Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tháng 8 đạt 109,7 tỷ USD, tăng 31,7% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng, con số này đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% và là mức cao nhất của 8 tháng từ trước đến nay.

Trong đó, xuất khẩu tháng 8 đạt 54,79 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước và tăng 26% so với cùng kỳ. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 54,91 tỷ USD, giảm 3,1% so với tháng trước nhưng vẫn tăng 37,9% so với cùng kỳ.

Sự thay đổi về tương quan giữa hai chiều thương mại đã nhanh chóng thu hẹp mức nhập siêu. Nếu tháng 7 Việt Nam nhập siêu 3,59 tỷ USD thì sang tháng 8, con số này chỉ còn 0,12 tỷ USD.

Nhập siêu thu hẹp khi nhập khẩu hạ nhiệt

Diễn biến tháng 8 đáng chú ý hơn khi đặt trong chuỗi số liệu những tháng trước. Tháng 5/2026, Việt Nam nhập siêu 5,21 tỷ USD; tháng 6 giảm còn 2,64 tỷ USD, nhưng tháng 7 lại tăng lên 3,59 tỷ USD. Sau 7 tháng, mức nhập siêu lên tới 20,52 tỷ USD.

Sang tháng 8, cán cân thương mại gần như trở về trạng thái cân bằng. Mức nhập siêu chỉ 120 triệu USD cho thấy khoảng cách giữa xuất khẩu và nhập khẩu đã được thu hẹp đáng kể chỉ trong một tháng.

Nguyên nhân trước hết đến từ diễn biến của nhập khẩu. Tính chung 8 tháng, kim ngạch nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%, cao hơn đáng kể mức tăng 22,4% của xuất khẩu. Tuy nhiên, riêng tháng 8, nhập khẩu đã giảm 3,1% so với tháng trước, trong khi xuất khẩu tăng 3,2%.

Đây là thay đổi quan trọng bởi chính chênh lệch tốc độ tăng của hai chiều thương mại là yếu tố tạo ra mức nhập siêu lớn trong những tháng trước.

Dù vậy, nhập khẩu giảm theo tháng chưa đồng nghĩa với sự suy yếu của hoạt động sản xuất. Trong 8 tháng, nhóm tư liệu sản xuất đạt 372,04 tỷ USD, chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Cơ cấu này cho thấy phần lớn dòng hàng nhập khẩu vẫn phục vụ máy móc, thiết bị, nguyên liệu và các đầu vào của nền kinh tế.

Đây cũng là điểm nối với diễn biến được phân tích trong bài viết tháng 7: nhập siêu không nhất thiết là tín hiệu tiêu cực nếu dòng ngoại tệ được sử dụng để nhập khẩu các yếu tố đầu vào, sau đó chuyển hóa thành sản phẩm, đơn hàng và doanh thu xuất khẩu.

Vấn đề hiện nay là liệu mức nhập siêu thấp trong tháng 8 có tiếp tục được duy trì trong những tháng cuối năm hay không?

Đằng sau con số 20,46 tỷ USD

Tính chung 8 tháng, Việt Nam vẫn nhập siêu 20,46 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu 14,02 tỷ USD. Như vậy, dù nhập siêu tháng 8 đã giảm mạnh, cán cân thương mại lũy kế vẫn đang chịu áp lực lớn.

Đáng chú ý, sự phân hóa giữa hai khu vực kinh tế vẫn rất rõ. Khu vực trong nước nhập siêu 30,6 tỷ USD, trong khi khu vực FDI, kể cả dầu thô, xuất siêu 10,14 tỷ USD.

Khu vực FDI tiếp tục chiếm tới 80,1% kim ngạch xuất khẩu với 300,37 tỷ USD, tăng 26,9%. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 74,47 tỷ USD, chỉ tăng 7,4%, chiếm 19,9%.

Những con số này cho thấy đằng sau sự cải thiện của cán cân thương mại tháng 8 vẫn là bài toán cơ cấu chưa được giải quyết. Quy mô xuất nhập khẩu ngày càng lớn, nhưng khả năng tạo giá trị và năng lực xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực FDI.

Một mặt, việc nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1% nhập khẩu cho thấy dòng tiền nhập khẩu đang chủ yếu phục vụ sản xuất, đầu tư. Mặt khác, nếu phần lớn máy móc, linh kiện, nguyên liệu vẫn phải nhập từ bên ngoài, giá trị gia tăng giữ lại trong nước sẽ bị giới hạn.

Vì vậy, điều đáng chú ý trong những tháng tới không chỉ là cán cân thương mại có trở lại xuất siêu hay không, mà là nhập siêu giảm nhờ xuất khẩu tăng lên hay đơn thuần do nhập khẩu chậm lại.

Nếu xuất khẩu tiếp tục duy trì tốc độ tăng, trong khi nhập khẩu ổn định hơn sau giai đoạn tăng mạnh, cán cân thương mại có cơ sở cải thiện. Khi đó, nguồn ngoại tệ thu về từ xuất khẩu sẽ góp phần cân bằng nhu cầu ngoại tệ cho nhập khẩu và giảm áp lực lên thị trường ngoại hối.

Ngược lại, nếu nhập khẩu tiếp tục tăng nhanh trong khi xuất khẩu không tạo ra mức tăng tương ứng về giá trị gia tăng, nhập siêu sẽ trở thành vấn đề cơ cấu thay vì chỉ là câu chuyện ngắn hạn.

Sau 8 tháng, cán cân thương mại vẫn nhập siêu 20,46 tỷ USD. Nhưng từ mức nhập siêu 3,59 tỷ USD trong tháng 7 xuống chỉ còn 0,12 tỷ USD trong tháng 8, đà nhập siêu rõ ràng đã bắt đầu giảm tốc. Đây sẽ là xu hướng cần được theo dõi trong những tháng cuối năm.