Cơ hội đặc biệt để TP.HCM bứt phá

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, vấn đề của siêu đô thị TP. HCM không phải thiếu nguồn lực mà thiếu một thể chế tương thích để giải phóng nguồn lực đó.

Kinh nghiệm từ các siêu đô thị như Tokyo, Seoul hay Thượng Hải cho thấy cần một chế độ pháp lý đủ khác biệt. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là hoàn thiện pháp lý mà là thiết kế mô hình thể chế mới, đặt TP. HCM đúng vai trò cực tăng trưởng và trung tâm kết nối toàn cầu. Luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo được “hệ điều hành” mới cho đô thị, dựa trên 5 trụ cột: chính quyền đô thị đặc biệt; phân quyền thực chất; tài chính – ngân sách đặc thù; cơ chế thử nghiệm, đổi mới; và kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình

Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, Luật Đô thị đặc biệt là cơ hội lớn để thành phố bứt phá, phát triển bền vững hơn, đạt tăng trưởng hai con số. Thành phố là địa phương có truyền thống đổi mới, đi đầu, năng động, sáng tạo. Tuy nhiên sau đó tăng trưởng chậm lại trong 3 nhiệm kỳ vừa qua, có dấu hiệu giảm tốc. Cụ thể các giai đoạn tăng trưởng cao của TP.HCM: giai đoạn 1991 - 1995 đạt 12,6%; giai đoạn 1996 - 2000 đạt 10,11%; giai đoạn 2001 - 2005 đạt 10,99%; giai đoạn 2006 - 2010 đạt 11,18%. Từ năm 2010 đến nay, tốc độ tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại. Năm 2025, GRDP của thành phố tăng 7,53%; riêng quý I/2026 đạt 8,27%,

Trung ương đã thông qua các cơ chế đặc thù cho TP. HCM. Mới nhất là Nghị quyết số 09-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành vào ngày 19/5/2026 về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Đây chính là mà là một sự ủy thác chính trị mạnh mẽ nhằm nâng tầm tư duy, mở ra không gian phát triển đột phá mang tầm nhìn thế kỷ (đến năm 2075) để đưa TP. HCM trở thành siêu đô thị toàn cầu.

Luật Đô thị đặc biệt bám sát Nghị quyết 09 do Bộ Chính trị vừa ban hành, kế thừa một số nội dung của Luật Thủ đô và đề xuất những chính sách mới phù hợp đặc thù TP.HCM. Đồng thời luật còn nhấn mạnh vai trò hạt nhân - liên kết vùng của TP. HCM… Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt sẽ quy định toàn diện về vị trí, vai trò, cơ chế, chính sách, thẩm quyền và trách nhiệm xây dựng, quản lý, phát triển đô thị.

Phải tạo được cơ chế quản trị thực chất

Theo PGS.TS Phan Thanh Bình, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, điểm nghẽn lớn nhất là mô hình quản trị truyền thống không còn theo kịp tốc độ vận hành của một đô thị quy mô lớn đang chịu áp lực hạ tầng ngày càng nặng nề. Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định vị TP.HCM là cực tăng trưởng quốc gia, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và hạt nhân liên kết vùng. Thông điệp chỉ ra là thành phố không thể tiếp tục được quản lý như một đơn vị hành chính thông thường.

Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt không nên chỉ dừng ở việc trao thêm thẩm quyền hành chính, mà phải tạo được cơ chế quản trị vùng thực chất. Điều TP. HCM cần không chỉ là thêm quyền, mà là đủ năng lực pháp lý để điều phối các vấn đề liên kết về hạ tầng, logistics, dữ liệu, môi trường và không gian phát triển chung. Luật cần tạo được một thiết chế điều phối vùng đủ thực quyền, một cơ chế tài chính liên kết đủ mạnh và một hệ thống giám sát minh bạch dựa trên dữ liệu. Đây mới là khác biệt căn bản giữa một đô thị lớn và một đô thị hiện đại có sức cạnh tranh quốc tế. Một đô thị hiện đại không cạnh tranh bằng quy mô địa giới hay mật độ xây dựng, mà bằng chất lượng quản trị và hiệu quả vận hành.

Việc xây dựng Luật Đô thị đặc còn là cơ hội để cùng các địa phương phát huy vai trò liên kết vùng, vai trò dẫn dắt của thành phố nhằm kiến tạo một mô hình quản trị và sự gắn kết thực chất, hiệu quả, đóng góp cho sự phát triển mạnh mẽ của thành phố, của vùng và của đất nước trong thời gian tới. Luật Đô thị đặc biệt là khung pháp lý để TP. HCM cùng với các địa phương ở vùng Đông Nam Bộ, vùng Đồng bằng sông Cửu Long và các khu vực lân cận cùng nhau thúc đẩy, tạo ra những bứt phá trong thời gian tới.

Xây dựng vùng đô thị đặc biệt

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt lần đầu đề xuất khái niệm "Vùng Đô thị đặc biệt", gồm TP.HCM và các địa phương liền kề, việc thiết lập cơ chế liên kết vùng và Quỹ phát triển hạ tầng vùng sẽ tạo động lực mới cho tăng trưởng khu vực. Nhiều điểm nghẽn lớn của khu vực hiện nay đều mang tính liên vùng và vượt ra ngoài phạm vi giải quyết của từng địa phương. Đó là các vấn đề về hạ tầng giao thông kết nối, đường vành đai, cao tốc, đường sắt đô thị, cảng biển, logistics, quản lý lưu vực sông, thoát nước, xử lý ô nhiễm và ứng phó biến đổi khí hậu.

Việc thiếu một cơ chế điều phối đủ mạnh cùng một chủ thể đủ thẩm quyền để chủ trì, dẫn dắt các dự án liên kết vùng là nguyên nhân khiến nhiều dự án quan trọng triển khai chậm, thiếu đồng bộ và hiệu quả chưa như kỳ vọng.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Trúc Sơn cho rằng, để nâng cao hiệu quả liên kết vùng và phát huy tính bổ trợ giữa TP.HCM với các địa phương lân cận, trước hết cần bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong công tác quy hoạch. Hệ thống hạ tầng liên kết vùng cần được ưu tiên đầu tư từ nguồn ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác để TP. HCM phát huy vai trò đầu tàu tăng trưởng và nâng cao sức lan tỏa đối với toàn vùng.

Đô thị đặc biệt được xác định tầm quốc tế, phát triển theo mô hình đa cực với hạ tầng và quản trị hiện đại, thông minh. Đồng thời là trung tâm điều phối mô hình quản trị, hạt nhân của vùng đô thị đặc biệt và là cực đổi mới sáng tạo, hội nhập quan trọng của cả nước. Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ tạo khung pháp lý cho riêng TP.HCM mà còn hướng tới kiến tạo mô hình quản trị và liên kết vùng cho tương lai.