Áp lực lạm phát đang gia tăng khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9/2026 tăng 0,62% so với tháng trước và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung 9 tháng, CPI tăng 4,52%, cao hơn mức tăng 3,27% cùng kỳ năm ngoái và nhỉnh hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% của năm nay. Theo Cục Thống kê, đây là mức tăng cao nhất của CPI bình quân 9 tháng trong giai đoạn 2016-2026.

Tại cuộc họp báo công bố số liệu kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 sáng nay (3/10), Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh, áp lực từ chi phí đầu vào, biến động giá năng lượng và rủi ro lạm phát vẫn hiện hữu, đặt ra thách thức cho công tác điều hành trong thời gian tới.

Theo bà Hương, việc điều hành giá xăng dầu được thực hiện chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến giá thế giới và cung - cầu trong nước. Nguồn cung hàng hóa cơ bản được bảo đảm, góp phần duy trì sự ổn định của thị trường. Tuy nhiên, những yếu tố gây sức ép lên mặt bằng giá vẫn chưa kết thúc.

Cơ cấu tăng giá trong 9 tháng cho thấy áp lực lạm phát không chỉ đến từ một vài mặt hàng có tính thời điểm mà còn tập trung ở những nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu, có khả năng tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt và hoạt động sản xuất kinh doanh.

Theo số liệu Cục Thống kê, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72% so với cùng kỳ năm trước, đóng góp 1,69 điểm %  vào mức tăng CPI chung. Đây là nhóm có mức đóng góp lớn nhất trong các nhóm hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng chính.

Trong nhóm này, giá thịt lợn tăng 4,46%, giá thịt gia cầm tăng 3,93%, trong khi giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%.

Chi phí nguyên liệu, dịch vụ và nhu cầu tiêu dùng gia tăng là những yếu tố tác động đến diễn biến giá. Với tỷ trọng đáng kể trong chi tiêu của các hộ gia đình, biến động của nhóm thực phẩm và ăn uống có ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận lạm phát của người dân.

Nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, làm CPI chung tăng 1,52 điểm %. Trong đó, giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 13,07%, giá nhà ở thuê tăng 4,91% và giá điện sinh hoạt tăng 4,35%.

Diễn biến này phản ánh sức ép từ cả chi phí xây dựng, sửa chữa nhà ở lẫn chi phí duy trì sinh hoạt. Đặc biệt, giá vật liệu xây dựng tăng có thể làm gia tăng chi phí đầu tư và hoàn thiện công trình, đồng thời tạo áp lực lên giá thành sản phẩm, dịch vụ ở những lĩnh vực có liên quan.

Ở nhóm giao thông, chỉ số giá tăng 6,06% trong 9 tháng, làm CPI chung tăng 0,6 điểm %. Giá nhiên liệu tăng 10,89% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 9, nhóm giao thông tăng 3,97% so với tháng trước, trong đó giá xăng tăng 9,39% và giá dầu diesel tăng 4,53%, chủ yếu do các đợt điều chỉnh giá nhiên liệu trong nước.

Năng lượng có ảnh hưởng rộng hơn phạm vi nhóm giao thông. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận tải và phân phối hàng hóa có thể tăng theo, từ đó tạo áp lực lên giá bán của nhiều nhóm hàng khác. Mức độ truyền dẫn phụ thuộc vào diễn biến giá nhiên liệu, chi phí logistics, khả năng hấp thụ chi phí của doanh nghiệp và sức mua trên thị trường.

Cùng với đó, chi phí đầu vào của khu vực sản xuất cũng cho thấy xu hướng tăng. Theo Cục Thống kê, trong 9 tháng năm 2026, chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp tăng 4,37%, còn chỉ số giá nguyên, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12% so với cùng kỳ năm trước. Cả hai đều là mức tăng cao nhất của cùng kỳ trong giai đoạn 2023-2026.

Những chỉ số này chưa đồng nghĩa toàn bộ chi phí tăng sẽ được chuyển ngay vào giá tiêu dùng. Tuy nhiên, nếu chi phí nguyên liệu, năng lượng và vận chuyển tiếp tục duy trì ở mức cao, doanh nghiệp có thể phải lựa chọn giữa thu hẹp biên lợi nhuận, tiết giảm chi phí hoặc điều chỉnh giá bán. Trong trường hợp nhu cầu tiêu dùng vẫn duy trì, nguy cơ chi phí đầu vào truyền dẫn sang giá hàng hóa và dịch vụ cuối cùng sẽ cần được theo dõi sát.

Một điểm đáng chú ý là lạm phát cơ bản bình quân 9 tháng tăng 4,26%, thấp hơn mức tăng 4,52% của CPI chung. Riêng tháng 9, lạm phát cơ bản tăng 0,11% so với tháng trước và tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước.

Khoảng cách giữa hai chỉ số phần nào phản ánh vai trò của những mặt hàng có giá biến động mạnh như xăng dầu, gas, lương thực, thực phẩm tươi sống và dịch vụ y tế đối với CPI chung (các nhóm này bị loại trừ khi tính lạm phát cơ bản). Vì vậy, việc CPI chung tăng nhanh hơn lạm phát cơ bản cho thấy sức ép đáng kể đến từ các yếu tố giá cụ thể nhưng chưa đủ để kết luận áp lực lạm phát đã lan rộng đồng đều sang mọi nhóm hàng hóa, dịch vụ.

Dù vậy, diễn biến CPI trong hai tháng gần nhất và mức tăng của chi phí sản xuất đặt ra yêu cầu thận trọng hơn đối với điều hành giá trong quý IV. Mục tiêu khoảng 4,5% vốn đã chịu sức ép khi CPI bình quân 9 tháng đạt 4,52%. Nếu mặt bằng giá tiếp tục tăng trong những tháng còn lại, việc đưa mức bình quân cả năm xuống dưới ngưỡng này sẽ gặp nhiều khó khăn.

Theo đó, bài toán điều hành nằm ở sự phối hợp giữa ổn định giá cả và duy trì động lực tăng trưởng. Việc kiềm chế giá không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính, mà cần kết hợp bảo đảm nguồn cung, giảm chi phí lưu thông, tăng tính minh bạch của thị trường và hạn chế tình trạng lợi dụng biến động đầu vào để tăng giá bất hợp lý.

Từ nay đến cuối năm, diễn biến CPI sẽ phụ thuộc đáng kể vào giá năng lượng thế giới, chi phí nguyên liệu đầu vào, nguồn cung thực phẩm và tiến độ điều chỉnh giá các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu.

Trong bối cảnh CPI bình quân đã vượt mục tiêu khoảng 4,5%, việc kiểm soát lạm phát không chỉ là nhiệm vụ của những tháng cuối năm mà còn có ý nghĩa đối với kỳ vọng giá cả, chi phí vốn và sức mua của nền kinh tế trong năm tiếp theo.