Từ hàng xách tay đến hàng không rõ nguồn gốc

Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã mở ra cơ hội tiếp cận hàng hóa chưa từng có cho người tiêu dùng. Chỉ với vài thao tác, người mua có thể lựa chọn từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến đồ gia dụng, thời trang đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện lợi ấy là sự xuất hiện ngày càng phổ biến của một “vùng xám” - nơi ranh giới giữa hàng thật và hàng giả trở nên mờ nhạt, khó nhận diện.

Trên các sàn thương mại điện tử, khái niệm “hàng xách tay”, “hàng nội địa”, “hàng công ty” được sử dụng như những nhãn mác marketing, nhưng thực chất lại thiếu cơ chế kiểm chứng rõ ràng. Nhiều sản phẩm không có hóa đơn, chứng từ, không thể xác định nguồn gốc xuất xứ nhưng vẫn được quảng cáo là “hàng chuẩn”, “hàng chính hãng giá tốt”. Đây chính là điểm giao thoa nguy hiểm giữa hàng thật không kiểm soát và hàng giả được “ngụy trang” tinh vi.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử cho biết, đặc trưng của môi trường số là thị trường mở, tốc độ phát triển nhanh và có yếu tố xuyên biên giới, điều này khiến công tác quản lý đối mặt với nhiều thách thức. “Các hành vi gian lận ngày càng tinh vi, có thể dễ dàng thay đổi thông tin, ẩn danh hoặc chuyển sang nền tảng khác trong thời gian ngắn, khiến việc phát hiện và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn”, bà Hà cho biết.

Đặc trưng của môi trường số là thị trường mở, tốc độ lan toả nhanh. Ảnh minh hoạ

Thực tế khảo sát trên các sàn cho thấy, cùng một sản phẩm có thể được bán bởi hàng chục gian hàng với mức giá chênh lệch lớn. Một chai mỹ phẩm được quảng cáo là “hàng nội địa Nhật” có thể dao động từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng, trong khi thông tin về nhà phân phối, giấy tờ nhập khẩu gần như không được công khai. Với người tiêu dùng, việc phân biệt đâu là hàng chính hãng, đâu là hàng trôi nổi gần như phụ thuộc vào cảm tính.

Bạn Đào Thuý Quỳnh, sinh viên tại Hà Nội chia sẻ: “Tôi từng mua thực phẩm chức năng trên sàn vì thấy giá rẻ hơn nhiều so với cửa hàng. Nhưng khi nhận hàng, bao bì có dấu hiệu bị bóc, không có tem phụ tiếng Việt nên rất lo lắng. Từ đó, tôi gần như không dám mua những sản phẩm liên quan đến sức khỏe trên mạng nữa”.

Với các nhà bán hàng, áp lực cạnh tranh cũng góp phần làm gia tăng “vùng xám”. Anh Cao Trung Hiếu, một chủ shop kinh doanh mỹ phẩm online tại Hà Nội cho biết: “Nếu bán hàng có đầy đủ hóa đơn, nhập khẩu chính ngạch thì giá cao hơn, rất khó cạnh tranh với các shop bán hàng xách tay. Nhiều khách hàng chỉ nhìn vào giá, ít quan tâm đến nguồn gốc, nên người bán chân chính cũng gặp nhiều khó khăn”.

Không chỉ dừng ở câu chuyện hàng hóa, vấn đề dữ liệu cá nhân cũng đang đặt ra những rủi ro mới. Thực tế, nhiều người tiêu dùng lo lắng bị lộ lọt thông tin cá nhân khi mua sắm trực tuyến do phải cung cấp nhiều thông tin. Nếu các nền tảng hoặc người bán không tuân thủ quy định bảo mật, dữ liệu này có thể bị khai thác trái phép, kéo theo các hệ lụy như cuộc gọi rác, tin nhắn lừa đảo.

Bà Lê Thị Hà nhấn mạnh, bảo vệ dữ liệu cá nhân là yêu cầu bắt buộc trong môi trường thương mại điện tử. Các nền tảng phải công khai chính sách bảo vệ thông tin, chỉ thu thập khi có sự đồng ý của người tiêu dùng và sử dụng đúng mục đích. Tuy nhiên, trong thực tế, việc giám sát và thực thi vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt khi các chủ thể tham gia ngày càng đa dạng và phân tán.

Thu hẹp “vùng xám” trên môi trường số

Trước thực trạng hàng hóa “xám” lan rộng, yêu cầu đặt ra là phải làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ sinh thái thương mại điện tử. Đây cũng là trọng tâm trong các giải pháp quản lý thời gian qua.

Theo bà Lê Thị Hà, cơ quan quản lý đã tăng cường phối hợp liên ngành với các lực lượng như công an, tài chính, y tế và quản lý thị trường để phát hiện, xử lý vi phạm. Trong năm 2025, khoảng 250 website, ứng dụng có dấu hiệu vi phạm đã bị chuyển xử lý. Đồng thời, các sàn thương mại điện tử được yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong kiểm soát người bán và hàng hóa.

Cơ quan quản lý tăng cường phối hợp liên ngành với các lực lượng như công an, tài chính, y tế và quản lý thị trường để phát hiện, xử lý vi phạm.

Kết quả cho thấy, gần 48.000 sản phẩm vi phạm đã bị gỡ bỏ và hơn 13.700 gian hàng bị chặn. Các nhóm hàng bị rà soát chủ yếu là thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, sữa - những mặt hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, cũng là “điểm nóng” của hàng hóa không rõ nguồn gốc.

Một trong những giải pháp quan trọng là yêu cầu các nền tảng phải xác minh thông tin người bán, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm và phối hợp cung cấp dữ liệu khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng. Đây được xem là bước đi nhằm thu hẹp không gian hoạt động của các đối tượng kinh doanh hàng hóa “xám”.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện khung pháp lý cũng đóng vai trò then chốt. Các quy định mới yêu cầu minh bạch thông tin hàng hóa, đặc biệt đối với các sản phẩm thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đồng thời, trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới cũng được đặt ra, nhằm đảm bảo cạnh tranh công bằng và bảo vệ người tiêu dùng trong nước.

Tuy nhiên, pháp luật dù chặt chẽ đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự tham gia của các bên liên quan. Người bán cần tuân thủ quy định, cung cấp thông tin trung thực; các nền tảng phải chủ động kiểm soát và xử lý vi phạm; còn người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức, không tiếp tay cho hàng hóa trôi nổi chỉ vì giá rẻ.

Bà Lê Thị Hà cho rằng, để xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn, cần sự chung tay của tất cả các bên. Các nền tảng phải đặt trách nhiệm với người tiêu dùng lên hàng đầu, chủ động rà soát và ngăn chặn vi phạm; người bán và cả KOL, KOC cần cung cấp thông tin trung thực; còn người tiêu dùng cần chủ động phản ánh các hành vi sai phạm.

Khi ranh giới thật - giả ngày càng mong manh, việc tái lập trật tự thị trường không thể chỉ dựa vào một phía, mà cần một cơ chế đồng bộ, trong đó trách nhiệm được xác định rõ ràng và thực thi nghiêm túc.