Phát biểu mở đầu cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết, hai khu vực cửa khẩu nằm trên tuyến biên giới với Trung Quốc và Campuchia, những đối tác quan trọng của Việt Nam, có nhiều tiềm năng thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư. Trong đó, Lào Cai có vai trò kết nối giao thương với khu vực Vân Nam (Trung Quốc), còn Tây Ninh có nhiều cơ hội phát triển giao thương với Campuchia.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị nghiên cứu các cơ chế, chính sách phù hợp, kể cả cơ chế đặc thù về thuế, hải quan, vận tải, nhằm tạo thuận lợi cho giao thương và hoạt động của doanh nghiệp. Việc triển khai các đề án nhằm tạo thêm việc làm, sinh kế cho người dân khu vực biên giới, tăng nguồn thu ngân sách, góp phần ổn định an ninh chính trị trên địa bàn.

Cùng với hoàn thiện cơ chế, chính sách, địa phương cần quan tâm phát triển hạ tầng giao thông, nhà ở và các dịch vụ để thu hút đầu tư, khai thác tiềm năng và đáp ứng yêu cầu phát triển của khu vực cửa khẩu.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các bộ, ngành rà soát đề xuất của Lào Cai, Tây Ninh trên cơ sở quy định pháp luật. Những nội dung đã có quy định thì triển khai thực hiện; những cơ chế đặc thù vượt thẩm quyền cần nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Mở thêm không gian phát triển kinh tế cửa khẩu

Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài được thành lập năm 1998, nằm trên tuyến biên giới Việt Nam - Campuchia và trục giao thông xuyên Á. Khu kinh tế được định hướng trở thành đầu mối giao thương quan trọng của vùng Đông Nam Bộ, giữa Việt Nam với Campuchia và khu vực ASEAN. Đến nay, khu kinh tế có 59 dự án còn hiệu lực, gồm 25 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 488 triệu USD và 34 dự án trong nước với tổng vốn đăng ký hơn 8.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, quá trình phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài còn chậm, hạ tầng chưa đồng bộ, sức hút đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng. Những hạn chế về môi trường, an ninh, trật tự cũng cần tiếp tục được xử lý để cải thiện môi trường đầu tư.

Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai cũng được thành lập từ năm 1998, giữ vị trí cửa ngõ kết nối Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc, nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Khu kinh tế gồm các khu vực cửa khẩu Lào Cai, Bản Vược và Mường Khương.

Tháng 3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai, hướng tới hiện đại hóa hoạt động cửa khẩu, tạo thuận lợi cho thông quan và giao thương. Mô hình Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai được nghiên cứu nhằm khai thác lợi thế kết nối với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), phát triển công nghiệp, logistics và các hoạt động hỗ trợ giao thương.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc cho biết, trên cơ sở đề xuất của Tây Ninh, Lào Cai và ý kiến của các bộ, ngành, Bộ Tài chính thống nhất về sự cần thiết phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài và Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, giao thương với các nước láng giềng và mở thêm không gian phát triển.

Qua rà soát, Bộ Tài chính cho rằng cần tập trung nhận diện, xử lý đúng những điểm nghẽn thực sự thay vì đề xuất nhiều cơ chế, chính sách riêng lẻ.

Theo Bộ Tài chính, những nội dung pháp luật hiện hành đã quy định thì không tiếp tục đề xuất; những vấn đề mang tính phổ quát cần được xử lý trong chính sách chung; các vấn đề xuyên biên giới cần giải quyết thông qua hợp tác song phương. Chỉ những vấn đề thực sự đặc thù, pháp luật hiện hành chưa có công cụ xử lý mới cần xác định rõ vướng mắc, phạm vi tác động, nguồn lực và đánh giá hiệu quả để đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét.

Riêng với Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài, Bộ Tài chính nhận diện ba điểm nghẽn chính gồm: Hạ tầng và kết nối chưa đồng bộ; chưa hình thành được các dự án đủ lớn để dẫn dắt, tạo chuỗi giá trị; năng lực thông quan, logistics và mức độ liên thông giữa cửa khẩu Mộc Bài (Việt Nam) với cửa khẩu Bavet (Campuchia) còn hạn chế.

Đối với Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai, Bộ Tài chính đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng cơ chế thí điểm và các điều kiện cần thiết để triển khai hợp tác với phía Trung Quốc. Về ngân sách nhà nước, Lào Cai cần xác định cụ thể mục tiêu, danh mục dự án và nhu cầu nguồn lực làm cơ sở đề xuất bố trí vốn.

Lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương phát biểu - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài tập trung phát triển công nghiệp, logistics

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Trương Thanh Liêm cho biết, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đã phát huy một số lợi thế nhưng vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả. Hoạt động giao thương hàng hóa qua cửa khẩu đang tăng, trong khi thu hút đầu tư còn hạn chế, chủ yếu phát huy hiệu quả ở lĩnh vực công nghiệp.

Tây Ninh xác định ba vấn đề cần tập trung giải quyết: Hạ tầng giao thông kết nối, dịch vụ logistics và thông quan, thu hút các dự án đầu tư lớn. Tỉnh đang triển khai kết nối đồng bộ cao tốc TPHCM - Mộc Bài với cửa khẩu, đồng thời định hướng phát triển logistics, cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh nhằm rút ngắn thời gian thông quan, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa.

Đồng tình với đề xuất không tiếp tục xây dựng một hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù riêng cho Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài, Tây Ninh đề nghị các bộ, ngành hướng dẫn địa phương nghiên cứu phương án hình thành khu thương mại tự do tại Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài trên cơ sở các khu chức năng đã được quy hoạch.

Tỉnh cũng đề nghị nghiên cứu mô hình "một cửa, một lần dừng" tại cặp cửa khẩu Mộc Bài - Bavet, phối hợp rút ngắn thời gian thông quan và tháo gỡ vướng mắc về quỹ đất phát triển logistics, hướng tới đưa Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài trở thành một động lực tăng trưởng của tỉnh và khu vực phía nam, thúc đẩy giao thương giữa Việt Nam và Campuchia.

Lào Cai đề nghị sớm hoàn thiện cơ sở triển khai

Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh cho biết, tỉnh cơ bản thống nhất với đánh giá của Bộ Tài chính, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện đề án trên cơ sở rà soát các nhóm chính sách đã được Bộ Tài chính và các bộ, ngành chỉ ra.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai, việc xây dựng Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai đã có quá trình chuẩn bị nhiều năm. Lào Cai và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã đạt nhận thức chung về thúc đẩy xây dựng khu hợp tác kinh tế qua biên giới. Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc sang tìm hiểu cơ hội đầu tư vào các khu công nghiệp, logistics tại Lào Cai, nhất là trong bối cảnh hai bên thúc đẩy kết nối hạ tầng giao thông.

Lào Cai đề nghị cân nhắc phạm vi thí điểm để có đủ không gian phát triển logistics và thu hút các dự án đầu tư quy mô lớn, đồng thời loại bỏ khỏi đề án những chính sách pháp luật hiện hành đã quy định, phân định rõ nội dung thuộc thẩm quyền của địa phương, các bộ, ngành và những vấn đề cần báo cáo cấp có thẩm quyền.

Tỉnh đề nghị sớm hoàn thiện đề án để có cơ sở phối hợp với Bộ Công Thương và các bộ, ngành trao đổi với phía Vân Nam, thúc đẩy phát triển logistics, thu hút đầu tư và khai thác hiệu quả hơn lợi thế kết nối giữa Lào Cai với khu vực Tây Nam Trung Quốc. 

Tạo thuận lợi cho thông quan, hợp tác xuyên biên giới

Ý kiến các bộ, ngành tại cuộc họp cơ bản thống nhất với cách tiếp cận của Bộ Tài chính, đồng thời nhấn mạnh việc phát triển hai khu vực cần gắn với hạ tầng giao thông, logistics, năng lực thông quan và kết nối xuyên biên giới.

Các bộ, ngành cho rằng cơ chế, chính sách đặc thù chỉ nên đặt ra đối với những vấn đề thực sự đặc thù, cấp thiết mà pháp luật hiện hành chưa có công cụ xử lý. Việc đề xuất phải bảo đảm đúng bản chất, đúng thẩm quyền và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh tạo thêm tầng nấc quy định khác với luật hoặc làm phát sinh chồng chéo, phân mảnh chính sách.

Đối với các vấn đề có tính chất xuyên biên giới, cần xử lý trong khuôn khổ hợp tác song phương với Trung Quốc và Campuchia. Trọng tâm gồm logistics, vận tải xuyên biên giới, phối hợp kiểm tra, giám sát, chia sẻ dữ liệu, công nhận và sử dụng chứng từ, tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và công nhận kết quả đánh giá sự phù hợp.

Chỉ đề xuất cơ chế đặc thù đối với vấn đề pháp luật chưa quy định

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ghi nhận, đánh giá cao UBND tỉnh Lào Cai, UBND tỉnh Tây Ninh đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành trong quá trình xây dựng các đề xuất.

Phó Thủ tướng Thường trực thống nhất với báo cáo của Bộ Tài chính và ý kiến của các bộ, ngành. Theo đó, những cơ chế, chính sách đã được pháp luật quy định hoặc dự kiến được quy định trong các luật, nghị định sắp ban hành thì không tiếp tục đề xuất cơ chế riêng. Các địa phương cần chủ động làm việc với Bộ Tư pháp và các bộ quản lý chuyên ngành để rà soát, áp dụng đầy đủ các quy định.

Nhấn mạnh phát triển kinh tế cửa khẩu có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu việc nghiên cứu, áp dụng các cơ chế, chính sách, kể cả chính sách đặc thù, phải gắn phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh, quản lý biên giới và bảo vệ môi trường.

Đối với Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị tỉnh Tây Ninh xây dựng tờ trình, tập trung vào những cơ chế, chính sách thực sự đặc thù mà pháp luật hiện hành và các quy định chuẩn bị ban hành chưa có.

Đối với Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai, Phó Thủ tướng Thường trực giao tỉnh Lào Cai tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đề án trên cơ sở tiếp thu yêu cầu của Bộ Tài chính và ý kiến của các bộ, ngành; bảo đảm các cơ chế mới, đặc thù phù hợp với khung pháp lý và tạo được sự đồng thuận trước khi trình.

Bộ Tài chính và các bộ, ngành theo chức năng quản lý nhà nước chủ động hướng dẫn, phối hợp với Tây Ninh và Lào Cai trong quá trình hoàn thiện hồ sơ.