Huy động vốn phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng

Tại hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện vẫn chưa thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả cho khu vực kinh tế tư nhân.

Ông Thông cho biết quy mô tín dụng của Việt Nam đã lên tới khoảng 150% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ đạt khoảng 10% GDP, tương đương 7-8% tổng dư nợ tín dụng ngân hàng. Sự chênh lệch lớn này cho thấy cấu trúc huy động vốn của nền kinh tế vẫn phụ thuộc nặng vào hệ thống ngân hàng.

Có ba nguyên nhân chính khiến thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Trước hết là rào cản niềm tin của nhà đầu tư sau giai đoạn biến động mạnh 2022 - 2023, khi làn sóng bán tháo khiến tâm lý thị trường trở nên thận trọng, dù vẫn tồn tại nhiều doanh nghiệp có nền tảng tài chính và dòng tiền tốt.

"Để khắc phục, cần tăng cường minh bạch thông tin và nâng cao hiểu biết của nhà đầu tư cá nhân, bởi trái phiếu doanh nghiệp luôn đi kèm mức rủi ro cao hơn so với gửi tiết kiệm hay trái phiếu Chính phủ, tương ứng với mức lãi suất chênh lệch", ông Thông nói.

Thứ hai là sự thiếu vắng các định chế đầu tư chuyên nghiệp. Ở các thị trường phát triển, nhà đầu tư cá nhân hiếm khi trực tiếp mua trái phiếu riêng lẻ mà thông qua các quỹ đầu tư. Việc phát triển các quỹ trái phiếu sẽ góp phần hạn chế tình trạng rút vốn ồ ạt và ổn định thị trường.

Thứ ba là những vướng mắc về thủ tục phát hành. Sau giai đoạn siết chặt trong các năm 2022-2023, quy định phát hành trái phiếu đã dần được tháo gỡ từ năm 2025, song yêu cầu về minh bạch thông tin, báo cáo tài chính vẫn là yếu tố then chốt để doanh nghiệp đáp ứng điều kiện phát hành và tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư.

Xem xét nới lỏng quy định về nhà đầu tư chuyên nghiệp

Ở góc độ ngân hàng, ông Trần Hoài Nam, Phó tổng giám đốc thường trực HDBank, cũng nhận định trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn quan trọng nhưng đang chịu tác động tiêu cực từ tâm lý thị trường.

"Sau những biến động trước đây, nhiều nhà đầu tư trở nên e dè, khiến thị trường trầm lắng và nhu cầu vốn của doanh nghiệp dồn về hệ thống ngân hàng", ông Nam nói.

Để khơi thông dòng vốn, đại diện HDBank đề xuất xem xét nới lỏng quy định về nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Theo đó, việc rà soát tư cách nhà đầu tư hằng năm cùng các quy định chặt chẽ hiện nay đang gây khó khăn cho cả bên phát hành lẫn nhà đầu tư. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp có nguồn tiền nhàn rỗi vẫn chủ yếu gửi ngân hàng do chưa có điều kiện tiếp cận kênh trái phiếu.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài cho rằng, các quy định nhằm bảo vệ nhà đầu tư là cần thiết, song nếu quá chặt chẽ có thể vô tình trở thành rào cản đối với sự phát triển của thị trường.

"Do đó, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn để vừa đảm bảo an toàn cho nhà đầu tư, vừa tạo dư địa phát triển cho doanh nghiệp và thị trường vốn", ông Tuấn nói.