Sông Hồng: Có phải mọi khu dân cư ngoài đê đều phải di dời?

Không gian hai bên sông Hồng đang được định hình lại. Hà Nội hướng tới một trục xanh trung tâm, kết nối cảnh quan, văn hóa và đô thị. Nhưng cùng với tầm nhìn phát triển là bài toán sắp xếp hàng trăm nghìn người dân.

Điểm đáng chú ý trong quy hoạch mới là không áp dụng một phương án chung cho toàn bộ khu vực ngoài đê. Có nơi được giữ lại để cải tạo, chỉnh trang. Có nơi phải di dời một phần. Một số khu vực được định hướng tái thiết đô thị.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký ban hành Quyết định số 6075/QĐ-UBND, phê duyệt điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở.

Khu vực nghiên cứu rộng khoảng 11.418,96ha, thuộc địa giới hành chính 16 phường, xã. Phạm vi kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, cơ bản giới hạn đến đê tả ngạn và hữu ngạn sông Hồng.

16 phường, xã gồm: Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, Lĩnh Nam, Ô Diên, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng, Thanh Trì, Nam Phù và Hồng Vân.

Quy mô dân số dự báo khoảng 800.000-1,2 triệu người. Đây là chỉ tiêu phục vụ tính toán nhu cầu đất phát triển đô thị và khả năng đáp ứng của hạ tầng. Quy mô cụ thể còn phụ thuộc yêu cầu thoát lũ, an toàn đê điều và sự chấp thuận của cấp có thẩm quyền.

Ba nhóm khu dân cư ngoài đê: Chỉnh trang, di dời và tái thiết

Một trong những nội dung được người dân quan tâm là phương án xử lý các khu dân cư ngoài đê. Theo quy hoạch, Hà Nội phân loại theo điều kiện thực tế. Thành phố không áp dụng một phương án chung cho toàn bộ khu vực ven sông.

Ba nhóm chính được xác định gồm: khu vực giữ lại để cải tạo, chỉnh trang có điều kiện; khu vực di dời một phần; và khu vực tái thiết đô thị.

Việc phân loại dựa trên nhiều tiêu chí. Trước hết là mức độ bảo đảm an toàn phòng, chống và thoát lũ. Tiếp đó là phạm vi ảnh hưởng của trục đại lộ, nút giao thông và công trình hạ tầng.

Hà Nội cũng xem xét khả năng duy trì cấu trúc làng sau khi mở đường. Giá trị di tích, kiến trúc, lịch sử, văn hóa và nghề truyền thống là những căn cứ quan trọng. Chất lượng hạ tầng hiện hữu và vị trí trong cấu trúc đô thị mới cũng được tính đến.

Với những làng nghề truyền thống, làng lâu đời có giá trị, quy hoạch ưu tiên bảo tồn khu vực lõi. Hạ tầng được định hướng chỉnh trang, việc phát triển được kiểm soát.

Ngược lại, những khu vực không bảo đảm an toàn thoát lũ thuộc nhóm di dời để tái thiết. Các khu vực nằm trong phạm vi mở đường, xây dựng nút giao và công trình hạ tầng cũng được xem xét.

Quy hoạch xác định khu vực trong Vành đai II, đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Vĩnh Tuy, là không gian trung tâm, động lực phát triển của trục cảnh quan sông Hồng. Một số khu dân cư khác cũng được xác định cụ thể trong đồ án.

Các khu vực phục vụ dự án tái định cư cũng nằm trong nhóm di dời để tái thiết. Quy hoạch nêu các khu đô thị định cư, khu đô thị đa mục tiêu tại phường Lĩnh Nam, Long Biên, Bồ Đề và xã Bát Tràng.

Những định hướng này cho thấy việc sắp xếp dân cư gắn với tổ chức lại không gian đô thị. Tuy nhiên, quy hoạch phân khu chưa đồng nghĩa mọi hộ dân trong các khu vực nêu trên đều đã có quyết định di dời hoặc lịch di chuyển cụ thể.

Bảo tồn làng nghề, di tích trong không gian đô thị mới

Ven sông Hồng không chỉ có những khu dân cư hiện hữu. Đây còn là không gian lưu giữ nhiều làng nghề truyền thống, di tích lịch sử - văn hóa và thiết chế cộng đồng.

Vì vậy, quy hoạch đặt ra yêu cầu bảo tồn các di tích, địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng và kháng chiến. Phạm vi bảo tồn gồm cả di tích đã được xếp hạng và chưa được xếp hạng, gắn với cộng đồng dân cư.

Với những làng lâu đời có giá trị, việc bảo tồn khu vực lõi được đặt cùng yêu cầu chỉnh trang hạ tầng. Đây là điểm đáng chú ý trong cách tổ chức lại không gian ven sông.

Thành phố sẽ tiếp tục rà soát, xác định giải pháp cụ thể cho từng khu vực. Các phương án có thể là cải tạo, chỉnh trang có điều kiện hoặc di dời để tái thiết.

Những giải pháp này sẽ được cụ thể hóa trong quy định quản lý theo quy hoạch, quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và các dự án đầu tư. Các quy định về quy hoạch, kiến trúc và hạ tầng đặc thù cũng được xem xét áp dụng.

Không gian đô thị được tổ chức thấp dần về phía bờ sông

Theo định hướng quy hoạch, hai bờ sông Hồng sẽ hình thành trục không gian xanh trung tâm. Trục này kết hợp các chức năng văn hóa, thương mại, dịch vụ và đô thị.

Không gian được tổ chức theo từng lớp, thấp dần về phía bờ sông. Lớp sát bờ sông dành cho các khu vực ngập nước. Tiếp đó là khu bán ngập, gồm công viên, cây xanh và quảng trường.

Khu vực ít ngập được định hướng phát triển dịch vụ du lịch và công trình thấp tầng có thể tháo lắp. Lớp sát đê bố trí các khu hỗn hợp, thương mại, dịch vụ, văn phòng, nhà ở, y tế và giáo dục.

Cấu trúc giao thông được tổ chức theo dạng tuyến tính. Trục giao thông dọc kết nối xuyên suốt khu vực. Các tuyến ngang, cầu qua sông liên kết hai bờ và các khu chức năng.

Toàn phân khu được chia thành ba đoạn phát triển. Đoạn D1, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, ưu tiên không gian sinh thái, bảo tồn thiên nhiên và làng xóm. Các khu đô thị mới được định hướng có mật độ xây dựng thấp.

Đoạn D2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, phát triển các chức năng hỗn hợp. Định hướng gồm trung tâm văn hóa, nghệ thuật, thương mại, tài chính quốc tế, dịch vụ du lịch và đổi mới sáng tạo.

Tại khu vực này, “Phòng khách đô thị” được xác định là điểm nhấn chiến lược. Không gian công viên, khu dân cư tái thiết và các công trình công cộng văn hóa được tổ chức kết hợp.

Đoạn D3, từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, ưu tiên công viên đô thị và công viên chuyên đề. Định hướng còn có nghỉ dưỡng sinh thái, trải nghiệm và các chức năng đô thị gắn với cảng hàng hóa, cảng hành khách, bến thủy nội địa phục vụ du lịch.

Hà Nội cũng định hướng một số công trình biểu tượng tại cụm công viên bãi giữa, trục hồ Tây - Cổ Loa và khu vực đầu cầu Long Biên. Tuy nhiên, vị trí, chiều cao và chỉ tiêu cụ thể phải đáp ứng yêu cầu tĩnh không, an toàn thoát lũ, kết cấu và phòng cháy, chữa cháy. Các nội dung này phải được cấp có thẩm quyền xem xét, chấp thuận.

Quy hoạch là bước đầu, phương án với từng khu dân cư cần được cụ thể hóa

Trong giai đoạn đầu, Hà Nội định hướng triển khai trục đại lộ cảnh quan hai bên sông. Các dự án được nêu gồm công viên công cộng tại phường Phú Thượng, công viên bãi sông phường Hồng Hà và khu “Phòng khách đô thị”.

Các khu tái định cư tại phường Lĩnh Nam và khu đô thị định cư tại phường Long Biên cũng nằm trong danh mục. Thành phố đồng thời triển khai dự án giải phóng mặt bằng độc lập.

Giai đoạn sau sẽ tiếp tục thực hiện các dự án thành phần còn lại. Trong đó có các khu chức năng đô thị mới, nhà ở và công trình công cộng hành chính, thương mại, dịch vụ.

Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5.000 là cơ sở lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Đây cũng là căn cứ triển khai dự án đầu tư và quản lý đất đai, xây dựng theo quy hoạch được duyệt.

Với người dân ven sông, điều cần quan tâm không chỉ là khu vực nào nằm trong quy hoạch. Quan trọng hơn là phương án cụ thể đối với nơi ở, sinh kế và những giá trị văn hóa gắn với cộng đồng.

Việc phân loại khu dân cư mới là cơ sở định hướng. Ranh giới, giải pháp chỉnh trang, di dời và tái định cư cần được cụ thể hóa trong các bước tiếp theo. Quá trình đó cần bảo đảm yêu cầu an toàn thoát lũ, hạ tầng và bảo tồn di sản, đồng thời giúp người dân tiếp cận đầy đủ thông tin về khu vực mình sinh sống.