Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Phát triển thị trường phái sinh gắn với thị trường hàng hóa cơ sở

Tờ trình dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn trình bày tại phiên họp cho biết, dự án Luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, trong đó Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị định hướng hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, với nhiều mặt hàng nông sản, năng lượng giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhu cầu phòng ngừa rủi ro biến động giá lớn trong các lĩnh vực năng lượng, xăng dầu, khí, điện, kim loại và xuất nhập khẩu.

Trong khi đó, Luật Thương mại năm 2005 mới quy định những nguyên tắc cơ bản về giao dịch hàng hóa, chưa thiết lập đầy đủ cơ sở pháp lý cho việc phát triển và sử dụng các phương thức phòng ngừa, quản lý rủi ro do biến động giá hàng hóa.

Theo cơ quan soạn thảo, cơ chế giao dịch hàng hóa phái sinh giúp người sản xuất chủ động bảo vệ mức giá bán dự kiến, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chế biến, kinh doanh và xuất nhập khẩu kiểm soát chi phí đầu vào khi giá hàng hóa biến động. Vì vậy, việc xây dựng một luật riêng, toàn diện về lĩnh vực này là cần thiết.

Dự án Luật được xây dựng theo hướng phát triển thị trường phái sinh gắn với thị trường hàng hóa cơ sở và nhu cầu phòng ngừa rủi ro của nền kinh tế; kết hợp kiến tạo phát triển với an toàn hệ thống, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Dự thảo cũng định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và giám sát theo thời gian thực.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 54 điều, tập trung vào các nhóm nội dung chính: hoàn thiện tổ chức, vận hành thị trường và vai trò của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên; hoàn thiện quy trình niêm yết, giao dịch, thanh toán bù trừ và ký quỹ; tăng cường an toàn hệ thống, quản trị rủi ro và cơ chế cảnh báo sớm; mở rộng kết nối thị trường, thúc đẩy liên thông qua biên giới và gắn thị trường phái sinh với chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu.

Cần thiết xây dựng và ban hành Luật

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết nghiên cứu xây dựng Luật, góp phần phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại, an toàn, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và quản trị rủi ro.

Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng, tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan. Đồng thời, cần đánh giá kỹ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành Luật.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ các giao dịch hàng hóa phái sinh thuộc phạm vi của Luật và các luật chuyên ngành khác; phân định giữa giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch trên thị trường phi tập trung.

Về quản lý nhà nước, Thường trực Ủy ban đề nghị rà soát mô hình quản lý phù hợp với Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các bộ, cơ quan ngang bộ; đồng thời xác định rõ cơ chế quản lý, giám sát liên ngành và trách nhiệm của từng cơ quan.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển thị trường, trong đó chú trọng chuẩn hóa giao nhận hàng hóa vật chất, hệ thống kho, kiểm định và chứng thư kho; hoàn thiện cơ chế niêm yết hàng hóa phái sinh dựa trên hàng hóa cơ sở được sản xuất tại Việt Nam, hướng tới kết nối với thị trường quốc tế, bảo đảm phù hợp với cơ chế thị trường và quyền tự do kinh doanh của tổ chức, cá nhân.