Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. (Ảnh: Nguyễn Nhuận)

Sáng 4/8, trình bày tham luận tại phiên toàn thể về ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới - tư duy đột phá, hành động quyết liệt, kết quả thực chất trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao 33, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định, với vai trò quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định ngoại giao khoa học - công nghệ là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước.

Các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 59 và Nghị quyết số 06, đã xác định hội nhập và ngoại giao, trong đó có ngoại giao khoa học - công nghệ, là một đột phá chiến lược, có vai trò ngang tầm với hội nhập kinh tế và chính trị, an ninh.

Bộ trưởng cho biết, thực tiễn thời gian qua cho thấy ngoại giao cấp cao đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho phát triển khoa học - công nghệ. Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí thứ 44/139 trên bảng xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII); kim ngạch xuất khẩu công nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông hướng tới mốc 150 tỷ USD mỗi năm; nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Qualcomm, Samsung, Marvell và Synopsys tiếp tục mở rộng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam.

Theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ thời gian qua cũng đẩy mạnh các hoạt động ngoại giao khoa học - công nghệ thông qua các diễn đàn đa phương, các cuộc làm việc với đối tác quốc tế và doanh nghiệp công nghệ lớn nhằm thúc đẩy hợp tác về trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và công nghệ cao, đồng thời tìm kiếm các cơ hội đầu tư vào Việt Nam.

Để từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, Bộ trưởng cho rằng, Việt Nam cần chuyển từ tư duy tiếp cận sang chủ động kiến tạo, đồng thời đề xuất tăng cường phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Ngoại giao, đặc biệt là mạng lưới các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, tập trung vào năm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, chủ động nghiên cứu, tham mưu và tiếp thu kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Bộ trưởng, việc tham khảo kinh nghiệm của các quốc gia phát triển đã giúp Việt Nam từng bước đổi mới cơ chế quản lý khoa học theo hướng lấy kết quả đầu ra làm thước đo, đồng thời xây dựng các chính sách đủ sức cạnh tranh để thu hút đội ngũ nhà khoa học chất lượng cao.

Thứ hai, đẩy mạnh tìm kiếm và kết nối chuyển giao công nghệ. Bộ trưởng nhấn mạnh Việt Nam không thể làm chủ ngay các công nghệ chiến lược nếu thiếu hợp tác quốc tế. Vì vậy, cần chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ với các đối tác nước ngoài để từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.

Thứ ba, tích cực xúc tiến, thu hút các đối tác và tập đoàn công nghệ chiến lược đầu tư vào Việt Nam. Theo Bộ trưởng, bên cạnh nguồn nhân lực chất lượng, môi trường chính trị ổn định và khát vọng phát triển của quốc gia là những yếu tố quan trọng để thu hút các doanh nghiệp công nghệ toàn cầu mở rộng đầu tư và hợp tác lâu dài tại Việt Nam.

Thứ tư, khơi thông các nguồn vốn và quỹ đầu tư quốc tế cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bộ trưởng cho rằng cần đẩy mạnh thu hút các quỹ đầu tư công nghệ đến hoạt động tại Việt Nam nhằm tạo nguồn lực cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ sinh học, vật liệu mới và công nghệ lượng tử.

Thứ năm, ưu tiên thu hút nhân tài khoa học - công nghệ trên phạm vi toàn cầu. Bộ trưởng đề xuất đổi mới mạnh mẽ cơ chế thu hút chuyên gia và nhà khoa học theo hướng Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, trao quyền chủ động cho các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; đồng thời xóa bỏ tư duy cục bộ trong sử dụng nhân lực chất lượng cao để tạo môi trường thuận lợi thu hút chuyên gia quốc tế và đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia phát triển đất nước.

Bộ trưởng nhấn mạnh, ngoại giao khoa học - công nghệ không chỉ dừng ở việc thiết lập các mối quan hệ hợp tác mà cần được đánh giá bằng những kết quả cụ thể như năng lực công nghệ được chuyển giao, các thị trường mới được mở rộng và mức độ tự chủ về khoa học, công nghệ của quốc gia được nâng cao.