Tín hiệu tích cực

Trong báo cáo Báo cáo Cập nhật Tình hình Kinh tế Việt Nam – Tháng 5/2026, World Bank chỉ ra vòng quay tiền tệ suy giảm cho thấy tiền lưu thông chậm hơn trong nền kinh tế, phản ánh tiêu dùng yếu, tâm lý kinh doanh thận trọng và xu hướng tích lũy tiết kiệm gia tăng. Thanh khoản vẫn chủ yếu tập trung trong hệ thống tài chính, thay vì thúc đẩy nhu cầu và sản xuất.

Một biểu hiện rõ nét là dòng tín dụng đã chảy mạnh vào bất động sản, góp phần đẩy giá tài sản lên cao thay vì kích thích sản xuất. Tín dụng bất động sản tăng 42% trong năm 2025, gần gấp đôi tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống là 19%. Lĩnh vực này chiếm 25,5% tổng dư nợ tín dụng trong năm 2025. Trái lại, tín dụng cho công nghiệp và nông nghiệp chỉ tăng lần lượt 12,1% và 9,1% so với cùng kỳ, trong khi tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn ở mức khiêm tốn.

“Sự phân hóa này cho thấy tình trạng phân bổ tín dụng chưa hiệu quả về mặt cơ cấu, khi các ngân hàng phân bổ cho phân khúc tài sản bảo đảm nhưng năng suất thấp, thay vì các lĩnh vực có khả năng tạo tăng trưởng và việc làm bền vững”, World Bank chỉ ra.

Đồng quan điểm, trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Trương Đắc Nguyên, Giám đốc đầu tư, Blue Horizon Financial thừa nhận nếu nhìn lại giai đoạn vừa qua, sự lệch pha này thể hiện khá rõ ở thị trường bất động sản. Nguồn tín dụng tập trung nhiều vào các phân khúc cao cấp, bất động sản nghỉ dưỡng hay các dự án mang tính đầu cơ, trong khi nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ nhu cầu thực vẫn thiếu vốn phát triển. Dòng vốn chưa thực sự phục vụ nhu cầu ở thực mà chủ yếu góp phần làm gia tăng giá trị tài sản.

Song, ông Nguyên cũng cho rằng cơ cấu tín dụng đang dịch chuyển theo hướng tích cực hơn nếu nhìn vào diễn biến tín dụng trong khoảng một năm trở lại đây.

Sự dịch chuyển này thể hiện khá rõ ở cơ cấu dòng vốn. Đến cuối tháng 4/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt 19,4 triệu tỷ đồng, nhưng dòng vốn đã xuất hiện dấu hiệu giảm dần mức độ tập trung vào các lĩnh vực mang tính đầu cơ như trước và đang ưu tiên hơn cho khu vực kinh tế thực. Hiện tín dụng dành cho nông nghiệp, nông thôn đạt khoảng 4,3 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 22% tổng dư nợ; tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt gần 3,8 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 20% tổng dư nợ.

Đáng chú ý hơn, tín dụng cho công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp công nghệ cao và xuất khẩu đều ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao hơn mặt bằng chung, phản ánh định hướng đưa dòng vốn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Ở chiều ngược lại, các lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là bất động sản mang tính đầu cơ, đã được kiểm soát chặt chẽ hơn. Sau khi tín dụng bất động sản tăng gần 28% trong năm 2025, nhiều ngân hàng đã chủ động điều chỉnh chính sách tín dụng, tăng lãi suất đối với một số phân khúc rủi ro hoặc hạn chế giải ngân vào các dự án chưa có dòng tiền rõ ràng. Điều này cho thấy sự thay đổi không chỉ nằm ở quy mô tín dụng mà còn ở cách các ngân hàng đánh giá và chấp nhận rủi ro.

Điều đáng chú ý nhất, theo ông Nguyên, động lực của sự dịch chuyển này đến từ hai phía, gồm cả định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và nhu cầu tự thân của các ngân hàng thương mại.

Về phía NHNN, định hướng “nắn dòng vốn” không chỉ dừng ở thông điệp hành chính mà đã được cụ thể hóa bằng các công cụ điều hành ngày càng theo cơ chế thị trường. Việc phân bổ hạn mức tăng trưởng tín dụng ngày càng gắn với năng lực quản trị rủi ro, chất lượng tài sản và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn đã tạo động lực để các ngân hàng chủ động cải thiện danh mục tín dụng. Nói cách khác, ngân hàng nào quản trị tốt hơn sẽ có nhiều dư địa tăng trưởng hơn.

Nhưng yếu tố quan trọng hơn, theo ông Nguyên, lại đến từ chính các ngân hàng thương mại. Sau giai đoạn tín dụng tăng nhanh, các ngân hàng cũng nhận thấy mô hình tăng trưởng dựa quá nhiều vào bất động sản và tài sản bảo đảm không còn phù hợp. Trong áp lực thanh khoản bù đắp chênh lệch huy động và tín dụng từ năm 2025, đồng thời tổng nợ xấu nội bảng tiếp tục gia tăng, và khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu chỉ còn khoảng 83%, thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn đỉnh năm 2021. Khi bộ đệm dự phòng không còn dày như trước, khẩu vị rủi ro của các ngân hàng cũng buộc phải thay đổi theo hướng thận trọng hơn.

Ông nhận định các ngân hàng đang tính toán kỹ hơn hiệu quả sử dụng vốn. Thay vì chỉ dựa vào giá trị tài sản thế chấp, các nhà băng bắt đầu quan tâm nhiều hơn chất lượng dòng tiền, khả năng trả nợ và hiệu quả thực chất của dự án, cho thấy một sự thay đổi mang tính căn bản trong tư duy cấp tín dụng.

“Điều tích cực nhất trong giai đoạn hiện nay là sự dịch chuyển cơ cấu tín dụng không còn mang tính đối phó hay thuần túy hành chính như trước, mà được nhận diện từ cả cấp NHNN và cấp các ngân hàng thương mại. Khi mục tiêu quản lý của NHNN trùng với lợi ích dài hạn của các ngân hàng thương mại, quá trình tái cơ cấu dòng vốn sẽ có nền tảng bền vững hơn. Đây cũng là điều kiện quan trọng để tín dụng thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng kinh tế, thay vì chỉ thúc đẩy sự gia tăng của giá tài sản”, ông nói.

Doanh nghiệp cần làm gì để đón đầu dòng vốn?

Phía cung tín dụng đã phát đi những tín hiệu chuyển mình tích cực nhưng rõ ràng một bàn tay không thể vỗ thành tiếng. Đáp lại, ở phía cầu, tức các doanh nghiệp sản xuất, cũng cần có một cuộc “kiến thiết” mới.

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyên chỉ ra nhiều doanh nghiệp hiện vẫn đặt mục tiêu “tìm vốn rẻ”, nhưng điều quan trọng hơn là phải trở thành một doanh nghiệp đủ tốt để tiếp cận được vốn rẻ. Trong bối cảnh hiện nay, lãi suất cho vay không chỉ phụ thuộc vào chính sách của ngân hàng mà còn phản ánh mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Vì vậy, thay vì chỉ chờ lãi suất giảm, doanh nghiệp cần chủ động “nâng hạng” hồ sơ tín dụng của mình.

Theo ông, điều đầu tiên cần làm là phải xóa bỏ “điểm mù” dữ liệu. Hiện nay chỉ khoảng 9,3% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn ngân hàng, trong khi khoảng 70% vẫn nằm trong nhóm rủi ro tín dụng trung bình đến cao. Nguyên nhân không hẳn vì doanh nghiệp làm ăn kém, mà do ngân hàng không có đủ dữ liệu đáng tin cậy để đánh giá. Báo cáo tài chính chưa chuẩn hóa, chưa kiểm toán hoặc tình trạng “hai sổ kế toán” vẫn tồn tại khiến chi phí rủi ro bị đẩy lên và cuối cùng được phản ánh vào lãi suất vay. Khi doanh nghiệp minh bạch hơn về dòng tiền, quản trị và kế hoạch kinh doanh, họ không chỉ dễ vay hơn mà còn được hưởng mức lãi suất thấp hơn. Muốn được vay thì cần giúp ngân hàng “thấu hiểu” doanh nghiệp bằng sổ sách chuẩn chỉ.

Thứ hai, doanh nghiệp cần đầu tư vào năng lực tạo dòng tiền thay vì chỉ đầu tư vào tài sản. Chuyển đổi số không nên dừng ở việc mua phần mềm hay số hóa quy trình, mà phải hướng tới tái cấu trúc hoạt động để giảm chi phí, nâng cao năng suất và tối ưu chuỗi cung ứng. Khi ngân hàng nhìn thấy một doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, khả năng sinh lời cải thiện và ít phụ thuộc vào vốn lưu động ngắn hạn, chi phí vốn tự nhiên sẽ giảm.

Quan trọng hơn, theo ông Nguyên, tín dụng ngân hàng vẫn sẽ là nguồn vốn quan trọng nhất của doanh nghiệp trong nhiều năm tới nhưng doanh nghiệp cũng không nên chỉ chuẩn bị cho khoản vay tiếp theo, mà cần chuẩn bị cho những nguồn vốn của tương lai.

“Trong bối cảnh nâng hạng thị trường chứng khoán là một bước ngoặt lịch sử, mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn ngoại dồi dào từ các quỹ đầu tư quốc tế và các quỹ ETF theo chỉ số, đây là thời điểm doanh nghiệp nên chuẩn bị cho một cuộc “nâng cấp” về quản trị tài chính. Việc từng bước áp dụng các chuẩn mực báo cáo quốc tế như IFRS, xây dựng hệ thống quản trị theo tiêu chuẩn ESG hay chủ động thực hiện xếp hạng tín nhiệm sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận vốn cổ phần và trái phiếu hơn, mà còn làm giảm đáng kể chi phí vốn trong dài hạn khi dòng vốn quốc tế ngày càng ưu tiên những doanh nghiệp minh bạch và phát triển bền vững”, ông nhận định.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng không nên bỏ qua những nguồn vốn ưu đãi mà chính sách đang mở ra. Chẳng hạn, Nghị quyết 198/2025/QH15 đã cho phép doanh nghiệp được trích lập tới 20% thu nhập tính thuế để hình thành Quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời cho phép nhiều khoản chi cho R&D được tính với mức ưu đãi cao hơn khi xác định thu nhập chịu thuế. Đây thực chất là một nguồn vốn gần như “không có chi phí lãi vay” để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ. Với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn, AI, công nghiệp hỗ trợ hay công nghệ cao, Nhà nước cũng đang triển khai nhiều cơ chế hỗ trợ chi phí đầu tư ban đầu. Ông Nguyên cho rằng nếu chủ động xây dựng dự án bài bản, đây sẽ là nguồn vốn rất đáng để khai thác.

“Xa hơn, doanh nghiệp sản xuất cũng nên chuẩn bị cho các kênh huy động vốn thế hệ mới. Xu hướng tài chính xanh đang phát triển rất nhanh trên thế giới. Những doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các quỹ đầu tư xanh, tín dụng xanh hay thậm chí các sản phẩm trái phiếu xanh với chi phí vốn thấp hơn so với nguồn vốn truyền thống. Đây sẽ là một lợi thế cạnh tranh rất lớn trong vài năm tới, chứ không chỉ là câu chuyện tuân thủ”, ông nhấn mạnh.