Đặt kiều bào vào vị trí chủ thể của phát triển

Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị ra đời sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW. Tỷ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, lao động kỹ thuật cao gia tăng; nhiều người Việt trẻ hiện diện sâu trong đời sống kinh tế, khoa học và xã hội của nước sở tại. Một cộng đồng đã trưởng thành như vậy không thể chỉ được nhìn như đối tượng cần vận động hoặc thụ hưởng chính sách.

Bước phát triển quan trọng trong nhận thức của Nghị quyết là xác định người Việt Nam ở nước ngoài vừa là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, vừa là một trong những nguồn lực chiến lược, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới.

Nó đặt kiều bào vào vị trí chủ thể cùng tham gia xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc; đưa quan hệ với quê hương từ gắn bó tình cảm sang đồng hành trong những nhiệm vụ phát triển cụ thể.

Chuyển từ "vận động, tập hợp, chăm lo" sang "đồng hành, kiến tạo cơ chế, huy động nguồn lực" trước hết là thay đổi tư cách tham gia. Đồng hành nghĩa là kiều bào được lắng nghe từ khi nhận diện vấn đề, xây dựng chính sách, thiết kế chương trình, thay vì chỉ được mời góp sức khi phương án đã hoàn tất. Kiến tạo cơ chế đòi hỏi Nhà nước chủ động tháo gỡ rào cản để tri thức, vốn và mạng lưới của đồng bào tìm được địa chỉ phát huy.

Bên cạnh vốn tài chính là tri thức khoa học, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, năng lực nghề nghiệp, mạng lưới đối tác, khả năng tiếp cận thị trường và uy tín xã hội. Một nhà khoa học có thể tham gia nhóm nghiên cứu chung; một doanh nhân có thể đưa doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng; một chuyên gia về tiêu chuẩn có thể giúp hàng hóa Việt Nam vượt qua hàng rào kỹ thuật. Trong điều kiện số hóa, đóng góp không nhất thiết bị giới hạn bởi lựa chọn trở về lâu dài hay tiếp tục sinh sống ở nước ngoài.

Nền tảng chính trị của sự đồng hành là khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nghị quyết khẳng định không phân biệt dân tộc, tôn giáo, xuất thân, địa vị xã hội; trân trọng, cầu thị, lắng nghe mọi ý kiến đóng góp xây dựng, kể cả quan điểm khác biệt nhưng không phương hại lợi ích quốc gia - dân tộc. Không có niềm tin thì khó có sự chia sẻ lâu dài, càng khó hình thành những mạng lưới hợp tác đủ bền để giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Một cộng đồng có địa vị pháp lý vững chắc, hội nhập tốt, đời sống ổn định và được bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng mới có thể đóng góp bền vững. Giữ gìn tiếng Việt và bản sắc cũng thuộc nền tảng ấy.

Cơ chế kết nối có địa chỉ

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là không kêu gọi chung chung. Mỗi vùng động lực, trung tâm đổi mới sáng tạo, ngành công nghệ chiến lược phải xác định nhu cầu về chuyên gia, công nghệ, vốn, mạng lưới, thị trường; các bộ, địa phương, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp phải có dự án để đồng bào tham gia. Câu hỏi trung tâm không còn là cộng đồng có tiềm năng gì, mà là trong nước cần giải quyết việc gì, cơ quan nào tiếp nhận, ai chịu trách nhiệm và kết quả được kiểm chứng ra sao.

Nhiều chuyên gia muốn đóng góp nhưng không biết đầu mối nào đủ thẩm quyền tiếp nhận; không ít địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp có nhu cầu nhưng chưa mô tả được vấn đề đủ rõ để tìm đúng người.

Bởi vậy, cơ sở dữ liệu và mạng lưới người Việt Nam toàn cầu không thể chỉ là một danh bạ. Dữ liệu phải phản ánh năng lực, kinh nghiệm, lĩnh vực quan tâm, khả năng tham gia; phía trong nước phải có danh mục nhu cầu cụ thể. Khi cả hai phía cùng được định danh, kết nối mới chuyển từ ngẫu nhiên sang có tổ chức.

Một dự án cụ thể có sức thuyết phục hơn nhiều hội nghị vận động. Nếu một trung tâm đổi mới sáng tạo cần chuyên gia thiết kế vi mạch, nhiệm vụ phải rõ mục tiêu, thời hạn, nguồn lực và sản phẩm.

Nếu một địa phương muốn đưa nông sản vào hệ thống phân phối ở nước ngoài, phải xác định thị trường, tiêu chuẩn, doanh nghiệp đầu mối và phần việc mạng lưới kiều bào có thể đảm nhận.

Đồng thời, cơ chế phải trả lời được đề xuất nộp ở đâu, bao lâu có phản hồi, tiêu chí lựa chọn thế nào, quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích hợp pháp được bảo đảm ra sao. Minh bạch chính là cách giảm chi phí kết nối và giữ niềm tin.

Trách nhiệm ấy không thể dồn riêng cho cơ quan ngoại giao. Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có lợi thế nắm địa bàn, hiểu cộng đồng và phát hiện mạng lưới phù hợp. Nhưng bộ, ngành phải xác định nhu cầu chiến lược; địa phương phải xây dựng dự án; viện, trường và doanh nghiệp phải có năng lực tiếp nhận, hợp tác. Bởi vậy, Nghị quyết số 23 xác định đây là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị, đồng thời yêu cầu tăng cường phối hợp và bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Phạm vi kết nối phải hướng vào những năng lực đất nước cần để tạo bước nhảy về chất lượng tăng trưởng. Cùng với kinh tế, khoa học là nguồn lực văn hóa, xã hội, đối ngoại. Mỗi người Việt có uy tín ở nước sở tại đều có thể là "đại sứ văn hóa", "đại sứ hữu nghị", góp phần nâng cao sức mạnh mềm và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Kết quả thực hiện Nghị quyết cần được nhìn bằng những thước đo thực chất: bao nhiêu nhu cầu đã tìm được đúng chuyên gia; bao nhiêu dự án, công nghệ, mạng lưới thị trường được hình thành; sáng kiến nào được tiếp nhận; quyền và lợi ích chính đáng của đồng bào được bảo vệ ra sao; thế hệ trẻ gắn bó với tiếng Việt và cội nguồn đến mức nào. Công tác kiều bào chỉ đạt đích khi cộng đồng vững mạnh hơn và nguồn lực của cộng đồng thực sự làm đất nước mạnh hơn.

Khơi thông nguồn lực không có nghĩa là khai thác một chiều. Đất nước cần trí tuệ, vốn, mạng lưới và khát vọng cống hiến của kiều bào; kiều bào cần một quê hương biết trân trọng, bảo vệ, lắng nghe và mở ra cơ hội tham gia hiệu quả.

Phần việc tiếp theo là biến tinh thần đại đoàn kết thành thể chế, tình cảm hướng về cội nguồn thành những dự án có địa chỉ và mạng lưới hơn 6,5 triệu người Việt Nam toàn cầu thành một bộ phận hữu cơ của sức mạnh quốc gia. Khi niềm tin được bồi đắp bằng hành động, khoảng cách địa lý sẽ không còn là giới hạn của sự đồng hành.