Tại Nghị định số 252/2026 có hiệu lực từ 1/7 quy định về phương pháp và căn cứ để cơ quan thuế ấn định thuế đối với người nộp thuế. Theo đó, cơ quan thuế sẽ ấn định thuế theo 2 phương pháp.

Thứ nhất, ấn định từng yếu tố liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp gồm: cơ quan thuế có căn cứ cho rằng người nộp thuế khai chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác các yếu tố làm cơ sở xác định số tiền thuế phải nộp, đã yêu cầu khai bổ sung nhưng người nộp thuế không khai bổ sung hoặc khai bổ sung không chính xác, không trung thực.

Cơ quan thuế có cơ sở chứng minh người nộp thuế hạch toán không chính xác, không trung thực các yếu tố liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp thông qua sổ kế toán, hoá đơn chứng từ. Người nộp thuế hạch toán giá bán hàng hóa, dịch vụ không đúng với giá thực tế thanh toán làm giảm doanh thu tính thuế hoặc hạch toán giá mua hàng hóa, nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất, kinh doanh không theo giá thực tế thanh toán làm tăng chi phí, tăng thuế giá trị gia tăng được khấu trừ, giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.

Bên cạnh đó, người nộp thuế nộp hồ sơ khai thuế nhưng không xác định được các yếu tố làm cơ sở xác định căn cứ tính thuế hoặc có xác định được các yếu tố làm cơ sở xác định căn cứ tính thuế nhưng không tự tính được số tiền thuế phải nộp. Người nộp thuế sử dụng hoá đơn, chứng từ không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để làm giảm nghĩa vụ thuế, thực hiện các giao dịch không đúng với bản chất kinh tế nhằm mục đích giảm nghĩa vụ thuế.

Ngoài ra, người nộp thuế không tuân thủ quy định về nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết hoặc không cung cấp thông tin, dữ liệu kê khai xác định giá giao dịch liên kết theo quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết.

Thứ hai, ấn định số thuế phải nộp theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc thuế suất nhân giá trị gia tăng. Người nộp thuế nộp thuế VAT theo phương pháp tính trực tiếp, nộp thuế thu nhập cá nhân theo thuế suất nhân doanh thu tính thuế, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ % trên doanh thu bị ấn định số tiền thuế phải nộp theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc thuế suất nhân giá trị gia tăng khi thuộc một trong các trường hợp ấn định thuế theo yếu tố nêu trên.

Theo cơ quan thuế, các căn cứ để nhà chức trách ấn định thuế đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp gồm: thông tin dữ liệu được các cơ quan có thẩm quyền cung cấp cho cơ quan thuế, so sánh doanh thu, tỷ suất lợi nhuận, số tiền thuế bình quân phải nộp của 3 cơ sở kinh doanh cùng mặt hàng, cùng ngành nghề, quy mô kinh doanh cùng địa phương, hoặc so sánh với địa phương khác.

Với trường hợp chuyển nhượng, thừa kế cho tặng bất động sản, việc ấn định căn cứ vào giá do UBND, Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố ban hành.

Đồng thời, cơ quan thuế còn căn cứ tài liệu, kết quả kiểm tra, thanh tra thuế có liên quan do cơ quan nhà nước gửi đến cơ quan thuế. Cuối cùng, tỷ lệ thu thuế trên doanh thu đối với từng lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh cũng là một trong các căn cứ để cơ quan thuế ấn định thuế.

Nghị định 252 cũng nêu rõ, cơ quan thuế khi tiến hành ấn định thuế cần thông báo bằng văn bản, hoặc ghi rõ trong biên bản kiểm tra thuế, quyết định xử phạt về thuế. Người bị ấn định thuế phải nộp số tiền thuế theo quyết định xử lý của cơ quan thuế, trường hợp không đồng ý, người nộp thuế vẫn phải nộp số tiền thuế đó, đồng thời có quyền đề nghị cơ quan thuế giải thích hoặc khiếu nại, khởi kiện về quyết định ấn định thuế.