Dự thảo sửa đổi luật về biển hướng tới thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia - Ảnh minh họa

Bước đột phá từ tư duy lập pháp

Phát triển kinh tế biển bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn gắn liền với bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật, xem đây là "đột phá của đột phá", Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khẩn trương xây dựng hồ sơ dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Theo ông Nguyễn Quoc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam: "Việc sửa đổi luật lần này là nhiệm vụ khó do không gian biển Việt Nam rộng lớn, đa tầng và chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành. Tuy nhiên, đây là yêu cầu cấp thiết để khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia". Ông Toản cũng cho biết, ngày 8/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 182/NQ-CP thông qua hồ sơ chính sách dự án Luật này, tạo tiền đề để hoàn thiện các quy định sát với thực tiễn.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn nhất tại hội thảo là việc xác lập rõ quyền của tổ chức, cá nhân sử dụng khu vực biển. Hiện nay, sự thiếu vắng khung pháp lý về quyền tài sản trên biển đang khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng.

Trình bày về các nội dung mới, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, cho biết dự thảo Luật đề xuất bổ sung các quy định cho phép tổ chức, cá nhân được giao hoặc thuê khu vực biển trong nội thủy và lãnh hải có quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn và thế chấp quyền sử dụng khu vực biển cùng tài sản gắn liền. Ông Tùng khẳng định: "Đây là cơ chế đột phá nhằm biến khu vực biển thành một loại tài sản có thể giao dịch, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn vào các dự án quy mô lớn như điện gió ngoài khơi hay nuôi biển công nghệ cao".

Dưới góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, đánh giá cao đề xuất này. Theo ông Tuấn, mặc dù Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển nhưng tiềm năng vẫn chưa được khai thác tương xứng do các điểm nghẽn về thể chế. Ông Tuấn kiến nghị: "Các chính sách ưu đãi phải thực sự vượt trội, minh bạch và ổn định. Đặc biệt, cần hoàn thiện cơ chế xác lập quyền tài sản để doanh nghiệp có thể thế chấp vay vốn, vì các dự án biển thường có vốn đầu tư lớn và vòng đời dài hàng chục năm".

Gỡ khó cho các ngành kinh tế biển then chốt

Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) lần này thu hút được sự quan tâm của nhiều hiệp hội ngành hàng. Trong hoạt động góp ý cho dự thảo các hiệp hội ngành hàng cũng thẳng thắn chỉ ra những "vòng luẩn quẩn" về thủ tục hành chính đang kìm hãm sự phát triển.

Ông Bùi Tuấn Anh, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam (VSA), đã trình bày về sự chồng chéo giữa Luật Đầu tư và Luật Thủy sản. Cụ thể, để được quyết định giao khu vực biển, hồ sơ của doanh nghiệp yêu cầu phải có văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, nhưng để có văn bản này, cơ quan đầu tư lại yêu cầu giấy tờ chứng minh quyền sử dụng địa điểm biển. Để giải quyết, ông Bùi Tuấn Anh kiến nghị Nhà nước sớm cấp "Sổ Xanh" xác nhận quyền sử dụng khu vực biển lâu dài, tương tự như "Sổ Đỏ" đối với đất đai. Ông nhấn mạnh: "Hạ tầng và quyền tài sản sẽ là 'cú hích' giúp công nghiệp nuôi biển phát triển đột phá, thay vì chỉ hỗ trợ tài chính theo cách truyền thống".

Trong lĩnh vực hàng hải, ông Như Đình Thiện, Tổng Thư ký Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA), bày tỏ lo ngại về tình trạng chồng lấn không gian biển giữa các dự án điện gió, nuôi biển với luồng hàng hải. Ông Thiện kiến nghị: "Cần luật hóa nguyên tắc bảo đảm an toàn, thông suốt cho hành lang hàng hải quốc tế và xây dựng quy hoạch không gian biển chi tiết để hạn chế việc cấp phép chồng chéo, gây rủi ro cho tàu thuyền". Ngoài ra, VISABA cũng đề nghị đơn giản hóa thủ tục nạo vét duy tu và nhận chìm vật chất nạo vét, vốn đang bị chi phối bởi quá nhiều tầng nấc quản lý.

Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được thiết kế dựa trên 4 trụ cột chính sách lớn nhằm tạo ra hệ sinh thái quản trị biển hiện đại: Hoàn thiện quản lý, sử dụng không gian biển: Thiết lập khung pháp lý để phân bổ, điều phối không gian biển, xử lý các xung đột, chồng lấn giữa các ngành kinh tế; Mở rộng quyền của tổ chức, cá nhân: Cho phép chuyển nhượng, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển gắn với nghĩa vụ bảo vệ môi trường và quốc phòng, an ninh; Kiểm soát ô nhiễm và phục hồi hệ sinh thái: Chuyển trọng tâm từ "xử lý" sang "chủ động phòng ngừa", nội luật hóa các điều ước quốc tế về rác thải nhựa đại dương và bồi thường thiệt hại ô nhiễm dầu; Cơ chế ưu đãi hỗ trợ đặc thù, vượt trội: Tập trung vào các ngành kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và logistics biển.

Trong tờ trình gửi Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp khẳng định việc xây dựng luật thay thế Luật năm 2015 là yêu cầu khách quan. Dự kiến, sau khi tiếp thu ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia, dự thảo Luật sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Việc kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, ổn định với những ưu đãi thực sự "vượt trội" được kỳ vọng sẽ tạo ra làn sóng đầu tư mới, đưa kinh tế biển trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế "hai con số" trong kỷ nguyên phát triển mới.