Ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ nhưng chưa hết trách nhiệm pháp lý

Mới đây, một thành viên có tên Nguyễn Hoà chia sẻ trên Cộng đồng Diễn đàn Thuế chuyên sâu về vướng mắc của mình khi đi làm thủ tục đất đai, không thực hiện được vì mã số thuế của hộ kinh doanh đã bị khoá.

Theo chia sẻ, gia đình của thanh viên này kinh doanh vật liệu xây dựng từ 1998 đến 2016 thì ngưng hoạt động, tuy nhiên không có thông báo cho bên thuế, cũng không làm thủ tục giải thể. Đến nay, đi làm thủ tục đất đai, cơ quan thuế thông báo rằng mã số thuế hộ kinh doanh đang bị khoá với lý do: Bỏ địa chỉ kinh doanh. Vị thành viên thắc mắc, giờ phải làm thế nào để xử lý được tình huống này?

Đây là một trường hợp trong 617.462 doanh nghiệp ở trong diện ngành thuế rà soát, tập trung nguồn lực theo nội dung tại Công điện số 18 về việc "Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh". Trong đó, có 291.962 doanh nghiệp ở trạng thái 03, tức ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể, không liên hệ với cơ quan thuế để kiểm tra quyết toán thuế.

Bên cạnh đó, có 325.500 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và có nợ thuế, tức trạng thái 06. Đây là những doanh nghiệp thành lập ra, hoạt động, sau đó bỏ kinh doanh vì một lý do nào đó, không cần biết đến trách nhiệm và nghĩa vụ thuế. Hiện, đã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh, không nộp tờ khai, nợ thuế… không hoặc khó liên lạc với người đại diện theo pháp luật, do đó, cơ quan thuế ra thông báo doanh nghiệp bỏ địa chỉ đăng ký và tạm khoá mã số thuế.

Theo Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Kế toán thuế Trọng Tín (Trọng Tín Tax), tình huống nêu trên chỉ là một trong rất nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang hiểu nhầm rằng, khi không có nhu cầu làm ăn đã tự ý ngừng hoạt động hoặc bỏ địa chỉ kinh doanh là xong, mà không cần thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý.

Không ít doanh nghiệp khởi nghiệp gặp khó khăn rồi dừng hoạt động nhưng lại cho rằng chỉ cần đóng cửa là mọi nghĩa vụ cũng chấm dứt. Trên thực tế, điều này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy trong quá trình quản lý thuế và ảnh hưởng đến việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp hoặc chủ DN sau này.

Trường hợp thứ hai, doanh nghiệp đã quyết định ngừng hoạt động và thực hiện thủ tục giải thể nhưng việc hoàn tất nghĩa vụ thuế còn kéo dài, khiến doanh nghiệp chưa thể chấm dứt tư cách pháp nhân. Trong thời gian này, doanh nghiệp vẫn phải duy trì nhiều nghĩa vụ pháp lý, tiếp tục làm việc với các cơ quan quản lý khi có yêu cầu, trong khi tài sản, vốn góp cũng chưa thể hoàn tất việc thanh lý hoặc phân chia theo quy định.

Đối với doanh nghiệp có nhiều cổ đông, nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, việc kéo dài thủ tục còn ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch thu hồi vốn và quyết định đầu tư. Đây là chi phí không nhỏ mà nhiều doanh nghiệp chưa lường hết.

"Trách nhiệm không hoàn toàn thuộc về doanh nghiệp"

Phân tích sâu hơn về thực trạng pháp lý của 617.462 doanh nghiệp thuộc diện rà soát của cơ quan thuế, ông Được cho rằng, cần phân biệt rõ các nhóm doanh nghiệp trong số này, đây không phải là một nhóm đồng nhất và cũng không thể nhìn nhận tất cả đều là doanh nghiệp vi phạm pháp luật thuế.

Theo thông tin của Cục Thuế đưa ra, có hơn 320.000 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Đây là nhóm phản ánh rõ hơn vấn đề vi phạm và chưa tuân thủ pháp luật. Bởi doanh nghiệp không duy trì địa chỉ hoạt động theo đăng ký sẽ gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các đối tác trong việc khấu trừ thuế, hạch toán chi phí hay hoàn thuế.

Đối với nhóm còn lại là gần 300.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, đang hoặc đã thực hiện thủ tục giải thể nhưng chưa hoàn tất nghĩa vụ thuế để chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Theo vị Luật sư, với nhóm này không nên quy toàn bộ trách nhiệm cho doanh nghiệp, bởi thực tế vẫn còn những vướng mắc trong quá trình xử lý thủ tục cần tiếp tục được tháo gỡ như chưa có thời hạn cụ thể để cơ quan thuế thực hiện quyết toán thuế hoặc là nguồn lực của cơ quan thuế chưa đủ để giải quyết chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo quy định... Đây cũng là tồn tại đã kéo dài nhiều năm chứ không phải mới phát sinh.

Cơ hội để rà soát và hoàn thiện “sức khỏe” pháp lý

Từ góc độ chuyên môn, ông Nguyễn Văn Được đánh giá, chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” của ngành thuế là chủ trương cần thiết. Không chỉ giúp chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế, chiến dịch còn góp phần xử lý các tồn tại kéo dài, tạo điều kiện để doanh nghiệp hoàn tất các thủ tục còn dang dở, đồng thời nâng cao tính minh bạch và kỷ cương trong môi trường kinh doanh.

Đây cũng là thời điểm để mỗi doanh nghiệp chủ động rà soát lại toàn bộ tình trạng pháp lý của mình, từ địa chỉ đăng ký kinh doanh, tình trạng hoạt động, nghĩa vụ thuế đến hồ sơ giải thể hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế, nhằm hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình hoạt động.

Ông nhấn mạnh, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với cơ quan Thuế thay vì chờ được xử lý.

Đối với doanh nghiệp đang thực hiện thủ tục giải thể, cần rà soát đầy đủ hồ sơ, chứng từ, chủ động làm việc với cơ quan thuế để hoàn thành các nghĩa vụ còn tồn đọng. Nếu hồ sơ đã được nộp nhưng quá trình xử lý còn kéo dài thì doanh nghiệp cũng nên chủ động trao đổi để được hướng dẫn, tháo gỡ.

Đối với doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn có nhu cầu tiếp tục kinh doanh hoặc có nhu cầu giải thể, cần sớm thực hiện các thủ tục khôi phục mã số thuế, kê khai bổ sung nếu còn thiếu và hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định để sớm ổn định hoạt động hoặc hoàn thành thủ tục giải thể.

“Ngành Thuế triển khai chiến dịch lần này sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong việc xử lý các tồn tại kéo dài. Nếu doanh nghiệp chủ động phối hợp, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ thì thời gian và chi phí thực hiện thủ tục cũng sẽ được rút ngắn đáng kể”, chuyên gia thuế nhìn nhận.

Vị chuyên gia thuế cũng kiến nghị, cần sớm hoàn thiện chính sách pháp luật nhằm giải quyết và hạn chế các trường hợp mã số thuế bị đóng cũng như tình trạng giải thể kéo dài nhiều năm qua, gây khó khăn cho cả cơ quan thuế và người kinh doanh. Khi cả nhà quản lý và doanh nghiệp cùng đồng hành, việc làm sạch mã số thuế sẽ không chỉ giải quyết những tồn tại trước mắt mà còn tạo nền tảng cho một môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, công bằng và phát triển bền vững trong thời gian tới.