Trước làn sóng dịch chuyển tiêu chuẩn trên quy mô toàn cầu, hội thảo "Hàng Việt chinh phục thế giới: Thích ứng luật mới, bứt phá doanh thu" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh Khu vực TP HCM (VCCI-HCM) phối hợp cùng Công ty HQTS Việt Nam tổ chức đã mang đến góc nhìn toàn diện, giúp doanh nghiệp nội địa định hình lại chiến lược tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Luật chơi xanh của EU và sự thay đổi điều kiện cạnh tranh

Trình bày tham luận tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Nam, Phó Giám đốc VCCI-HCM, đã phân tích sâu sắc chủ đề "Luật chơi xanh của EU: Doanh nghiệp Việt đã sẵn sàng?". Thỏa thuận xanh EU (EU Green Deal) được ban hành từ ngày 11/12/2019 với 7 lĩnh vực cốt lõi bao gồm khí hậu, môi trường & đại dương, công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng, vận tải và tài chính, hướng đến mục tiêu biến EU thành khu vực trung hòa carbon vào năm 2050.

Thực tế tiêu dùng quốc tế đã chuyển dịch từ các tiêu chí truyền thống như mẫu mã, chất lượng hay giá thành sang việc đánh giá khắt khe tiêu chuẩn môi trường và lượng phát thải. Tại các thị trường có thu nhập bình quân trên 12.000 USD/người, nhận thức về môi trường của người tiêu dùng là rất cao. Do đó, các tập đoàn toàn cầu như Nike, Puma, Lacoste... bắt buộc các đối tác sản xuất phải công khai minh bạch nguồn gốc nguyên liệu, lượng phát thải carbon và tỷ lệ năng lượng tái tạo.

Ông Nam cho rằng, việc chứng minh tuân thủ không thể dừng lại ở thống kê sổ sách thủ công mà phải kết hợp chặt chẽ giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Nếu chậm thích ứng, doanh nghiệp sẽ đối mặt với chi phí kiểm tra tăng cao, nguy cơ mất đơn hàng và bị loại khỏi chuỗi cung ứng; ngược lại, sự chủ động sẽ tạo dựng niềm tin và mở ra cánh cửa gia nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Giải mã bộ ba quy định then chốt và lộ trình thích ứng

Để giúp doanh nghiệp hình dung rõ nét các rào cản kỹ thuật, ông Nguyễn Hữu Nam đã giải mã 3 quy định xanh cốt lõi từ EU:

Thứ nhất là Cơ chế điều chỉnh biên giới Carbon (CBAM). Quy định này áp dụng công bằng nghĩa vụ chi phí carbon cho cả hàng sản xuất nội địa EU lẫn hàng nhập khẩu. Giai đoạn đầu, CBAM tập trung vào 6 nhóm mặt hàng gồm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Doanh nghiệp bắt buộc phải tính toán, cung cấp dữ liệu về phát thải hàm chứa và thiết lập hệ thống hồ sơ giải trình minh bạch để tránh các rủi ro pháp lý.

Thứ hai là Quy định chống phá rừng (EUDR), dự kiến áp dụng lộ trình mới từ tháng 7/2026. EUDR kiểm soát 7 nhóm mặt hàng chính gồm cà phê, cao su, gỗ, cacao, đậu nành, dầu cọ và gia súc (bao gồm cả sản phẩm chế biến sâu). Điều kiện tiên quyết là sản phẩm không được xuất xứ từ diện tích đất bị phá rừng sau ngày 31/12/2020, đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp tọa độ định vị vùng trồng và chứng minh khả năng truy xuất nguồn gốc.

Thứ ba là Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR), tác động sâu rộng đến hầu hết ngành hàng tiêu dùng như dệt may, giày dép, đồ gia dụng. Doanh nghiệp phải thiết kế bao bì tái chế, tái sử dụng, tối giản vật liệu và thực hiện Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Đáng chú ý, từ ngày 12/08/2026, EU sẽ nghiêm cấm hoàn toàn việc sử dụng các hóa chất vĩnh cửu (PFAS) trên bao bì.

Ông cũng cho rằng, trước thực trạng nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam còn thiếu hụt dữ liệu phát thải cũng như nguồn lực quản lý, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14001:2015 (Hệ thống Quản lý môi trường), ISO 14064 (Kiểm kê khí nhà kính) và ISO 50001 (Quản lý năng lượng) được xem là giải pháp nền tảng.

Đồng thời, khung lộ trình 12 tháng được đề xuất bao gồm: 3 tháng đầu rà soát khoảng trống tuân thủ; từ tháng 3 đến tháng 6 xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa chuỗi cung ứng; từ tháng 6 đến tháng 9 triển khai tối ưu năng lượng và bao bì xanh; và 3 tháng cuối cùng đánh giá kết quả, hoàn thiện chứng nhận để làm việc với đối tác nhập khẩu, sẵn sàng cho bước bứt phá bền vững.

Cơ hội rộng mở đi kèm thách thức tuân thủ

Dẫn số liệu từ Cục Thống kê, ông Nguyễn Đoàn Thông – Trưởng phòng Hội viên đào tạo và Truyền thông, VCCI-HCM cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD (tăng 21%) và nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD (tăng 33,4%).

Hoa Kỳ tiếp tục duy trì vị thế là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 6 tháng đạt 86,5 tỷ USD, đem lại mức xuất siêu 75,3 tỷ USD, tăng 21,3%. Tại thị trường Liên minh Châu Âu (EU), kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm ghi nhận khoảng 31,8 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt khoảng 9,7 tỷ USD.

Ông Nguyễn Đoàn Thông nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp cần chủ động đưa năng lực tuân thủ vào ngay chiến lược sản xuất kinh doanh từ sớm, thay vì chỉ tìm cách xử lý thụ động khi phát sinh sự cố ở khâu giao hàng. Nhằm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, VCCI tập trung vào ba định hướng trọng tâm: thúc đẩy môi trường kinh doanh thuận lợi thông qua việc cung cấp thông tin minh bạch giúp giảm chi phí sửa đổi hồ sơ; xây dựng đạo đức và văn hóa kinh doanh gắn liền với uy tín thương hiệu; và đẩy mạnh chuyển đổi số để quản lý dữ liệu sản phẩm, phục vụ truy xuất nguồn gốc cũng như thương mại điện tử xuyên biên giới.

Đứng trước hành trình từ sản xuất, thông quan đến lưu thông, thông điệp cốt lõi được gửi gắm chính là "Vững chuẩn toàn cầu, mở đường tăng trưởng".

Chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích hay xu hướng ngắn hạn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với các doanh nghiệp Việt Nam muốn tham gia và đứng vững trong chuỗi giá trị toàn cầu. Dù các rào cản kỹ thuật như CBAM, EUDR hay PPWR mang lại nhiều áp lực về chi phí và năng lực quản trị, đây cũng chính là cơ hội để hàng Việt lột xác, nâng tầm uy tín và bứt phá doanh thu bền vững. Bằng việc chủ động chuẩn hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ và thực hiện lộ trình thích ứng bài bản, doanh nghiệp hoàn toàn có thể biến thách thức tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường quốc tế.