Doanh nghiệp xây dựng khó chồng khó

Nguồn vật liệu đang trở thành một trong những điểm nghẽn đối với nhiều dự án giao thông trên địa bàn Đà Nẵng, khi nhu cầu tăng cao nhưng nguồn cung chưa đáp ứng kịp.

Đang thi công Gói thầu số 02 thuộc Dự án thành phần 1 hoàn thiện đường ven biển 129 (đường Võ Chí Công), liên danh CTCP Vinaconex 25 - Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam đang gặp khó do thiếu đất đắp nền K95, K98.

Ông Lê Văn Tín, Chỉ huy trưởng Gói thầu số 02, cho biết thời gian qua, nhà thầu phải vận chuyển đất đắp từ Quảng Ngãi về công trường để phục vụ thi công. Tuy nhiên, đến nay, gói thầu vẫn cần khoảng 180.000m3 đất đắp, trong khi nguồn cung từ Quảng Ngãi đã cạn kiệt.

Nhà thầu buộc phải chuyển sang mua đất tại Núi Thành và Tiên Phước với giá khoảng 86.000 đồng/m3, cao hơn nhiều so với đơn giá định mức trong gói thầu.

Đáng chú ý, đất vận chuyển từ mỏ Tiên Phước về đến công trình có giá lên tới 240.000 đồng/m3, gần gấp 3 lần đơn giá định mức. Nguồn cung khan hiếm, cộng với cự ly vận chuyển xa, đang làm gia tăng đáng kể chi phí của nhà thầu.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng, nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án trong năm 2026 rất lớn, trong khi khả năng cung ứng còn hạn chế, đặc biệt đối với đất san lấp.

Riêng Dự án Hoàn thiện đường ven biển 129 (Võ Chí Công) cần hơn 350.000m3 đất đắp nền K95, K98. Ban Quản lý dự án đang thực hiện thủ tục để đưa một số mỏ đất vào khai thác, bổ sung nguồn vật liệu cho công trình.

Hay tại dự án Đường vành đai phía Bắc tỉnh Quảng Nam, lượng đất đắp nền đường còn thiếu khoảng 456.784m3, gồm khoảng 422.112m3 đất K95 và 14.672m3 đất K98; dự án cầu Tam Tiến và đường dẫn còn thiếu khoảng 150.000m3 đất đắp…

Tại Quảng Ngãi, tình trạng thiếu vật liệu cũng đang gây áp lực lên các nhà thầu. Tại dự án nâng cấp, mở rộng hệ thống hạ tầng giao thông trên địa bàn Khu kinh tế Dung Quất, có tổng mức đầu tư 350 tỷ đồng, đang gặp khó do nguồn vật liệu phục vụ thi công thiếu hụt.

Ông Võ Hải Đăng, Trưởng Ban điều hành dự án thuộc Công ty cổ phần 456 cho biết, nhà thầu đang ưu tiên hoàn thiện nền đường trước mùa mưa. Tuy nhiên, công trình còn thiếu khoảng 60.000m3 đất đắp K95, K98 cùng hơn 50.000m3 đá, bê tông, cát vàng.

Nhà thầu cho rằng, nếu nguồn vật liệu không được bổ sung kịp thời, tiến độ các hạng mục và toàn gói thầu có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, 20 doanh nghiệp xây dựng tại Quảng Ngãi đã ký đơn tập thể gửi Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, đề nghị tháo gỡ các khó khăn liên quan đến vật liệu, nhân công, vận chuyển và cơ chế giá.

Theo các doanh nghiệp, từ đầu năm 2026, thị trường vật liệu xây dựng có nhiều biến động. Tình trạng thiếu cát xây dựng, đá và đất san lấp diễn ra tại nhiều địa phương, trong khi quy hoạch mỏ và thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản còn chậm.

Một số mỏ đã hết sản lượng hoặc đóng cửa, trong khi những mỏ còn hoạt động lại khai thác với công suất thấp, không đáp ứng nhu cầu thi công.

Doanh nghiệp dẫn chứng, giá đất đắp tại mỏ Núi Dở theo mức công bố của Sở Xây dựng là 33.180 đồng/m3, trong khi giá thị trường khoảng 42.000 đồng/m3, cao hơn 26%.

Hay đá dăm 1x2 tại mỏ Phước Hòa có giá công bố 245.454 đồng/m3, trong khi giá thị trường khoảng 460.000 đồng/m3; xi măng PC40, giá công bố khoảng 1,205 triệu đồng/tấn, trong khi giá thị trường khoảng 1,6 triệu đồng/tấn...

Theo các doanh nghiệp, không chỉ giá vật liệu mà đơn giá vận chuyển, giá ca máy và thiết bị thi công được công bố thấp hơn thực tế là một trong những "điểm nghẽn" gay gắt nhất khiến các nhà thầu xây dựng lao đao, rơi vào cảnh "càng làm càng lỗ".

Chi phí thực tế của nhiều dự án tăng khoảng 10-30%, tùy loại công trình. Trong khi đó, các hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định khó phản ánh kịp thời những biến động bất thường của thị trường.

Với hợp đồng điều chỉnh giá, doanh nghiệp cho rằng việc cập nhật giá chưa theo kịp diễn biến thực tế, dẫn tới tình trạng giá của quý trước được áp dụng cho quý sau.

Hệ quả, một số doanh nghiệp phải thi công cầm chừng, giảm lao động, ảnh hưởng đến tiến độ công trình và khả năng giải ngân vốn đầu tư công.

Cần gỡ điểm nghẽn từ nguồn mỏ đến cơ chế giá

Theo thống kê, năm 2026, nhu cầu vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi khoảng 2,9 triệu m3 đá, 2,4 triệu m3 cát và 8 triệu m3 đất san lấp. Trong khi đó, công suất khai thác được cấp phép hiện chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, đặc biệt đối với cát xây dựng.

Để tháo gỡ, các doanh nghiệp xây dựng tại Quảng Ngãi đề nghị đẩy nhanh thủ tục cấp phép, gia hạn và nâng công suất khai thác đối với các mỏ đất, đá, cát còn trữ lượng nhưng đang khai thác hạn chế hoặc tạm dừng.

Đồng thời, tỉnh cần rà soát, đưa thêm các mỏ mới vào khai thác, ưu tiên nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm, dự án đầu tư công; tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động cung ứng vật liệu trên địa bàn.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị rút ngắn thời gian cập nhật giá đối với những loại vật liệu có biến động lớn; rà soát, điều chỉnh cước vận chuyển phù hợp với giá nhiên liệu, quãng đường, cấp đường, điều kiện giao thông và chi phí vận hành thực tế.

Đối với các hợp đồng xây dựng, doanh nghiệp đề nghị có cơ chế điều chỉnh giá trong trường hợp thị trường biến động bất thường, đồng thời hướng dẫn cụ thể việc bù giá khi mức biến động vượt ngưỡng kiểm soát của hợp đồng.

Với các dự án chưa lựa chọn nhà thầu, doanh nghiệp kiến nghị khuyến khích áp dụng hợp đồng điều chỉnh giá ngay từ đầu nhằm hạn chế rủi ro và bảo đảm tính khả thi của giá gói thầu.

Trong khi đó, tại Đà Nẵng, ông Nguyễn Văn Thường, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp cho biết, đơn vị được giao quản lý 30 mỏ vật liệu, gồm 4 mỏ đất, 10 mỏ cát và 16 mỏ đá.

Theo ông Thường, công tác quản lý các mỏ vật liệu là nhiệm vụ mới, phức tạp và có ý nghĩa trực tiếp đối với tiến độ các dự án. Thời gian tới, Ban Quản lý sẽ tập trung củng cố năng lực, hoàn thiện quy trình quản lý, chủ động phối hợp với các sở, ngành và địa phương để thực hiện đúng quy định.

Ngoài ra, thành phố cần quan tâm chỉ đạo, hỗ trợ tháo gỡ kịp thời các khó khăn phát sinh, qua đó bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ các dự án và hạn chế tác động đến tiến độ thi công.