Theo một cuộc điều tra của tổ chức phi chính phủ Đức Urgewald, trong 8 tháng, châu Âu đã chi khoảng 7,28 tỷ Euro cho LNG từ dự án Yamal của Nga, gần chạm mức 7,3 tỷ Euro của cả năm 2025.

Đáng chú ý, trong 8 tháng đầu năm 2026, các cảng châu Âu đã tiếp nhận 156 lô hàng Yamal LNG, với tổng khối lượng 11,39 triệu tấn, so với 142 lô hàng và 10,34 triệu tấn trong cùng kỳ năm 2025, tương đương mức tăng 10,1%.

Urgewald cho rằng, những con số này cho thấy vai trò ngày càng lớn của châu Âu trong hoạt động xuất khẩu LNG từ Bắc Cực của Nga.

Doanh nghiệp châu Âu giữ vai trò then chốt

Dữ liệu thời gian thực của Kpler, công ty chuyên cung cấp thông tin và phân tích thị trường cho thấy, từ ngày 1/1 đến 5/9, các cảng châu Âu đã tiếp nhận tới 88,9% tổng lượng LNG xuất khẩu toàn cầu của Yamal, tăng mạnh so với mức 78,2% trong năm 2025.

Ông Charles Costerrouse, nhà phân tích năng lượng của Kpler nhận định, mức tăng này cho thấy Liên minh châu Âu (EU) đang tranh thủ tối đa nhập khẩu trước khi lệnh cấm có hiệu lực vào tháng 1/2027. Phần lớn lượng LNG nói trên đến từ các hợp đồng dài hạn hiện có, trong khi LNG theo các hợp đồng ngắn hạn đã bị cấm từ tháng 4/2026.

Theo ông Costerrouse, Pháp là nước nhập khẩu Yamal LNG lớn nhất tại châu Âu với 4,4 triệu tấn, tiếp đến là Bỉ 3 triệu tấn, Tây Ban Nha 2,7 triệu tấn và Hà Lan 1,1 triệu tấn.

Đà tăng nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh giá khí đốt tại châu Âu cao hơn, xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn một tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng. Sự kết hợp giữa giá khí đốt tăng và khối lượng hàng hóa gia tăng đã góp phần đẩy tổng giá trị LNG Yamal mà EU nhập khẩu lên mức cao.

Không chỉ là khách hàng lớn của LNG Nga, châu Âu còn giữ vị trí quan trọng trong mạng lưới vận chuyển nguồn khí đốt từ Bắc Cực.

Hai công ty châu Âu đang giữ vai trò nổi bật trong hoạt động này là Seapeak, có trụ sở tại Glasgow, Scotland, và Dynagas, công ty vận tải biển có liên hệ với Hy Lạp. Các tàu gắn với hai doanh nghiệp này đã vận chuyển khoảng 72% tổng lượng LNG xuất khẩu của Yamal.

Ông Alexander Kirk, Giám đốc chiến dịch cấp cao tại Urgewald cho rằng, điều này đi ngược lại tuyên bố của châu Âu về việc giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga.

“Châu Âu cho biết họ đang rời xa năng lượng của Nga. Những con số này cho thấy điều ngược lại”, ông Kirk nói.

Ông chỉ ra rằng, khối 27 thành viên đã nhập thêm 10% Yamal LNG và gần 9 trong 10 tấn LNG mà dự án này xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm.

Theo cuộc điều tra, điều này khiến châu Âu trở thành cả khách hàng chính lẫn trụ cột hậu cần trong hoạt động xuất khẩu LNG Bắc Cực của Nga.

Quang cảnh các đường ống gần một cơ sở xử lý khí đốt của Tập đoàn Gazprom vận hành ở mỏ khí đốt Bovanenkovo trên bán đảo Bắc Cực Yamal, Nga. (Nguồn: Getty Images)

Bài toán Bắc Cực của Nga

Vai trò của các tàu châu Âu càng trở nên quan trọng bởi điều kiện đặc biệt tại Bắc Cực. Phần lớn vùng biển này bị đóng băng trong nhiều thời điểm trong năm, buộc Nga phải dựa vào 15 tàu chở dầu lớp băng Arc7 chuyên dụng để phá băng và vận chuyển LNG.

Các chuyến đi tới các cảng châu Âu tương đối ngắn, cho phép những tàu này nhanh chóng dỡ hàng rồi quay trở lại Siberia để tiếp tục vận chuyển. Nếu phải đưa các tàu tương tự tới tận châu Á trong mùa Đông, hành trình sẽ kéo dài thêm nhiều tuần, gây sức ép lớn lên tổng lượng LNG mà Nga có thể xuất khẩu.

Trong tháng 8/2026, khi tuyến đường biển phía Bắc mở cửa, Yamal gần như chia đều lượng LNG xuất khẩu giữa châu Âu và châu Á. Có 7 lô hàng (tương đương 497.945 tấn) được chuyển tới các cảng châu Âu, trong khi 7 lô hàng (tương đương 493.855 tấn) đến các điểm đích tại châu Á.

Tuy nhiên, lợi thế này chỉ mang tính tạm thời. Khi mùa Đông đến, tuyến đường phía Đông tới châu Á sẽ đóng băng và trở nên không thể đi qua đối với các chuyến hàng trực tiếp. Đến tháng 12, Nga sẽ phải quay trở lại tuyến đường qua vùng biển châu Âu.

Điều đó càng làm nổi bật vai trò của các cảng và dịch vụ hàng hải châu Âu đối với hoạt động xuất khẩu LNG từ Yamal.

Các chính phủ châu Âu không thể bỏ qua thực tế tiền, cảng biển và dịch vụ hàng hải của EU vẫn đang góp phần hỗ trợ một trong những dự án năng lượng quan trọng của Nga tại Bắc Cực.

Lệnh cấm LNG Nga đến gần

Sự gia tăng thương mại LNG Yamal diễn ra vào thời điểm nhạy cảm đối với quan hệ EU-Nga.

Ngày 13/9, các nhà lãnh đạo châu Âu dự kiến tới Phần Lan tham dự Hội nghị thượng đỉnh Bắc Cực châu Âu, trong khi các nhà ngoại giao tại Brussels đang chuẩn bị gói trừng phạt thứ 22 của EU.

Trong quá trình này, Hy Lạp đã giành được miễn trừ liên quan đến lệnh cấm hoàn toàn đối với LNG của xứ bạch dương.

Theo kế hoạch, ngày 1/1/2027 sẽ là thời điểm quan trọng, khi lệnh cấm chính thức của EU đối với nhập khẩu LNG và các dịch vụ hàng hải của Nga dự kiến có hiệu lực đầy đủ.

Các chuyên gia cảnh báo, việc mất quyền tiếp cận các cảng châu Âu có thể gây sức ép chưa từng có đối với khả năng duy trì hoạt động của ngành LNG Nga tại Bắc Cực.

Ông Sebastian Rotters, nhà vận động về trừng phạt tại Urgewald cảnh báo, các chính phủ châu Âu không thể bỏ qua thực tế tiền, cảng biển và dịch vụ hàng hải của EU vẫn đang góp phần hỗ trợ một trong những dự án năng lượng quan trọng của Nga tại Bắc Cực.

Ngoài ra, việc cắt giảm nguồn cung từ Moscow trong thời gian ngắn có thể khiến các nước EU phải tìm kiếm thêm nguồn LNG từ những thị trường khác, trong bối cảnh giá khí đốt và nguồn cung toàn cầu vẫn chịu tác động từ các biến động địa chính trị.

Trong bối cảnh gói trừng phạt thứ 22 đang được đàm phán tại Brussels, các nhà hoạt động kêu gọi chính phủ các nước châu Âu đóng những “lỗ hổng” hiện có. Trong đó, có việc cấm ngay lập tức các dịch vụ dành cho đội tàu Arc7 và áp dụng lệnh cấm nghiêm ngặt đối với việc bán các tàu chở LNG chuyên dụng cho các thực thể Nga.

Vấn đề còn lại là liệu các quốc gia EU - vốn vẫn lo ngại nguy cơ giá năng lượng tăng vọt trong mùa Đông - có đủ quyết tâm chính trị để cắt đứt dòng chảy LNG trị giá hàng tỷ Euro này hay không.