Với không gian phát triển mới, hệ thống cảng biển quy mô lớn, năng lực sản xuất khá tốt và thị trường xuất, nhập khẩu sôi động, Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều điều kiện để trở thành trung tâm logistics quốc tế. Tuy nhiên, chi phí vận tải cao, hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, hạn chế về công nghệ và năng lực tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp,... vẫn là những điểm nghẽn cần tháo gỡ.
Muốn vươn ra thị trường toàn cầu, thành phố cần kết hợp đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, phát triển logistics xanh, tăng cường liên kết vùng, qua đó nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp và tạo động lực tăng trưởng bền vững.
Tháo gỡ nhiều điểm nghẽn
Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích khoảng 6.772 km2, dân số hơn 14 triệu người, đóng góp khoảng 1/4 GDP và khoảng 1/3 tổng thu ngân sách nhà nước. Thành phố đồng thời là trung tâm lớn về sản xuất, thương mại, dịch vụ, logistics và xuất, nhập khẩu, giữ vai trò kết nối vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long với các thị trường quốc tế.
Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh Lê Văn Danh cho biết: 8 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp của thành phố tăng 10,8%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13,7%; kim ngạch xuất khẩu đạt 65,83 tỷ USD, tăng 7,82%; nhập khẩu đạt 72,69 tỷ USD, tăng 11,86%. Các nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện dẫn đầu với kim ngạch 14,5 tỷ USD. Sự tăng trưởng này cũng đồng nghĩa với nhu cầu về dịch vụ logistics có chất lượng, khả năng vận chuyển hàng hóa quy mô lớn, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ngày càng cao.
Ngoài ra, không gian biển mới, từ Cần Giờ đến Vũng Tàu và đặc khu Côn Đảo, mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái cảng biển, công nghiệp và dịch vụ biển. Với hệ thống 99 bến cảng, tính cả bến dầu khí ngoài khơi, thành phố chiếm gần 1/3 tổng số bến cảng của cả nước. Các cụm cảng đang xử lý hơn 15 triệu TEU mỗi năm; khi cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ hoàn thành, tổng công suất thông quan container dự kiến đạt 32,7 triệu TEU mỗi năm. Đây là dư địa quan trọng để thành phố hướng tới vai trò cửa ngõ logistics của Đông Nam Á. Tuy nhiên, trên thực tế, hạ tầng giao thông kết nối giữa khu công nghiệp, cảng biển, cảng hàng không và các trung tâm logistics của thành phố được đánh giá vẫn thiếu đồng bộ.
Tình trạng quá tải tại các cửa ngõ làm kéo dài thời gian lưu thông hàng hóa, tăng chi phí vận chuyển và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng. Chi phí logistics của Thành phố Hồ Chí Minh hiện chiếm khoảng 17-18% GRDP, trong khi Singapore chỉ khoảng 8% và Malaysia 11%. Bên cạnh hạ tầng, doanh nghiệp còn chịu sức ép từ biến động địa chính trị, giá nhiên liệu, chi phí công nghệ và các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về tiêu chuẩn, chứng nhận, xuất xứ hàng hóa và phát thải.
Nêu thí dụ về chi phí của doanh nghiệp xuất khẩu, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Phúc Sinh cho biết: Có thời điểm chi phí logistics của doanh nghiệp lên tới 17 tỷ đồng mỗi tháng. Cộng thêm các khoản phụ phí, tổng chi phí khoảng 22 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa tổng chi phí vận hành trong tháng. Ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về nguồn lực để đầu tư công nghệ, cập nhật thông tin thị trường và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp trong nước chưa khai thác hiệu quả dịch vụ logistics thuê ngoài.
Trong khi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường sử dụng các đơn vị chuyên nghiệp để tối ưu chi phí, một số doanh nghiệp Việt Nam vẫn tự thực hiện nhiều khâu vận tải, kho bãi và phân phối, khiến hiệu quả chưa cao. Điều này cho thấy yêu cầu thay đổi cách tổ chức chuỗi cung ứng và phương thức quản trị của doanh nghiệp là vấn đề cấp thiết, quan trọng.
Kết nối hạ tầng, số hóa và xanh hóa chuỗi cung ứng
Để giúp lợi thế trở thành năng lực cạnh tranh thực chất, Thành phố Hồ Chí Minh đang định hướng phát triển ngành logistics theo hướng đồng bộ hạ tầng, hiện đại hóa quản trị và tăng cường liên kết vùng. Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Thành phố hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm logistics và cảng trung chuyển quốc tế hàng đầu khu vực châu Á. Trong hành trình đó, thành phố đang nỗ lực hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức, kết nối đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, hàng không và cảng biển. Các dự án đường vành đai, đường cao tốc từ Thành phố Hồ Chí Minh đến Chơn Thành, Mộc Bài, Cần Thơ,… được kỳ vọng tăng khả năng lưu thông hàng hóa giữa các vùng sản xuất, địa phương.
Thành phố quy hoạch các tuyến đường sắt mới, trong đó có tuyến kết nối khu vực Bình Dương (cũ) với cụm cảng Cái Mép-Thị Vải để chia sẻ áp lực cho đường bộ, giảm thời gian và chi phí vận chuyển container. Cùng với hạ tầng giao thông, thành phố định hướng phát triển khu thương mại tự do gắn với cảng biển quốc tế, xây dựng hệ thống logistics nhiều lớp gồm logistics quốc tế và liên vùng, logistics trung chuyển, phân phối và logistics đô thị.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng “cứng”, dự án về phát triển “siêu cảng số” tại Cái Mép-Thị Vải và Cần Giờ được định hướng ứng dụng công nghệ bản sao số (Digital Twin), dữ liệu lớn và nền tảng quản trị thông minh nhằm nâng cao hiệu quả vận hành. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh cho rằng: Nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm.
Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư-kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, xây dựng thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Cùng với đó, hoạt động xúc tiến thương mại cần chuyển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và dựa trên nền tảng số để mở rộng thị trường xuất khẩu, giảm chi phí giao dịch và nâng cao hiệu quả kết nối cung-cầu. Theo các chuyên gia kinh tế, yêu cầu về chuyển đổi xanh là yêu cầu quan trọng khi các thị trường xuất khẩu đều khắt khe về nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện sản xuất và dữ liệu phát thải.
Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động sử dụng năng lượng sạch, phương tiện vận tải xanh, cải thiện quản lý kho và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Thành phố cũng cần nâng chất lượng nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế; chuyển từ hỗ trợ kết nối sang hỗ trợ quản trị chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định của từng thị trường.
