Chạy đua tăng lãi suất

Theo báo cáo mới đây của ACBS, tính đến 26/2, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 1,4% trong khi tăng trưởng huy động vốn ở mức 0,36% so với đầu năm. Chênh lệch giữa tín dụng và huy động ở mức 1,13 triệu tỷ đồng.

Chênh lệch giữa tăng trưởng và huy động vẫn đang ở mức cao mặc dù ngay từ đầu năm, các ngân hàng đã đẩy mạnh tăng lãi suất huy động để hút tiền gửi.

Tính đến cuối tháng 2/2026, lãi suất dưới 12 tháng cao nhất ở mức 6.5%. Đối với kỳ hạn 12 tháng, lãi suất huy động cao nhất ở mức 7.2%/năm. Đến nay, đà tăng của lãi suất huy động vẫn chưa dừng lại.

Mới đây nhất, MB vừa công bố áp dụng lãi suất lên tới 8,5%/năm với các kỳ hạn 6 – 12 tháng. Đối với gửi tiết kiệm thông thường, lãi suất tại MB cũng đã lên 7,5%/năm. Hay Vikki Bank, Cake cũng đang áp dụng lãi suất cao nhất lên tới 8 - 8,4%/năm. Ngoài ra, tại một số ngân hàng, mức lãi suất huy động thâm chí vượt 9%/năm, tuy nhiên chỉ dành cho những khách hàng có số tiền gửi lớn.

Lãi suất huy động tăng đồng nghĩa với chi phí trả lãi tiền gửi của các ngân hàng cũng tăng theo. Trong năm 2025, chi phí trả lãi tiền gửi của 27 ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán đạt hơn 509,6 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 102 nghìn tỷ đồng so với năm 2024, tương ứng mức tăng 25%.

Nhiều ngân hàng chứng kiến mức chi phí trả lãi tiền gửi tăng mạnh, như MB (tăng 40%), Nam A Bank (tăng 46%), PGBank (tăng 41%), ABBank (tăng 40%), VPBank (tăng 36%), SeABank (tăng 39%),…

Chi phí trả lãi tiền gửi của các ngân hàng gia tăng xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là áp lực cạnh tranh huy động vốn. Trong năm 2025, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt trên 19%. Để đảm bảo nguồn vốn phục vụ tăng trưởng tín dụng, các ngân hàng buộc phải đẩy mạnh huy động thông qua việc nâng lãi suất tiền gửi.

Cơ cấu tiền gửi thay đổi cũng ảnh hưởng nhiều đến chi phí trả lãi của các ngân hàng. Cụ thể, tiền gửi không kỳ hạn (CASA) với giá rẻ đã giảm đáng kể, thay vào đó tiền gửi tiết kiệm có lãi suất cao hơn nhiều đã gia tăng mạnh mẽ. Theo thống kê từ Wichart, trong năm 2025, có tới 13/27 ngân hàng có tỷ lệ CASA giảm. Ngoài ra, có đến 11 ngân hàng ghi nhận tỷ lệ CASA dưới 10%.

Đại diện VPBank cho biết, từ giữa năm 2025, chính sách thuế mới cũng tạo thêm áp lực lên CASA của các ngân hàng. Nhiều hộ kinh doanh, cửa hàng bán lẻ có xu hướng hạn chế thanh toán chuyển khoản, quay sang giao dịch tiền mặt nhằm tránh bị cơ quan thuế theo dõi dòng tiền, tránh phát sinh hóa đơn để không có căn cứ tính thuế theo phương pháp thuế mới. Xu hướng “né chuyển khoản” này đã trực tiếp làm suy giảm lượng tiền gửi không kỳ hạn tại các ngân hàng.

Trong cuộc gặp gỡ nhà đầu tư mới đây, ban lãnh đạo ACB cũng cho hay, CASA ở phân khúc cá nhân gặp nhiều thách thức và ghi nhận sự sụt giảm gần 10% trong giai đoạn từ tháng 7 đến cuối năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tác động tâm lý của các hộ kinh doanh và tiểu thương trước quy định về hóa đơn điện tử và kê khai doanh thu thực (Nghị định 70).

Ai là người chịu ảnh hưởng?

Rõ ràng, khi chi phí trả lãi tiền gửi tăng thì ngân hàng là đối tượng đầu tiên chịu ảnh hưởng. Chi phí trả lãi tiền gửi tăng trong khi điều chỉnh lãi suất cho vay cần có độ trễ, từ đó tác động lên NIM của các ngân hàng.

Trong cuộc gặp gỡ nhà đầu tư mới đây, ban lãnh đạo ACB cho biết, trong giai đoạn cuối năm 2025, thanh khoản toàn hệ thống chịu nhiều áp lực, dẫn đến việc lãi suất huy động tăng nhanh hơn so với lãi suất cho vay để bù đắp nhu cầu thanh khoản. Riêng tại ACB, chi phí vốn đã tăng 46 điểm cơ bản, góp phần làm biên lãi ròng (NIM) giảm xuống dưới mức 3% lần đầu tiên (giảm gần 70 điểm so với đầu năm).

Đáng chú ý, áp lực này đặc biệt nặng nề ở các nhóm ngân hàng quy mô nhỏ do các ngân hàng có nền tảng tiền gửi yếu, vốn phải cạnh tranh gay gắt để thu hút dòng tiền từ khách hàng.

Bên cạnh tác động đến lợi nhuận, môi trường lãi suất cao còn làm gia tăng rủi ro tín dụng. Khi lãi suất cho vay tăng, chi phí tài chính của doanh nghiệp và người dân tăng theo, làm suy giảm khả năng trả nợ.

Trong điều kiện kinh tế thuận lợi, với thị trường lao động ổn định và thu nhập cải thiện, áp lực này có thể được hấp thụ. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng kinh tế chậm lại và tiêu dùng suy yếu, các nhóm khách hàng nhạy cảm với lãi suất (như vay tiêu dùng hoặc doanh nghiệp nhỏ) có thể trở thành nguồn phát sinh nợ xấu mới.

Tác động của lãi suất tăng không chỉ dừng lại ở hệ thống ngân hàng mà còn lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Với tổng dư nợ tín dụng hiện tương đương khoảng 146% GDP (hơn 18,5 triệu tỷ đồng), theo ước tính của SGI Capital, nếu lãi suất cho vay tăng thêm 2,5 điểm phần trăm và được phản ánh trên phần lớn dư nợ, chi phí lãi vay toàn nền kinh tế có thể tăng thêm gần 500.000 tỷ đồng mỗi năm.

Ở góc độ cầu tín dụng, mặt bằng lãi suất cao có xu hướng làm suy giảm nhu cầu vay vốn. Người dân có xu hướng trì hoãn các quyết định vay tiêu dùng lớn, trong khi doanh nghiệp hạn chế mở rộng đầu tư do chi phí vốn tăng. Điều này có thể làm chậm lại quá trình phục hồi của tín dụng bán lẻ, đồng thời kéo giảm tổng cầu. Nếu xu hướng này kéo dài, tăng trưởng tín dụng sẽ suy yếu và qua đó ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng GDP.

Trong bối cảnh đó, môi trường lãi suất cao không chỉ đặt ra áp lực ngắn hạn lên lợi nhuận mà còn buộc các ngân hàng phải điều chỉnh chiến lược hoạt động. Thay vì phụ thuộc nhiều vào tăng trưởng tín dụng truyền thống, các ngân hàng có xu hướng tái cơ cấu danh mục tài sản theo hướng ưu tiên các khoản vay có biên lợi nhuận tốt hơn, đa dạng hóa nguồn huy động và đẩy mạnh nguồn thu ngoài lãi.