Lãi suất cao làm suy giảm khả năng đầu tư

Thị trường lãi suất gần đây ghi nhận những diễn biến tích cực khi đã có những ngân hàng đầu tiên giảm lãi cho vay. Cụ thể, VPBank giảm 0,3 – 0,5%/năm đối với các kỳ hạn 6 – 36 tháng, đưa lãi suất kỳ hạn 6 – 9 tháng xuống 6,1%/năm, kỳ hạn 10 – 24 tháng còn 6,3% và kỳ hạn 36 tháng còn 5,6%/năm. Tương tự, SeABank cũng giảm 0,2 – 0,3%/năm cho các kỳ hạn 6 – 36 tháng, với lãi suất 6 tháng ở mức 5,15%/năm, 12 tháng 5,5% và cao nhất 5,95%/năm cho kỳ hạn 18–36 tháng. Các kỳ hạn dưới 6 tháng tại hai ngân hàng này vẫn giữ nguyên.

Trong khi đó, tại một số nhà băng khác lại diễn biến ngược chiều khi điều chỉnh tăng nhẹ trước đó. Đáng chú ý, Vietcombank đã tăng mạnh lãi suất kỳ hạn 6 – 11 tháng lên 6,6%/năm, ngang bằng VietinBank và BIDV, còn Agribank duy trì mức khoảng 7%/năm cho kỳ hạn 6 – 24 tháng.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế khẳng định, vấn đề lãi suất hiện nay cần được nhìn nhận trong bối cảnh những rắc rối vĩ mô đã tồn tại từ trước. Hiện tại mức lạm phát thấp, nhưng lãi suất cho vay lại tăng lên đáng kể, có thời điểm lên tới 14 – 15%/năm, trong khi mặt bằng phổ biến cũng dao động quanh 8 – 10%/năm, là điều cần được lý giải.

“Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất sẽ không thể hoặc không dám vay vốn với lãi suất cao như hiện tại. Thử hỏi trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn như hiện tại, 1 doanh nghiệp sản xuất sẽ làm gì để có lãi 15%/năm? Mức lãi suất như hiện nay tôi cho rằng là quá cao, và doanh nghiệp không thể vay được”, ông Nghĩa nói

TS. Lê Xuân Nghĩa chỉ ra ba yếu tố chính. Thứ nhất, mục tiêu tăng trưởng cao, khoảng 10%, trong khi khả năng đầu tư của khu vực tư nhân, bao gồm cả nhà đầu tư trong và ngoài nước, còn hạn chế, buộc Chính phủ phải đẩy mạnh huy động vốn quy mô lớn, lên tới khoảng 100 tỷ USD. Nguồn lực này phần lớn phải huy động từ hệ thống ngân hàng do thị trường vốn trong dân chưa phát triển mạnh, người dân chưa có thói quen đầu tư trái phiếu, còn các quỹ đầu tư cũng tham gia ở mức hạn chế. Điều này khiến dòng vốn trong hệ thống ngân hàng bị căng thẳng.

Thứ hai, có tình trạng dòng vốn quay vòng chưa hiệu quả. Trước đây, một số tổ chức huy động được nguồn vốn lớn nhưng không sử dụng hết, lại gửi ngược trở lại hệ thống ngân hàng thương mại, tạo ra sự méo mó trong phân bổ vốn và ảnh hưởng đến thanh khoản chung.

Thứ ba, các chính sách liên quan đến quản lý thuế, đặc biệt với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, đang tạo ra những thay đổi đáng kể. Việc áp ngưỡng doanh thu chịu thuế, yêu cầu hóa đơn, chứng từ khiến nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn trong việc chứng minh chi phí đầu vào. Điều này khiến một bộ phận lớn khu vực kinh tế cá thể có xu hướng thu hẹp hoạt động hoặc chuyển sang tích trữ, gửi tiết kiệm thay vì mở rộng kinh doanh. Đây vốn là nhóm có lượng tiền gửi lớn trong hệ thống ngân hàng, nên khi dòng tiền thay đổi mạnh, áp lực thanh khoản đối với các ngân hàng càng gia tăng.

TS. Lê Xuân Nghĩa dẫn chứng, chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, lượng tiền rút ra khỏi hệ thống đã tương đương cả năm 2022, buộc các ngân hàng thương mại, đặc biệt là các ngân hàng quy mô nhỏ, phải tăng lãi suất huy động để giữ chân dòng vốn, từ đó kéo theo lãi suất cho vay tăng.

Từ thực tế này, ông cảnh báo việc lãi suất tăng sẽ làm suy giảm đầu tư, trong khi khu vực tư nhân vốn đã là động lực chính của nền kinh tế lại đang chững lại. Ngay cả thị trường bất động sản và hoạt động xây dựng – những lĩnh vực phụ thuộc lớn vào vốn vay – cũng bắt đầu xuất hiện dấu hiệu bất thường, phản ánh rõ tác động lan tỏa của mặt bằng lãi suất cao.

Lãi suất sẽ có sự phân hoá

Trong khi đó, trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Võ Trí Thành - Chuyên gia kinh tế cho rằng, nguyên nhân cốt lõi khiến mặt bằng lãi suất gia tăng là sự lệch pha giữa huy động và cho vay trong hệ thống ngân hàng. Theo đó, một số tổ chức tín dụng cho vay vượt khả năng huy động, khiến thanh khoản chịu áp lực và buộc phải tăng lãi suất để thu hút dòng vốn.

"Áp lực này càng lớn khi một phần nguồn tiền không còn được tính vào huy động, trong khi xu hướng người dân rút tiền mặt, đặc biệt ở khu vực kinh doanh nhỏ, tiếp tục làm co hẹp nguồn vốn trong hệ thống", ông Thành nói.

Bên cạnh đó, sự mất cân đối kỳ hạn cũng là vấn đề đáng chú ý khi khoảng 70–80% vốn huy động là ngắn hạn nhưng lại được sử dụng cho vay trung và dài hạn, nhất là trong lĩnh vực bất động sản – nơi có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ở một số ngân hàng, dư nợ bất động sản chiếm tỷ trọng lớn, càng làm gia tăng áp lực thanh khoản và khiến lãi suất khó giảm.

Ở góc độ vĩ mô, dù lạm phát tổng thể (CPI) vẫn ở mức thấp, lạm phát lõi và kỳ vọng lạm phát lại có xu hướng tăng, trong khi áp lực tỷ giá cũng hiện hữu. Điều này khiến dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ bị hạn chế, buộc cơ quan điều hành phải duy trì mặt bằng lãi suất ở mức tương đối cao để ổn định kinh tế vĩ mô và bảo vệ giá trị đồng tiền.

Tổng hợp các yếu tố, TS. Võ Trí Thành nhận định giai đoạn lãi suất thấp đã qua và khả năng giảm lãi suất trong ngắn hạn là rất hạn chế, thậm chí có thể kéo dài sang năm sau.

“Trong bối cảnh đó, lãi suất nhiều khả năng sẽ phân hóa rõ giữa các lĩnh vực, với các ngành rủi ro cao như bất động sản phải chịu mức vay cao hơn, trong khi các lĩnh vực ưu tiên vẫn có cơ hội tiếp cận vốn với chi phí hợp lý hơn”, ông Thành nhận định.

Trong diễn biến mới nhất liên quan tới vấn đề lãi vay, tại cuộc họp về triển khai công tác ngân hàng với đại diện 46 ngân hàng thương mại vào chiều 9/4 do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn chủ trì đại diện 46 ngân hàng thương mại cam kết đồng thuận giảm lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay.