Đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu dưới tác động của ESG

Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam cần song hành với chất lượng tăng trưởng và tính bền vững. Trong bối cảnh đó, ESG đang dần trở thành một trụ cột quan trọng của mô hình phát triển mới. Cả ba động lực tăng trưởng truyền thống của nền kinh tế gồm đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu đều đang chịu tác động ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn ESG.

Với đầu tư, Chính phủ không chỉ đóng vai trò kiến tạo chính sách mà còn là chủ thể chi tiêu lớn của nền kinh tế. Giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư công trung hạn dự kiến đạt hơn 8,2 triệu tỷ đồng. Thông qua hoạt động mua sắm công, lựa chọn dự án và phân bổ nguồn lực, Nhà nước có thể tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững hơn.

Ở khía cạnh tiêu dùng, xu hướng sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường ngày càng rõ nét. Khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm xanh hoặc có cam kết ESG. Đặc biệt, thế hệ Millennials và Gen Z đang trở thành lực lượng dẫn dắt xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm.

"Khi thu nhập tăng lên, người dân quan tâm nhiều hơn đến môi trường, sức khỏe và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Điều này tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải thay đổi để nâng cao năng lực cạnh tranh", ông Bình nhận định.

Đối với xuất khẩu, ESG đang dần trở thành "tấm vé thông hành" để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các quy định mới như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, yêu cầu chống phá rừng hay truy xuất nguồn gốc đang tạo sức ép đáng kể lên nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

"ESG không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế", TS Lê Duy Bình nhấn mạnh.

ESG mở đường cho dòng vốn và chiến lược tăng trưởng dài hạn

TS Lê Duy Bình cho biết, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 - 2030 ước khoảng 1.500 tỷ USD, trong đó khu vực tư nhân dự kiến đóng góp khoảng 80%. Để đáp ứng nhu cầu này, thị trường tài chính xanh và tín dụng xanh sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Dù vậy, quy mô trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội và trái phiếu bền vững tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 1,4 tỷ USD, chiếm chưa tới 2,2% thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Theo ông Bình, đây cũng là dư địa rất lớn cho sự phát triển của tài chính xanh trong thời gian tới. Bên cạnh đó, dư nợ tín dụng xanh hiện đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, công trình và giao thông xanh.

Theo TS Lê Duy Bình, ESG cũng đang trở thành tiêu chí quan trọng trong thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới. Nhiều tập đoàn toàn cầu như Apple, Lego hay Nestlé đều đặt ra yêu cầu cao về phát thải carbon, năng lượng tái tạo và chuỗi cung ứng xanh khi lựa chọn địa điểm đầu tư.

Ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank, cho rằng ESG đang làm thay đổi đáng kể cách tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Hiện nay, tín dụng vẫn là một động lực quan trọng của nền kinh tế khi cứ 1% tăng trưởng GDP thường đi kèm khoảng 1,8% tăng trưởng tín dụng. Tuy nhiên, thay vì áp dụng một mô hình chung, các ngân hàng đang ngày càng cá thể hóa giải pháp cho từng nhóm khách hàng. Toàn bộ khách hàng doanh nghiệp vay vốn đều được đánh giá theo các tiêu chí ESG. Thông qua quá trình này, doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn mức độ đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững và từng bước cải thiện năng lực cạnh tranh.

Ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững, Công ty cổ phần GreenFeed Việt Nam, cho rằng chuyển đổi xanh thực chất là quá trình thay đổi tư duy vận hành.

"Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu đặt mục tiêu lợi nhuận thì nay ưu tiên lớn hơn là hiệu quả tăng trưởng và khả năng phát triển bền vững trong dài hạn", ông Phạm Tuấn Anh nhận định.

Một ví dụ điển hình là Công ty cổ phần  Rau quả Thực phẩm An Giang (Antesco, HOSE: ANT). Sau khi niêm yết trên HoSE, doanh nghiệp đã đẩy mạnh chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế thông qua kiểm kê khí nhà kính, đo lường dấu chân carbon và nâng cao chất lượng quản trị.

Năm 2025, Antesco ghi nhận doanh thu hơn 1.800 tỷ đồng, tăng 28,2%; lợi nhuận sau thuế đạt 129 tỷ đồng, tăng 75,5% và là mức cao nhất trong lịch sử hoạt động. Nền tảng tài chính tích cực giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư cho các chương trình ESG.

Doanh nghiệp đã triển khai tiêu chuẩn ISO 14064-1 về kiểm kê khí nhà kính, ISO 14067 về đo lường dấu chân carbon sản phẩm, giảm 30% lượng phân hóa học trong vùng nguyên liệu, đầu tư điện mặt trời và nhà máy phân hữu cơ công suất 30.000 tấn mỗi năm.

Song song với đó là các chương trình nâng cấp quản trị như áp dụng KPI, chuẩn bị triển khai cơ chế lương 3P, xây dựng hệ thống ERP và lộ trình công bố ESG theo chuẩn quốc tế.

Những bước đi này cho thấy ESG đang dần trở thành một phần trong chiến lược tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp, thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ tiếp cận thị trường xuất khẩu như trước đây. Điều đó cũng phản ánh xu hướng chung của nền kinh tế Việt Nam khi ESG ngày càng được nhìn nhận như một động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo.