Lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel có thể khiến giá xăng tăng ngay lập tức. (Nguồn: Forbes)

Phát biểu với báo giới hôm 22/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, ông đã đề cập đến khả năng hạn chế xuất khẩu dầu diesel. Ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh: “Tôi đã nói rằng: Chúng ta đừng xuất khẩu dầu diesel nữa”.

Những phát biểu này nhanh chóng vấp phải phản ứng từ ngành dầu khí. Viện Dầu khí Mỹ (API), tổ chức đại diện cho ngành dầu mỏ cảnh báo, việc hạn chế xuất khẩu năng lượng của nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể làm gia tăng các vấn đề trong hoạt động lọc dầu và cuối cùng khiến người tiêu dùng chịu thêm chi phí.

Giám đốc điều hành API Mike Sommers cho rằng, giải pháp là tăng nguồn cung và duy trì sự linh hoạt của thị trường, thay vì áp dụng các biện pháp hạn chế mới có nguy cơ khiến tình hình trở nên khó khăn hơn.

Cổ phiếu của các tập đoàn lọc dầu Mỹ như Valero, Marathon Petroleum và Phillips 66 giảm trong phiên 23/9, sau khi Politico đưa tin chính quyền Tổng thống Trump đang chuẩn bị kế hoạch cấm xuất khẩu dầu diesel trong 90 ngày.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho hay, chính quyền đang cân nhắc các biện pháp hạn chế thay vì áp dụng lệnh cấm xuất khẩu hoàn toàn.

Trao đổi với The Wall Street Journal ngày 23/9, ông Wright nói: “Chính quyền muốn tránh một biện pháp can thiệp quá cứng rắn, đồng thời phải tính đến sự phức tạp của hoạt động lọc dầu”.

Giá nhiên liệu có thể tiếp tục tăng

Đáng chú ý, chính Bộ trưởng Wright từng cảnh báo lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel có thể khiến giá xăng tăng ngay lập tức. Theo ông, khi lượng dầu diesel không thể xuất khẩu khiến các kho chứa tại Mỹ đầy lên, các nhà máy lọc dầu sẽ phải cắt giảm sản lượng, trong đó có cả xăng.

“Nếu bạn bắt đầu dựng rào cản đối với dòng chảy, sản lượng sẽ giảm khá nhanh và nguồn cung sẽ ít đi”, ông Wright nói trong cuộc phỏng vấn ngày 17/9.

Một lãnh đạo trong ngành dầu mỏ cũng chia sẻ với CNBC rằng, lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel có thể khiến giá nhiên liệu tăng thêm khoảng 30 cent/gallon.

Ông Patrick De Haan, người đứng đầu bộ phận phân tích dầu khí của GasBuddy cũng nêu quan điểm, giá xăng có thể lập kỷ lục nếu lệnh cấm được triển khai.

Trong khi đó, ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy và từng là cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush nhận định, lệnh cấm có thể giúp giá nhiên liệu giảm trong thời gian ngắn tại một số khu vực, đặc biệt là vùng Vịnh Mexico - nơi tập trung nhiều công suất lọc dầu.

Tuy nhiên, tác động này khó kéo dài khi các nhà máy lọc dầu buộc phải giảm sản lượng.

Ngoài ra, khu vực Đông Bắc Mỹ có thể hưởng lợi ít hơn do phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. “Sau giai đoạn giảm giá ngắn hạn tại một số khu vực, giá nhiên liệu có thể tăng trở lại và thậm chí cao hơn trước khi các nhà máy lọc dầu cắt giảm sản lượng”, ông McNally nhấn mạnh.

Theo chuyên gia này, tác động cũng có thể lan ra thị trường quốc tế. Mỹ hiện xuất khẩu dầu diesel sang châu Âu, trong khi khu vực này xuất khẩu xăng sang nền kinh tế lớn nhất thế giới. Do đó, nếu Washington hạn chế xuất khẩu dầu diesel, các đối tác thương mại có thể đưa ra biện pháp đáp trả.

Giới phân tích trong ngành dầu mỏ đặc biệt lo ngại châu Âu có thể hạn chế xuất khẩu xăng sang Mỹ. Điều này sẽ gây thêm áp lực đối với các khu vực của Mỹ vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, trong đó có vùng Đông Bắc.

Giá xăng được hiển thị tại một trạm xăng Brooklyn, tại thành phố New York, Mỹ. (Nguồn: CNN)

Sức ép từ giá nhiên liệu và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ

Chính quyền Tổng thống Trump đang chịu sức ép ngày càng lớn từ một số nghị sĩ Cộng hòa về việc hạn chế xuất khẩu dầu diesel, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng mạnh trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026.

Cuối tuần qua, Thượng nghị sĩ Chuck Grassley, đại diện bang Iowa kêu gọi Nhà Trắng áp dụng “lệnh cấm vận dầu diesel” nhằm hỗ trợ nông dân. Diesel đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động nông nghiệp tại Iowa, một trong những bang sản xuất nông nghiệp lớn của Mỹ.

Theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá dầu diesel trung bình tại Mỹ ngày 23/9 ở mức 6,52 USD/gallon, cao hơn gần 3 USD/gallon so với cùng thời điểm năm ngoái.

Giá xăng trung bình đạt 4,47 USD/gallon, tăng 1,30 USD/gallon so với cùng kỳ năm 2025.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu căng thẳng, vài tháng qua, Mỹ đã đẩy mạnh xuất khẩu dầu diesel.

Dữ liệu của hãng nghiên cứu Kpler cho thấy, lượng diesel Mỹ xuất sang châu Âu đã tăng bình quân gần 50% kể từ khi xung đột với Iran bắt đầu. Riêng tháng 8/2026, con số này vượt 506.000 thùng/ngày, mức cao kỷ lục.

Ông McNally cho rằng, áp lực chính trị đang gia tăng trong bối cảnh giá dầu diesel ở mức cao chưa từng có.

Dù vậy, hiện chưa rõ Tổng thống Trump sẽ đưa ra quyết định cuối cùng như thế nào.

Ngày 22/9, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết, Nhà Trắng đang đánh giá liệu việc hạn chế xuất khẩu có khả thi xét trên tổng thể công suất lọc dầu của Mỹ hay không, đồng thời cân nhắc hiệu quả của một lệnh cấm toàn bộ hoặc chỉ áp dụng một phần.

Nga, Ukraine và bài toán nguồn cung toàn cầu

Một trong những nguyên nhân khiến giá dầu diesel tăng mạnh là việc Nga hạn chế xuất khẩu nhiên liệu trong bối cảnh các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của nước này.

Việc Moscow hạn chế xuất khẩu đã làm giảm một nguồn cung dầu diesel lớn trên thị trường quốc tế.

Nếu Mỹ cũng áp dụng lệnh cấm xuất khẩu, nguồn cung toàn cầu sẽ tiếp tục bị thu hẹp, trong khi nhu cầu nhiên liệu vẫn ở mức cao.

Theo ông McNally, việc Mỹ hạn chế xuất khẩu dầu diesel có thể tạo ra những tác động ngược với mục tiêu ban đầu là hạ giá nhiên liệu trong nước, bởi nguồn cung bị thu hẹp có thể gây sức ép trở lại lên giá.

“Có sự phản đối rộng rãi, ngay cả trong chính quyền”, ông McNally nói. Vị chuyên gia này cũng khẳng định, các chuyên gia trong ngành dầu mỏ nhìn chung không ủng hộ một lệnh cấm xuất khẩu toàn diện.

Hiện tại, quyết định cuối cùng vẫn chưa được đưa ra và thị trường đang chờ xem chính quyền Tổng thống Trump sẽ lựa chọn biện pháp nào để vừa ứng phó với áp lực giá nhiên liệu trong nước, vừa tránh tạo thêm cú sốc đối với thị trường năng lượng quốc tế.