Phương thức tăng trưởng quan trọng

Tại phiên tọa đàm “M&A – Động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên vươn mình” trong khuôn khổ diễn đàn "Tái cấu trúc doanh nghiệp và M&A Việt Nam 2026" diễn ra mới đây tại Hà Nội, PGS, TS Trần Đình Thiên – Chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho biết, M&A thực chất là công cụ để thực hiện tái cấu trúc doanh nghiệp. Vì vậy, khi tái cấu trúc trở thành yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển thì M&A cũng trở thành xu hướng tất yếu.

Theo ông, trước đây doanh nghiệp thường lớn lên theo cách truyền thống là tích lũy từng bước, mở rộng quy mô bằng chính nguồn lực của mình. Đây vẫn là nền tảng quan trọng, song trong bối cảnh mới, cách phát triển này không còn đủ nhanh để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Do đó, doanh nghiệp cần một phương thức khác là liên kết nguồn lực để cùng phát triển.

“Trước đây, chúng tôi gọi đó là 'tích tụ và tập trung vốn'. Tích tụ là doanh nghiệp tự lớn lên từng bước; còn tập trung là nhiều doanh nghiệp hợp sức để tạo nên một thực thể đủ mạnh, đủ năng lực giải quyết những bài toán lớn mà từng doanh nghiệp riêng lẻ không thể làm được”, ông Thiên giải thích.

Dẫn chứng lịch sử phát triển của Mỹ, chuyên gia cho biết khi xây dựng hệ thống đường sắt, không doanh nghiệp nào đủ sức thực hiện một mình. Việc liên kết hình thành các tập đoàn và liên minh đã giúp tập trung nguồn lực để triển khai những dự án quy mô lớn.

M&A cũng là một hình thức tập trung nguồn lực như vậy. Có doanh nghiệp thực hiện M&A để vượt qua khó khăn, có doanh nghiệp tự nguyện sáp nhập nhằm cùng giải quyết những mục tiêu mà nếu đi riêng sẽ không thể đạt được. Vì thế, M&A không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua thách thức trước mắt mà còn tạo ra một thực thể kinh tế mới với năng lực cạnh tranh lớn hơn.

“Ngày nay, M&A trở thành một phương thức tăng trưởng quan trọng bởi yêu cầu phát triển của thời đại ngày càng cao. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam phần lớn có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và vẫn quen hoạt động độc lập. Nếu cứ phát triển theo cách riêng lẻ thì rất khó tạo ra những doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh”, ông nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, muốn lớn lên, doanh nghiệp phải dám liên kết, chia sẻ nguồn lực, thậm chí chấp nhận chia sẻ một phần quyền kiểm soát để cùng tạo dựng những giá trị lớn hơn. Nếu vẫn giữ tư duy “mạnh ai nấy làm”, doanh nghiệp sẽ khó bứt phá và khó hình thành những lực lượng đủ mạnh để dẫn dắt nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý M&A không đồng nghĩa với việc từ bỏ quá trình tích lũy nội lực. Doanh nghiệp vẫn phải quản trị tốt, phát triển bằng năng lực của mình, đồng thời đủ bản lĩnh để hợp tác và sáp nhập khi cần thiết.

Đặc biệt, theo ông Thiên, cần thay đổi cách nhìn về M&A. Những khái niệm như “thôn tính”, “cá lớn nuốt cá bé” dễ tạo cảm giác tiêu cực, trong khi bản chất của M&A là hợp tác để cùng phát triển, chứ không phải triệt tiêu lẫn nhau.

Nếu doanh nghiệp nhỏ và vừa không sẵn sàng liên kết, không chấp nhận chia sẻ để cùng lớn lên thì rất dễ bị tụt lại phía sau, thậm chí bị các lực lượng khác chi phối. Ngược lại, biết tận dụng M&A như một công cụ phát triển sẽ mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn lên mạnh mẽ.

Cần xây dựng hệ sinh thái M&A minh bạch, hiệu quả

Theo ông Thiên, M&A là xu thế khách quan cần được nhìn nhận nghiêm túc. Điều quan trọng là làm sao để xu thế này diễn ra hiệu quả nhất, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Chuyên gia cũng đánh giá cao vai trò của các diễn đàn chuyên sâu về M&A trong việc cung cấp tri thức và kinh nghiệm thực tiễn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo ông, giá trị của các diễn đàn không chỉ nằm ở việc tổ chức thành công một sự kiện mà còn ở khả năng lan tỏa những thông điệp mới, tạo ra các cuộc thảo luận tiếp nối và đóng góp cho quá trình hoàn thiện chính sách.

Cộng đồng doanh nghiệp cũng cần chủ động đề xuất các nguyên tắc, cơ chế và quy định phù hợp để góp phần hình thành “luật chơi” minh bạch cho thị trường.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, Nhà nước cần xây dựng cơ chế và môi trường thuận lợi để M&A phát triển minh bạch, hiệu quả, trở thành động lực tăng trưởng.

“Tôi mong M&A tại Việt Nam sớm trở thành một hệ sinh thái vận hành bình thường trong đời sống doanh nghiệp, chứ không còn bị nhìn nhận như một giải pháp tình thế. M&A phải là công cụ giúp doanh nghiệp lớn lên và đất nước phát triển, chứ không phải chỉ là cách bán doanh nghiệp khi rơi vào khó khăn để thoát khỏi nợ nần”, ông nói.

Theo vị chuyên gia, mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ sinh thái M&A tạo ra giá trị gia tăng, giúp tất cả các bên cùng phát triển. Do đó, ông kỳ vọng hoạt động M&A tại Việt Nam sẽ phát triển đúng tầm, góp phần hình thành những doanh nghiệp quy mô lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bởi nếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn nhỏ lẻ, manh mún và thiếu liên kết thì sẽ rất khó tạo động lực phát triển cho nền kinh tế trong giai đoạn mới.