Trung tâm tài chính cạnh tranh bằng hạ tầng số
Trong định hướng xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC), FinTech được xác định là một trong bốn trọng tâm chiến lược, bên cạnh tài chính hàng hải, tài chính hàng không và hệ thống liên ngân hàng quốc tế, định chế tài chính toàn cầu. Trong đó, Trung tâm Fintech sẽ tập trung vào thanh toán xuyên biên giới, blockchain, AI trong tài chính, tài sản số và các mô hình tài chính thế hệ mới theo hướng nghiên cứu, đề xuất và thí điểm trong khuôn khổ sandbox; mở ra không gian thử nghiệm có kiểm soát cho đổi mới sáng tạo.
Việc đưa FinTech trở thành một trụ cột chiến lược cho thấy Việt Nam đang lựa chọn tiếp cận trung tâm tài chính quốc tế theo hướng lấy đổi mới sáng tạo và công nghệ làm nền tảng. Cách tiếp cận này được đánh giá phù hợp với xu hướng hiện nay của các trung tâm tài chính thế hệ mới trên thế giới.
Trao đổi với Đầu tư Tài chính, PGS. TS Trần Hùng Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển công nghệ ngân hàng, Trường đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP. HCM, cho rằng thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển quyền lực tài chính rõ nét khi các trung tâm tài chính truyền thống dần phải cạnh tranh với những trung tâm mới nổi năng động như Dubai, Thâm Quyến hay Miami. Trong đó, xu hướng chủ đạo hiện nay là sự hội tụ sâu sắc giữa công nghệ với kinh tế và tài chính, biến các tổ chức tài chính lớn trở thành những "cỗ máy xử lý dữ liệu khổng lồ".
Trong tương lai gần, đặc biệt là tầm nhìn đến năm 2035, theo vị chuyên gia, mọi dịch vụ tài chính sẽ vận hành theo thời gian thực (real-time) và không có rào cản, nơi các tác nhân AI (AI agent) sẽ tự động quản lý tài chính cho con người. Các công nghệ như Blockchain, sổ cái phân tán (DLT), tài sản số, CBDC và stablecoin đang tái định nghĩa lại cách thức dòng vốn di chuyển và cách thức đánh giá rủi ro.
Ởcác nền kinh tế mới nổi, xu hướng "nhảy vọt" (leapfrogging) cũng diễn ra ngày càng rõ nét, khi họ bỏ qua các hệ thống thanh toán truyền thống cũ để tiến thẳng lên thanh toán di động và token hóa chứng khoán (tokenised securities). Theo ông Trần Hùng Sơn, dữ liệu đang trở thành tài sản cốt lõi, buộc các trung tâm tài chính phải chuyển mình thành những trung tâm dữ liệu có trách nhiệm.
“Các trung tâm tài chính thế hệ mới, bao gồm cả VIFC, không chỉ coi FinTech là một lĩnh vực công nghệ hỗ trợ mà là hạ tầng vận hành của trung tâm tài chính thế hệ mới”, PGS. TS Trần Hùng Sơn cho biết.
Trước hết, hạ tầng công nghệ như trung tâm dữ liệu và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) không chỉ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp FinTech phát triển mà còn góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, gia tăng quy mô giao dịch và đa dạng hóa các sản phẩm đầu tư thông qua tài sản số.
Bên cạnh đó, trung tâm tài chính hiện đại không còn được định nghĩa bởi một không gian vật lý, mà là một hệ sinh thái số hóa toàn diện. Trong hệ sinh thái này, hạ tầng điện toán đám mây, an ninh mạng và danh tính số là những điều kiện nền tảng để các giao dịch xuyên biên giới diễn ra an toàn và liền mạch.
Cùng với quá trình số hóa, hoạt động báo cáo và công bố thông tin của doanh nghiệp cũng sẽ được tự động hóa, tiến tới chuẩn hóa theo định dạng máy có thể đọc (machine-readable). Điều này đòi hỏi một nền tảng hạ tầng công nghệ cực kỳ vững chắc để nhà đầu tư có thể tiếp cận thông tin tức thời.
Theo ông Sơn, hạ tầng kỹ thuật số tiên tiến như mạng 5G hay các trung tâm dữ liệu quy mô lớn (hyperscale) cũng đóng vai trò là "xương sống" giúp duy trì kết nối dòng vốn và dữ liệu xuyên quốc gia, vượt qua những giới hạn về khoảng cách địa lý và múi giờ. Đồng thời, việc sử dụng các công cụ hạ tầng công nghệ cho phép các cơ quan quản lý phản ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường và sự dịch chuyển công nghệ, tạo ra sự cân bằng giữa tính ổn định và không gian cho đổi mới sáng tạo.
"FinTech sẽ đóng vai trò như một 'bánh đà'. Mỗi đổi mới công nghệ thành công sẽ tiếp tục thu hút thêm dòng vốn, doanh nghiệp và nhân tài, qua đó tạo ra nhu cầu đầu tư mạnh hơn vào hạ tầng và hình thành vòng tăng trưởng tích cực cho toàn bộ trung tâm tài chính", ông Sơn nhấn mạnh.
Sandbox - bệ phóng cho các mô hình tài chính mới
Một trong những cấu phần được kỳ vọng nhất khi xây dựng VIFC là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cùng Trung tâm FinTech. Theo PGS. TS Trần Hùng Sơn, trước kinh nghiệm từ Singapore hay Dubai, cơ chế sandbox và Trung tâm FinTech tại VIFC được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường thử nghiệm "thực chứng", nơi sự cân bằng giữa tính ổn định và không gian đổi mới sáng tạo được duy trì ở mức tối ưu.
Đối với thanh toán xuyên biên giới, sandbox sẽ là nơi thử nghiệm các hệ thống vận hành theo thời gian thực (real-time) và liền mạch, tích hợp dịch vụ tài chính trực tiếp vào đời sống hàng ngày. Thay vì xây dựng các hệ thống thanh toán truyền thống cũ kỹ, VIFC có thể tiến thẳng lên các giải pháp thanh toán số và hạ tầng số tiên tiến. Các nền tảng xác thực dữ liệu xuyên biên giới (giống như mô hình Thâm Quyến - Hồng Kông) giúp kết nối dữ liệu xuyên biên giới, từ đó giảm chi phí tuân thủ và tăng cường sự tin tưởng trong đánh giá tín dụng quốc tế.
Ởlĩnh vực blockchain, DLT và tài sản số, ông Sơn kỳ vọng sandbox sẽ cho phép thử nghiệm việc mã hóa chứng khoán và nhiều loại tài sản khác nhằm đa dạng hóa sản phẩm đầu tư cũng như tăng thanh khoản cho thị trường vốn.
Đây cũng sẽ là môi trường để thử nghiệm các loại tiền điện tử, stablecoin và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) dưới sự giám sát chặt chẽ nhưng không kìm hãm sự đổi mới. VIFC có thể thông qua sandbox để thiết lập các chuẩn mực chung về tài sản kỹ thuật số, tạo khả năng tương tác giữa các nền tảng khác nhau.
Trong khi đó, AI được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi sâu rộng trong lĩnh vực tài chính, từ tự động hóa công bố thông tin, báo cáo tài chính đến phát hiện gian lận và quản trị rủi ro.
Xa hơn, các AI Agent có thể thay người dùng quản lý tài chính cá nhân, tự động thực hiện giao dịch hoặc tìm kiếm những ưu đãi tốt nhất cho người dùng. Tuy nhiên, để hiện thực hóa điều này, VIFC cũng cần thử nghiệm đồng thời các quy định về AI đạo đức và bảo mật dữ liệu, biến dữ liệu thành tài sản cốt lõi của trung tâm tài chính.
Theo ông Sơn, sandbox không chỉ là nơi thử nghiệm công nghệ mà còn phải là nơi kiểm chứng các mô hình kinh doanh mới của nền kinh tế số. "Mục tiêu cuối cùng là tìm được 'điểm Goldilocks' - một trạng thái quy định vừa đủ để bảo vệ nhà đầu tư, vừa đủ linh hoạt để các ý tưởng đột phá có thể nảy mầm và phát triển", ông Sơn nhận định.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ưu tiên đầu tiên là xây dựng một mô hình quản trị tập trung, tinh gọn tương tự mô hình MAS của Singapore hay DIFC của Dubai nhằm giảm thiểu ma sát hành chính và rút ngắn thời gian ra quyết định. Song song với đó, việc áp dụng các nguyên tắc luật pháp quốc tế như Thông luật (Common Law) là yếu tố quan trọng để tạo dựng sự tin tưởng và tính dự báo cao cho nhà đầu tư quốc tế.
Về hạ tầng, dữ liệu cần được coi là tài sản chiến lược. Điều này đòi hỏi đầu tư đồng bộ vào mạng 5G, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn và an ninh mạng để đảm bảo kết nối dòng vốn xuyên biên giới liền mạch. Bên cạnh hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là điều kiện không thể thiếu. Theo ông Sơn, Việt Nam cần xây dựng các chính sách đủ hấp dẫn về visa, thuế và môi trường làm việc để thu hút chuyên gia quốc tế, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nhằm phát triển lực lượng lao động chất lượng cao.
"Tổng hòa các yếu tố này sẽ giúp VIFC không chỉ là một địa điểm vật lý, mà là một hệ sinh thái số hóa toàn diện, có trách nhiệm, đủ sức hấp dẫn dòng vốn và trí tuệ toàn cầu trong một kỷ nguyên tài chính đa cực", PGS. TS Trần Hùng Sơn nhận định.
