Sau gần tám năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 (Nghị quyết 36), không gian của tỉnh ngày càng mở rộng, song yêu cầu phát triển xanh, bảo vệ di sản và nâng cao giá trị đang đặt ra những nhiệm vụ mới.

Khi di sản hòa cùng đời sống hiện đại

Khi nắng chiều vừa tắt trên vịnh Hạ Long, dòng người bắt đầu đổ về khu vực ven biển Bãi Cháy. Những gian hàng ẩm thực sáng đèn, tiếng nhạc vang lên giữa không gian mở, từ trẻ nhỏ đến người lớn đều háo hức chờ các tiết mục biểu diễn.

Tại VUI-Fest Hạ Long, câu chuyện về vùng đất và con người Quảng Ninh được kể bằng một ngôn ngữ mới. Trên ngọn hải đăng có thân cao nhất Việt Nam bên bờ vịnh Hạ Long, chương trình nghệ thuật ánh sáng 3D mapping kết hợp hình ảnh, laser và âm nhạc, tái hiện những huyền thoại, văn hóa và nhịp sống của thành phố bên bờ di sản. Những mảng sáng chuyển động trên nền trời đêm, tiếng nhạc hòa cùng gió biển, phía ngoài biển là những đợt pháo hoa rực sáng trên mặt vịnh khiến không gian du lịch trở nên sống động hơn.

Trong dòng người thưởng thức chương trình, nhiều người dân Hà Nội và các tỉnh thành về đây du lịch cho biết, điều khiến họ thích thú không chỉ là sự hiện đại của công nghệ trình diễn, mà còn là cảm giác được nhìn thấy những câu chuyện quen thuộc về Hạ Long hiện lên theo một cách mới. Với các gia đình trẻ, một buổi tối bên bờ vịnh giờ đây không còn chỉ là đi dạo, ăn uống, mà trở thành hành trình trải nghiệm liên tục từ ẩm thực, âm nhạc, ánh sáng đến pháo hoa.

Với lớp du khách “có tuổi”, chuyến đi lại mở ra cách tiếp cận gần gũi hơn. Giữa một đô thị du lịch đang phát triển nhanh, việc phục dựng hình ảnh thuyền buồm ba vách truyền thống không chỉ tạo thêm sản phẩm tham quan, mà còn kết nối quá khứ với hiện tại, giúp những giá trị bản địa không bị che lấp bởi các công trình hiện đại.

Những trải nghiệm ấy cho thấy sự thay đổi trong cách Quảng Ninh khai thác tài nguyên biển. Từ chỗ du lịch Hạ Long chủ yếu là xuống tàu tham quan hang động, ăn hải sản rồi trở về, tỉnh đang hướng tới hệ sinh thái đa dạng hơn, gồm nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, du lịch đêm, thể thao biển, biểu diễn nghệ thuật và trải nghiệm văn hóa cộng đồng.

Đó cũng là biểu hiện cụ thể của quá trình chuyển đổi mô hình phát triển từ “nâu” sang “xanh” đã được tỉnh Quảng Ninh kiên trì thực hiện trong hơn một thập niên. Năm 2025, Quảng Ninh đón 21,28 triệu lượt khách, tăng khoảng 12% so với năm 2024; trong đó có 4,5 triệu lượt khách quốc tế. Tổng thu từ du lịch đạt 57.003 tỷ đồng, tăng 22%; chi tiêu bình quân đạt 2,678 triệu đồng/khách, thời gian lưu trú bình quân 2,56 ngày và đóng góp của du lịch vào GRDP tỉnh đạt 10,46%.

Sáu tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đón hơn 12,4 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt hơn 2,6 triệu lượt; doanh thu du lịch đạt gần 35.200 tỷ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, tốc độ tăng doanh thu cao hơn nhiều so với tốc độ tăng lượng khách, cho thấy cơ cấu thị trường đang chuyển dịch theo hướng tích cực khi lượng khách quốc tế và nhóm khách có mức chi tiêu cao ngày càng gia tăng, góp phần nâng cao giá trị kinh tế của ngành du lịch.

Những con số này cho thấy du lịch Quảng Ninh không chỉ phục hồi hoàn toàn mà đã bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong cơ cấu dịch vụ và kinh tế biển của tỉnh.

Mở rộng không gian kinh tế biển

Theo ông Nguyễn Minh Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, tỉnh là một địa phương có vị trí chiến lược, có điều kiện tự nhiên phong phú, được ví như “Việt Nam thu nhỏ”. Sở hữu vùng biển rộng lớn và đặc biệt, Quảng Ninh là tỉnh có “tính biển” nhiều nhất của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả miền bắc với diện tích vùng biển trên 6.000km², đường bờ biển dài hơn 250km, đường phân định Vịnh Bắc Bộ trên biển hơn 190km, có 2.077 hòn đảo lớn nhỏ. Nằm ở cửa ngõ kết nối vùng Đồng bằng sông Hồng, trung du và miền núi phía bắc với Vịnh Bắc Bộ, tỉnh có nhiều lợi thế để phát triển đồng thời du lịch, cảng biển, logistics, công nghiệp ven biển, nuôi trồng thủy sản và các ngành kinh tế biển mới.

Tỉnh là một địa phương có vị trí chiến lược, có điều kiện tự nhiên phong phú, được ví như “Việt Nam thu nhỏ”. Sở hữu vùng biển rộng lớn và đặc biệt, Quảng Ninh là tỉnh có “tính biển” nhiều nhất của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả miền bắc với diện tích vùng biển trên 6.000km², đường bờ biển dài hơn 250km, đường phân định Vịnh Bắc Bộ trên biển hơn 190km, có 2.077 hòn đảo lớn nhỏ. Nằm ở cửa ngõ kết nối vùng Đồng bằng sông Hồng, trung du và miền núi phía bắc với Vịnh Bắc Bộ, tỉnh có nhiều lợi thế để phát triển đồng thời du lịch, cảng biển, logistics, công nghiệp ven biển, nuôi trồng thủy sản và các ngành kinh tế biển mới.

Ông Nguyễn Minh Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh

Sau khi Nghị quyết 36 của Ban Chấp hành Trung ương về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được ban hành, tỉnh Quảng Ninh cũng là một trong số ít địa phương sớm cụ thể hóa Nghị quyết bằng hệ thống nghị quyết, chỉ thị và kế hoạch chuyên đề khá đồng bộ.

Từ phát triển cảng biển, dịch vụ cảng biển, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu đến nuôi biển bền vững, bảo tồn hệ sinh thái và tổ chức không gian ven biển, các chủ trương lớn đều được chuyển thành nhiệm vụ, giải pháp cụ thể. Cách làm này giúp định hình rõ hướng phát triển kinh tế biển của tỉnh, đồng thời tạo cơ sở để huy động nguồn lực, phân công trách nhiệm và kiểm soát chặt chẽ quá trình khai thác, sử dụng tài nguyên biển.

Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định mục tiêu xây dựng tỉnh trở thành trung tâm kinh tế biển bền vững của cả nước, dựa trên du lịch-dịch vụ kết nối khu vực và quốc tế; phát triển cảng biển nước sâu, đô thị biển, khu kinh tế ven biển và trung tâm logistics. Không gian phát triển được định hình theo chuỗi Hạ Long-Bái Tử Long-Vân Đồn-Cô Tô, gắn khai thác tài nguyên với bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và sinh kế của cư dân ven biển.

Một trong những chuyển biến rõ nhất là hạ tầng giao thông. Hệ thống cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long cùng các tuyến đường ven biển đã rút ngắn khoảng cách giữa Quảng Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, các địa phương phía bắc và thị trường quốc tế. Hạ tầng đi trước không chỉ mở đường cho du lịch, mà còn tạo điều kiện hình thành các khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển và chuỗi dịch vụ logistics.

Cùng với hạ tầng, không gian du lịch biển đảo được mở rộng từ vịnh Hạ Long đến Bái Tử Long, Vân Đồn, Cô Tô, Quan Lạn, Ngọc Vừng, Cái Chiên và Vĩnh Thực. Giai đoạn 2019-2025, Quảng Ninh đón khoảng 94,62 triệu lượt khách; trong đó khách du lịch biển đảo đạt khoảng 61,5 triệu lượt, chiếm 65%, khách quốc tế đạt hơn 17 triệu lượt.

Nhưng kinh tế biển Quảng Ninh không chỉ có du lịch. Tại các khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển, những chuỗi sản xuất mới về đóng tàu, chế biến, sản xuất ô-tô và lắp ráp thiết bị điện tử đang từng bước hình thành. Tốc độ tăng trưởng công nghiệp chế biến, chế tạo bình quân trong giai đoạn vừa qua đạt hơn 21%/năm; tổng vốn thu hút đầu tư đạt hơn 213 nghìn tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt hơn 6,6 tỷ USD.

Ngành thủy sản cũng chuyển dần từ khai thác sang nuôi trồng bền vững. Giai đoạn 2021-2025, tổng sản lượng thủy sản của tỉnh ước đạt khoảng 830 nghìn tấn. Tỷ trọng nuôi trồng tăng từ 49,4% năm 2020 lên khoảng 56,5% năm 2025; nhiều mô hình nuôi biển bằng lồng HDPE, nuôi đa loài, nuôi tuần hoàn và nuôi nhuyễn thể tập trung được triển khai.

Việc ban hành quy chuẩn về vật liệu nổi thân thiện môi trường, thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô-Đảo Trần, bảo vệ bãi sinh sản và tái tạo nguồn lợi thủy sản cho thấy cách tiếp cận đang thay đổi: biển không chỉ là không gian để khai thác, mà còn là hệ sinh thái cần được phục hồi, gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ sau.

Tuy nhiên, phía sau những kết quả tích cực ấy vẫn còn không ít điểm nghẽn, đòi hỏi Quảng Ninh phải giải quyết hài hòa bài toán giữa tốc độ tăng trưởng, sức chịu tải của môi trường và mục tiêu phát triển bền vững lâu dài.

Khi sức ép tăng trưởng dồn lên hệ sinh thái biển

Vào những ngày cao điểm, hàng chục nghìn du khách cùng đổ về khu vực ven biển, tàu du lịch nối nhau rời bến, khách sạn và nhà hàng hoạt động hết công suất. Phía sau không khí sôi động ấy là lượng rác thải, nước thải và áp lực lớn lên cảnh quan, môi trường biển. Khi đó, mặt biển vốn là tài sản quý giá nhất của du lịch lại có nguy cơ trở thành nơi trực tiếp gánh chịu hệ quả của tăng trưởng.

Đây cũng là bài toán khó Quảng Ninh phải giải quyết trong quá trình phát triển kinh tế biển. Việc mở rộng không gian du lịch, xây dựng đô thị, khu nghỉ dưỡng và các công trình ven biển có thể tạo thêm động lực tăng trưởng, nhưng đồng thời làm gia tăng nguy cơ thu hẹp rừng ngập mặn, bãi triều và nơi cư trú của nhiều loài sinh vật.

Tại những khu vực nhạy cảm như vịnh Hạ Long, lượng khách và phương tiện tăng nhanh còn tạo sức ép lên vịnh di sản, kéo theo nguy cơ ô nhiễm ven bờ và suy giảm chất lượng cảnh quan.

Áp lực môi trường không chỉ đến từ du lịch và đô thị hóa. Hoạt động khai thác than, sản xuất xi-măng, nhiệt điện và khai thác khoáng sản ngoài than vẫn tiềm ẩn những tác động phức tạp. Trong khi đó, hệ thống thu gom, xử lý rác thải và nước thải tại một số khu vực chưa được đầu tư đồng bộ; nhiều công trình hạ tầng môi trường chậm được nâng cấp, còn thiếu nguồn lực để đáp ứng tốc độ phát triển.

Về lâu dài, ô nhiễm không chỉ làm tăng chi phí khắc phục, ảnh hưởng đời sống người dân mà còn làm giảm sức cạnh tranh của điểm đến, hạn chế khả năng thu hút các nhà đầu tư có chất lượng và cản trở mục tiêu tăng trưởng xanh.

“Bởi vậy, mỗi dự án ven biển cần được xem xét không chỉ ở quy mô vốn và khả năng tạo nguồn thu, mà còn ở tác động đối với hệ sinh thái. Phát triển nhanh nhưng phải nằm trong giới hạn chịu đựng của tự nhiên; bởi một công trình có thể hoàn thành trong vài năm, nhưng một bãi triều, rừng ngập mặn hay hệ sinh thái biển bị tổn thương có thể cần nhiều thập kỷ để phục hồi" - Ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long-Yên Tử chia sẻ.

Chuyển từ khai thác lợi thế sang kiến tạo giá trị biển

Chia sẻ về định hướng phát triển du lịch trong tương lai, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thùy Yên cho rằng: Trước những yêu cầu phát triển mới, Quảng Ninh xác định chuyển mạnh du lịch biển từ chiều rộng sang chiều sâu, lấy chất lượng dịch vụ, giá trị gia tăng và khả năng chi tiêu của du khách làm thước đo thay cho việc chỉ gia tăng số lượng khách; đặc biệt, hệ thống hạ tầng giao thông, hạ tầng du lịch ngày càng đồng bộ; nhiều sản phẩm, dịch vụ và sự kiện du lịch mới được đưa vào khai thác, tạo thêm dư địa tăng trưởng bền vững cho du lịch Quảng Ninh”.

Theo đó, trọng tâm mà du lịch Quảng Ninh hướng đến là hình thành các dòng sản phẩm có sức cạnh tranh cao như nghỉ dưỡng biển đảo cao cấp, du thuyền, thể thao biển, du lịch đêm, du lịch văn hóa-tâm linh và trải nghiệm di sản tại vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, Vân Đồn, Cô Tô; qua đó kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng không gian tiêu dùng du lịch.

Cùng với việc làm mới sản phẩm, tỉnh đặt yêu cầu nâng chuẩn toàn bộ chuỗi dịch vụ, từ cơ sở lưu trú, tàu tham quan, tàu lưu trú trên vịnh đến hệ thống cảng, bến, bãi tắm và các khu dịch vụ ven biển. Việc khuyến khích chuyển đổi sang mô hình dịch vụ chuyên nghiệp, thân thiện với môi trường, gắn với Nhãn Cánh buồm xanh được xem là bước đi cần thiết để nâng cao chất lượng, đồng thời giảm áp lực lên hệ sinh thái biển.

Quảng Ninh cũng hướng tới ứng dụng công nghệ sâu hơn trong quản lý điểm đến, kiểm soát tải lượng khách, đặt dịch vụ trực tuyến, thanh toán không tiền mặt và giám sát chất lượng phục vụ. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao trải nghiệm du khách mà còn giúp cơ quan quản lý chủ động điều tiết dòng khách, hạn chế tình trạng quá tải tại những khu vực nhạy cảm, nhất là vùng lõi Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long.

Tỉnh đang triển khai Đề án bảo vệ, khai thác Di sản thế giới vịnh Hạ Long-Yên Tử gắn với vịnh Bái Tử Long; Đề án thành lập Công viên biển Bái Tử Long; kế hoạch điều tra tài nguyên du lịch và hệ thống lại nhóm sản phẩm, dịch vụ trên vịnh Hạ Long, cả vùng lõi và vùng đệm. Việc rà soát, bổ sung Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị vịnh Hạ Long được đặt trong yêu cầu thống nhất giữa khai thác kinh tế với giới hạn chịu tải của di sản.

Tầm nhìn này được mở rộng trong Đề án phát triển Hải Phòng-Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, mang tầm quốc tế, hàng đầu Đông Nam Á. Theo định hướng, Quảng Ninh phát huy vai trò trung tâm du lịch kết nối khu vực và thế giới, trong khi Hải Phòng trở thành trung tâm logistics quốc tế hiện đại; hai địa phương bổ trợ cho nhau bằng hệ thống đô thị ven biển, khu kinh tế, khu công nghiệp và khu thương mại tự do theo hướng xanh, thông minh, sinh thái.

Không gian phát triển mới của Quảng Ninh cũng được định hình rõ hơn với ba cực tăng trưởng: Vân Đồn gắn với kinh tế biển và dịch vụ cao cấp; Móng Cái gắn với thương mại biên giới và hội nhập quốc tế; Quảng Yên gắn với công nghiệp và logistics. Trên nền tảng đó, tỉnh thúc đẩy bốn chuyển đổi về cơ cấu kinh tế, khoa học-công nghệ, không gian phát triển và thể chế-quản trị; đồng thời khơi thông năm động lực gồm cơ chế đặc thù, hạ tầng chiến lược, nguồn lực đầu tư, đổi mới sáng tạo-chuyển đổi số và hệ sinh thái phát triển.

Điều Quảng Ninh hướng tới không chỉ là khai thác nhiều hơn từ biển, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một không gian biển. Đó là quá trình chuyển từ lợi thế tự nhiên sang năng lực cạnh tranh, từ tăng trưởng dựa vào tài nguyên sang kinh tế biển xanh; trong đó di sản được bảo tồn, bản sắc được gìn giữ, khoảng cách phát triển được thu hẹp và người dân trở thành chủ thể thụ hưởng thành quả.