Hạ tầng năng lượng thông minh có vai trò quan trọng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu đầy tham vọng. Mục tiêu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và duy trì tốc độ tăng trưởng cao đặt ra đòi hỏi hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước, bảo đảm cung ứng đầy đủ, ổn định và an toàn cho sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống xã hội.

Theo các chuyên gia, hạ tầng năng lượng thông minh đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa vận hành hệ thống năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tăng cường khả năng tích hợp những nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển xanh của Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn “Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh”, ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cho biết, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng năng lượng không còn chỉ là các nhà máy điện hay đường dây truyền tải điện. Hạ tầng năng lượng tương lai phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và những giải pháp đổi mới sáng tạo.

“Từ lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật trong quản lý, vận hành hệ thống năng lượng, tất cả đang mở ra cơ hội mới để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế”, ông Hùng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức về cơ chế chính sách, nguồn vốn đầu tư, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học cùng các đối tác quốc tế.

“Kinh nghiệm phát triển của các quốc gia cho thấy, mỗi bước nhảy vọt về kinh tế đều gắn liền với một cuộc cách mạng về năng lượng. Việt Nam đang đứng trước cơ hội thực hiện cuộc chuyển đổi đó. Với quyết tâm của Đảng, Nhà nước cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, giới khoa học và các đối tác quốc tế, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng được một hệ thống năng lượng xanh, thông minh, an toàn và bền vững”, ông Hùng chia sẻ.

Đô thị thông minh phải gắn với năng lượng thông minh

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế tại diễn đàn, bà Deirdre Ní Fhallúin - Đại sứ Ireland tại Việt Nam cho biết, Ireland đã triển khai khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh tại các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh trên toàn quốc. Hiện hơn 80% hộ gia đình Ireland đã được trang bị công tơ điện thông minh và 97% trong số đó đang truyền dữ liệu hàng ngày.

Hệ thống công tơ thông minh giúp vận hành hệ thống điện linh hoạt hơn thông qua biểu giá điện theo thời gian sử dụng, theo dõi chi tiết mức tiêu thụ điện, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và khai thác tốt hơn các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời.

Đồng thời, công tơ điện thông minh cũng hỗ trợ triển khai các dịch vụ điều chỉnh phụ tải trong tương lai, giúp người dân chủ động lựa chọn thời điểm sử dụng điện phù hợp để tiết kiệm chi phí, đặc biệt trong giờ cao điểm.

Kế hoạch hành động vì khí hậu của Ireland còn thúc đẩy áp dụng các biểu giá điện xanh linh hoạt, cho phép người tiêu dùng được hưởng mức giá ưu đãi hơn khi nguồn điện gió và điện mặt trời dồi dào. Các biểu giá này phản ánh trực tiếp biến động giá điện bán buôn theo từng thời điểm trong ngày.

Theo Đại sứ Ireland, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy hệ thống công tơ thông minh, khả năng điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện, chuyển đổi số, công nghệ lưu trữ năng lượng, vận hành hệ thống tiên tiến và sự tham gia tích cực của người tiêu dùng có vai trò quan trọng không kém việc phát triển nguồn điện tái tạo.

Tại diễn đàn, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, hệ thống đô thị luôn gắn chặt với bài toán năng lượng.

Trên thế giới, các đô thị thường đóng góp khoảng 75% GDP và tiêu thụ hơn 70% tổng năng lượng quốc gia. Vì vậy, phát triển đô thị thông minh không thể tách rời chiến lược phát triển năng lượng thông minh.

Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định hạ tầng năng lượng thông minh là một trong những thành phần cốt lõi của hạ tầng số quốc gia. Xây dựng đô thị thông minh, đô thị xanh và đô thị phát thải carbon thấp chính là sự cụ thể hóa các quan điểm của nghị quyết này trong không gian đô thị.

Theo đó, việc tích hợp hạ tầng năng lượng thông minh trong quy hoạch và quản lý phát triển đô thị sẽ là yếu tố quyết định để hình thành các đô thị thế hệ mới của Việt Nam - thông minh hơn, xanh hơn, có khả năng chống chịu cao hơn và phát thải carbon thấp hơn.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống thể chế về đô thị xanh, đô thị thông minh và giảm phát thải carbon; tích hợp quy hoạch năng lượng với quy hoạch đô thị và quy hoạch vùng; hình thành các khu đô thị thí điểm phát thải carbon thấp tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng và các trung tâm đô thị mới.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý năng lượng đô thị, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu thụ năng lượng và phát thải khí nhà kính, đồng thời khuyến khích phát triển các cộng đồng năng lượng và mô hình kinh tế tuần hoàn trong đô thị.

Cùng quan điểm, PGS. TS. KTS Nguyễn Vũ Phương - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, hạ tầng năng lượng thông minh không chỉ là một cấu phần kỹ thuật của ngành điện mà cần trở thành nền tảng để tổ chức lại mô hình phát triển đô thị trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Một đô thị xanh không chỉ có thêm cây xanh hay công trình đẹp mà phải tiêu thụ ít năng lượng hơn, sử dụng năng lượng sạch hơn, vận hành linh hoạt hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các tác động của biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa của Việt Nam vẫn đang diễn ra mạnh mẽ, việc tích hợp hạ tầng năng lượng thông minh ngay từ giai đoạn quy hoạch sẽ giúp các đô thị tránh được quỹ đạo phát triển carbon cao, giảm chi phí vận hành và hạn chế rủi ro hạ tầng trong dài hạn.

“Tương lai của đô thị thông minh không nằm ở số lượng cảm biến hay nền tảng số, mà ở năng lực tối ưu tài nguyên, giảm phát thải carbon và nâng cao chất lượng sống. Đô thị thông minh chỉ thực sự có ý nghĩa khi đồng thời là đô thị xanh, đô thị thích ứng khí hậu và có trách nhiệm với mục tiêu trung hòa carbon của quốc gia”, chuyên gia nhấn mạnh.