Nhiều bộ ngành, địa phương "đứng yên"

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giải ngân kế hoạch đầu tư công trong quý I/2026 đã có bước tiến nhất định so với cùng kỳ năm trước, song tỷ lệ thực hiện vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đề ra.

Cụ thể, đối với vốn kế hoạch năm trước kéo dài sang năm 2026, tính đến hết ngày 31/3/2026, tổng số giải ngân đạt 2.676,5 tỷ đồng, tương đương 5,8% kế hoạch được chuyển sang.

Đối với kế hoạch vốn năm 2026, tổng số giải ngân từ đầu năm đến hết quý I đạt 110.288,1 tỷ đồng, tương đương 11% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 8,4%; vốn ngân sách địa phương đạt 12,3%.

So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân có cải thiện khi tăng 1,2 điểm phần trăm về tỷ lệ và tăng khoảng 29.981,4 tỷ đồng về giá trị tuyệt đối. Tuy nhiên, theo phân tích từ các chuyên gia kinh tế, mức tăng này chưa đủ tạo ra bứt phá rõ nét, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ngày càng cao.

Đáng chú ý, xét theo từng bộ, ngành và địa phương, đến hết quý I/2026, có 7 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung cả nước. Trong khi đó, vẫn còn tới 28 bộ, cơ quan trung ương và 18 địa phương giải ngân dưới mức bình quân. Đáng chú ý, có 18 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.

Lý do cho tình trạng này được chỉ ra là do: chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, thiếu nguồn vật liệu xây dựng, biến động giá cả, năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư còn hạn chế...

Tại cuộc họp báo thường ký quý I/2026 của Bộ Tài chính, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đánh giá, chưa bao giờ hệ thống cơ chế, chính sách và pháp luật liên quan đến đầu tư công lại được hoàn thiện theo hướng thuận lợi như hiện nay, dù chưa thể coi là tối ưu tuyệt đối, nhưng các quy định hiện hành đã tạo điều kiện rất thuận lợi cho việc triển khai dự án.

Do đó, nếu tiến độ giải ngân và triển khai đầu tư công vẫn chậm, nguyên nhân chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Các cấp, các ngành cần nhìn nhận rõ trách nhiệm của mình để có giải pháp khắc phục hiệu quả.

Cần giải pháp mạnh

Với tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 vượt 1 triệu tỷ đồng, mức đầu tư công cao nhất từ trước đến nay để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, áp lực giải ngân sẽ cực lớn.

Theo các chuyên gia kinh tế, đầu tư công đóng vai trò là "vốn mồi" và động lực dẫn dắt tăng trưởng kinh tế, đặc biệt thông qua phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao năng suất (TFP), và thu hút đầu tư tư nhân. Đặc biệt, đầu tư công tạo hiệu ứng lan tỏa, với ước tính mỗi 1% GDP vốn đầu tư công tăng thêm có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP từ 0,06% - 0,2% trong ngắn hạn và tạo tác động tích cực trong dài hạn.

Do đó, trước bối cảnh giải ngân vốn đầu tư công chưa đạt như mong đợi, nếu không có những bước đi mạnh mẽ và thực chất hơn, nguy cơ chậm tiến độ giải ngân cả năm là hoàn toàn hiện hữu, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn và mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Nhưng ngược lại, nếu tận dụng tốt dư địa và triển khai hiệu quả các giải pháp, đầu tư công sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Tại Công văn 401/TTg-KTTH, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, yêu cầu đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, hoàn thành 100% kế hoạch năm 2026.

Trong đó, Thủ tướng nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư dự án, khắc phục triệt để tình trạng "vốn chờ dự án".

Đặc biệt, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công; kịp thời tuyên dương, khen thưởng các tổ chức, cá nhân, đơn vị đạt kết quả tốt trong giải ngân vốn đầu tư công; xử lý nghiêm khắc các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân gây khó khăn, cản trở, thiếu trách nhiệm làm chậm tiến độ giao vốn, giải ngân.

"Thay thế kịp thời những cán bộ, công chức, viên chức yếu kém về năng lực, gây nhũng nhiễu, tiêu cực", Công văn nhấn mạnh.

Nhấn mạnh vai trò của đầu tư công, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định đây là một trong những trụ cột quan trọng của tăng trưởng kinh tế, do đó được chỉ đạo ở mức cao nhất. Trong quá trình triển khai, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân được xác định rõ ràng.

Theo đó, các đơn vị nếu không triển khai được dự án, không giải ngân được vốn hoặc thực hiện không hiệu quả sẽ bị đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ, thậm chí ở mức thấp. Cơ chế này nhằm tạo áp lực và động lực để nâng cao trách nhiệm, thúc đẩy tiến độ thực hiện.

"Trách nhiệm đã rõ, cơ chế đã cơ bản đầy đủ, vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện", Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh.

Đồng thời cho rằng việc tiếp tục hoàn thiện thể chế đi đôi với siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong thực thi được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét trong giải ngân đầu tư công, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững