Không chạy đua theo số lượng FDI

Trong 7 tháng đầu năm 2026, dòng vốn FDI vào Việt Nam tiếp tục gia tăng mạnh. Tổng vốn đầu tư đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ năm trước và xấp xỉ tổng vốn FDI đăng ký của cả năm 2025. Vốn FDI thực hiện ước đạt 15,2 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Theo TS Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE), cơ cấu vốn đăng ký cũng tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, tập trung vào các lĩnh vực như bán dẫn, công nghệ số và hạ tầng xanh.

Một số dự án quy mô lớn được cấp phép trong 7 tháng đầu năm có thể kể đến Dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập với tổng vốn đăng ký 2,2 tỷ USD tại Nghệ An; dự án mở rộng của Samsung Electro-Mechanics tại Thái Nguyên với tổng vốn 1,2 tỷ USD; dự án AVC Technology khoảng 600 triệu USD tại KCN Kim Bảng I, Ninh Bình; Trung tâm dữ liệu Evolution DC với vốn đầu tư 508,78 triệu USD tại TP Hồ Chí Minh.

Về đối tác, Singapore dẫn đầu với 7,5 tỷ USD, chiếm 35,6% vốn cấp mới, tiếp đến là Hàn Quốc với 5,61 tỷ USD. Đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam tiếp tục tăng nhanh, đạt gần 3,7 tỷ USD.

"Với kết quả 7 tháng đầu năm, mục tiêu vốn FDI đăng ký năm 2026 đạt và thậm chí vượt 50 tỷ USD là khả thi. Nếu các vướng mắc trong quá trình triển khai dự án, nhất là dự án lớn, được tháo gỡ kịp thời, vốn FDI thực hiện có thể đạt khoảng 29-30 tỷ USD", ông Tuấn nhìn nhận.

Đối với năm 2027, ông Tuấn đưa ra 3 kịch bản. Ở kịch bản tích cực, khi cải cách thể chế được triển khai quyết liệt, kinh tế vĩ mô ổn định, các vướng mắc đầu tư - kinh doanh được tháo gỡ và tình hình địa chính trị không diễn biến xấu hơn, FDI đăng ký có thể đạt 50-55 tỷ USD. Vốn thực hiện tiếp tục tăng 10-15%, đạt khoảng 32-35 tỷ USD.

Ở kịch bản trung bình, FDI đăng ký đạt khoảng 45-50 tỷ USD, vốn thực hiện khoảng 30-32 tỷ USD. Dòng vốn vẫn chủ yếu đến từ các đối tác truyền thống và tiếp tục tập trung tại những địa phương có hạ tầng kết nối thuận lợi, gần Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Trong khi đó, kịch bản tiêu cực có thể xảy ra nếu cải cách thể chế chậm, kinh tế vĩ mô bất ổn, đàm phán thương mại Việt Nam - Mỹ không đạt kết quả như kỳ vọng và tình hình chính trị thế giới diễn biến xấu. Khi đó, dòng vốn FDI đăng ký mới có thể suy giảm và khó đạt mức trung bình đề ra cho giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, vốn FDI thực hiện vẫn có khả năng tăng nhẹ.

Theo TS Nguyễn Anh Tuấn, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị đã xác định rõ định hướng thu hút FDI là nâng cao năng lực sản xuất, tạo liên kết và lan tỏa với khu vực kinh tế trong nước, giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Vốn FDI cần thiết để bổ sung nguồn lực cho đầu tư phát triển và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Tuy nhiên, Việt Nam cần hướng tới FDI thế hệ mới, chất lượng cao, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Nghị quyết 10 đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 thu hút khoảng 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, tương đương 40-50 tỷ USD mỗi năm; vốn thực hiện khoảng 150-200 tỷ USD, tương đương 30-40 tỷ USD mỗi năm.

"Nhiệm vụ trong năm 2027 và những năm tiếp theo không nhất thiết là chạy đua theo tốc độ tăng vốn FDI, mà cần duy trì quy mô dòng vốn ở mức hợp lý gắn với nâng cao chất lượng. Cơ cấu vốn đầu tư toàn xã hội sẽ hợp lý nếu khu vực Nhà nước chiếm khoảng 25%, khu vực tư nhân trong nước khoảng 55% và khu vực FDI khoảng 20%", ông Tuấn nêu.

Chuyển từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ đầu ra

Để nâng cao chất lượng FDI, TS Nguyễn Anh Tuấn cho rằng trước hết cần sớm hoàn thiện thể chế, chuyển dần từ ưu đãi đầu tư truyền thống dựa trên đầu vào sang cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả hoạt động của dự án.

Các tiêu chí cần tập trung vào những giá trị mà dự án tạo ra như chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng trong nước, nâng tỷ lệ nội địa hóa, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, quỹ đất sạch, thuế, hải quan, đào tạo và cung ứng nhân lực. Nguồn năng lượng sạch cũng cần được bảo đảm để đáp ứng nhu cầu của các dự án công nghệ cao, đặc biệt là trung tâm dữ liệu và công nghiệp bán dẫn.

Một yêu cầu khác là tăng cường giám sát việc tuân thủ quy tắc xuất xứ đối với hàng hóa do doanh nghiệp FDI sản xuất tại Việt Nam, nhất là các ngành điện tử, máy móc thiết bị, gỗ, thép, dệt may và da giày.

Ông Tuấn cũng đề xuất sớm xây dựng hệ sinh thái đầu tư nước ngoài đồng bộ, gắn với phát triển các trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, khu kinh tế, KCN và khu công nghệ cao.

Đối với các địa phương, cần đổi mới công tác xúc tiến đầu tư, nâng chất lượng danh mục dự án kêu gọi đầu tư và lựa chọn đúng đối tác để tập trung vận động theo từng dự án. Các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề cũng cần phát huy vai trò trong góp ý hoàn thiện thể chế, xúc tiến đầu tư và kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước.