Sức ép từ lạm phát
Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9/2026 đã tăng 0,62% so với tháng trước và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung quý III/2026, CPI bình quân tăng 4,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Bình quân 9 tháng 2026, CPI ghi nhận mức tăng 4,52%, trong khi lạm phát cơ bản dừng ở mức 4,26%.
Đánh giá về các con số này, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà thừa nhận, đây là các mức tăng cao nhất của tháng 9 cũng như bình quân 9 tháng trong nhiều năm trở lại đây. Diễn biến này cho thấy áp lực điều hành giá và kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm 2026 đang là rất lớn.
Trong khi đó, ở một chia sẻ mới đây, TS Bùi Ngọc Sơn - nguyên Trưởng phòng Kinh tế Quốc tế, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm của Chính phủ đặt ra trong khoảng 4,5% – 5% đang đứng trước thử thách rất lớn.
“Nếu trong 3 tháng còn lại của năm, CPI mỗi tháng tiếp tục tăng khoảng 0,3% thì lạm phát cả năm nhiều khả năng sẽ bị đẩy lên mức 5,5%. Đây là ngưỡng rất khó duy trì và buộc nền kinh tế phải bước vào trạng thái cực kỳ thận trọng”, ông Sơn nói.
Thực tế cho thấy, áp lực lạm phát giai đoạn này đến từ sự cộng hưởng của hàng loạt "ngòi nổ" cả trong và ngoài nước.
Ở phạm vi quốc tế, kinh tế thế giới liên tục đối mặt với rủi ro từ các xung đột địa chính trị, biến động chuỗi cung ứng, xu hướng bảo hộ thương mại, vấn đề an ninh lương thực và giá năng lượng diễn biến thất thường.
Đáng chú ý, xu hướng thắt chặt tiền tệ của các Ngân hàng Trung ương lớn trên thế giới vẫn chưa dừng lại khi Fed, ECB lẫn Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đều đồng loạt nâng lãi suất. Việc các thị trường xuất khẩu trọng điểm này thu hẹp quy mô kinh tế không chỉ khiến triển vọng đơn hàng của Việt Nam gặp khó mà còn đẩy chi phí vay vốn toàn cầu lên cao.
Khi Fed tiếp tục tăng lãi suất, đồng nội tệ chịu áp lực mất giá mạnh, kéo theo đà rút vốn gián tiếp ra khỏi thị trường chứng khoán Việt Nam, lên tới 3,9 tỷ USD từ đầu năm bất chấp các thông tin tích cực về nâng hạng thị trường.
TS Bùi Ngọc Sơn cho hay, điểm tựa duy nhất giữ được sự ổn định lúc này là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhờ lợi thế về an ninh chính trị và lực lượng lao động.
Ở trong nước, độ mở kinh tế lớn khiến Việt Nam hứng chịu trực diện các biến động giá hàng hóa thế giới. Đà tăng của giá xăng dầu gần đây chưa phản ánh trọn vẹn vào kỳ công bố trước nên sẽ tiếp tục gia tăng áp lực lên chỉ số giá tháng 9 và tạo hiệu ứng dây chuyền buộc giá điện cùng nhiều mặt hàng thiết yếu phải điều chỉnh.
Cộng hưởng với đó là lộ trình điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý, cùng nhu cầu tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng tăng cao vào mùa mua sắm cận Tết, tạo thành một sức ép lạm phát rất căng thẳng.
Thế khó của chính sách tiền tệ
Sức ép lạm phát gia tăng đang đẩy Ngân hàng Nhà nước vào một bài toán điều hành vô cùng phức tạp khi phải xử lý đồng thời nhiều mục tiêu mang tính xung đột: vừa kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và lãi suất, vừa bảo đảm thanh khoản hệ thống và đáp ứng đủ nguồn vốn cho nền kinh tế.
Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ NHNN cho hay: “Một mặt, NHNN rất thận trọng và không chủ quan với lạm phát nhưng mặt khác, cũng tìm mọi cách để hỗ trợ trong phạm vi cho phép của chính sách tiền tệ để thúc đẩy phát triển kinh tế”.
Dưới góc nhìn chuyên gia, TS. Bùi Ngọc Sơn cũng chỉ ra bài toán khó của NHNN khi mục tiêu tăng trưởng đòi hỏi tiếp tục cung ứng tín dụng nhưng diễn biến giá cả trong nước và xu hướng tiền tệ quốc tế đang đặt ra những giới hạn cần được cân nhắc.
TS Bùi Ngọc Sơn cảnh báo, nếu lạm phát tiếp tục leo thang, NHNN cuối cùng sẽ buộc phải nâng lãi suất. Việc tăng lãi suất quá muộn có thể gây ra hiệu ứng tiêu cực nghiêm trọng. Hàng loạt công trình, dự án lớn đang triển khai dở dang có thể rơi rơi vào đứt gãy dòng tiền do chi phí vốn tăng, buộc phải dừng hoạt động hoặc bỏ dở.
Để giải quyết thế khó này mà không "làm hỏng" nền sản xuất, theo ông Bùi Ngọc Sơn giải pháp đặt ra là phải chấp nhận nâng mặt bằng lãi suất theo đúng nguyên tắc thị trường nhằm ngăn chặn lạm phát và chống chịu hiệu ứng thắt chặt từ Fed, đồng thời chấp nhận kìm cho nền sản xuất không phát triển quá nóng.
Phần còn lại đòi hỏi các cơ quan quản lý phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật để "chia luồng" tín dụng một cách thật cụ thể, chính xác và quản lý chặt chẽ.
Thứ nhất, nền kinh tế dứt khoát phải mở một kênh tiếp cận vốn riêng cho khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Đây là nhóm doanh nghiệp đóng vai trò xương sống trong việc tạo ra việc làm, sản xuất của cải và có tốc độ quay vòng vốn rất nhanh, quyết định trực tiếp đến sự ổn định kinh tế - xã hội.
Thứ hai, đối với các công trình, dự án đầu tư công và hạ tầng lớn, cần tiến hành rà soát và phân loại nghiêm ngặt. Trong bối cảnh nguồn lực tài chính khan hiếm, phải tập trung vốn dồn sức hoàn thành các dự án thực sự quan trọng và cấp thiết, đồng thời kiên quyết giảm bớt hoặc hoãn tiến độ các công trình chưa cần thiết, không thể tiếp tục triển khai tràn lan.
“Nguồn lực tài chính hiện nay đang khan hiếm, chúng ta phải chắt chiu và không thể dễ dãi như trước đây”, TS Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh.
