thách thức không nhỏ. Việc kích hoạt thành công các động lực tăng trưởng mới sẽ là yếu tố then chốt, quyết định khả năng bứt phá và phát triển bền vững của nền kinh tế trong những năm tới.