Theo Báo cáo Nghiên cứu Triển vọng Doanh nghiệp 2026 do UOB vừa công bố, có tới 96% trong số 226 doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam (doanh thu trên 200 tỷ đồng) cho rằng quản lý năng lượng là vấn đề quan trọng. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức trung bình 87% của khu vực, phản ánh nhận thức ngày càng rõ nét của doanh nghiệp Việt về vai trò của năng lượng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động và nguy cơ gián đoạn nguồn cung gia tăng, doanh nghiệp không còn tiếp cận vấn đề năng lượng theo hướng đối phó mà đang xây dựng chiến lược quản lý bài bản hơn.

Khảo sát của UOB cho thấy 55% doanh nghiệp ưu tiên bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định và bền vững; 53% tập trung tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng; trong khi 47% hướng tới cắt giảm mức tiêu thụ và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, 43% doanh nghiệp đã đầu tư vào máy móc, thiết bị tiết kiệm năng lượng và 42% triển khai các giải pháp điện mặt trời.

Những con số trên cho thấy một xu hướng rõ rệt: quản lý năng lượng không còn là hoạt động hỗ trợ mà đã trở thành một phần trong chiến lược nâng cao năng suất, giảm rủi ro vận hành và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ các khách hàng, đối tác quốc tế.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư cho quản lý năng lượng, song mức độ triển khai vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực tài chính.

Bà Trần Thị Quỳnh Nga - Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), cho rằng các rào cản thị trường và rủi ro tài chính hiện nay vẫn khiến nhà đầu tư thận trọng. Theo bà, một số cơ chế hỗ trợ như giá FIT đã hết hiệu lực, trong khi các cơ chế thay thế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Bà cũng nhấn mạnh thị trường trái phiếu xanh mới ở giai đoạn đầu phát triển, chưa đủ quy mô để đáp ứng nhu cầu vốn lớn của ngành năng lượng, trong khi thị trường điện cạnh tranh chưa hoàn thiện, làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư.

Theo ông Doãn Văn Bình - Giám đốc Chất lượng CTCP Vina Electric, doanh nghiệp đã đầu tư trạm biến áp dạng khô, thay thế thiết bị tiết kiệm điện và triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng vốn khoảng 15 tỷ đồng, dự kiến hoàn vốn sau 3-4 năm. Đồng thời, Nhà máy số 2 của công ty cũng được định hướng xây dựng theo tiêu chuẩn LEED nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, ông Bình cho biết chi phí đầu tư ban đầu cho các giải pháp tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời hay hệ thống quản lý năng lượng vẫn là rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

"Nếu có thêm các nguồn vốn ưu đãi từ Nhà nước, EVN, các ngân hàng hoặc các quỹ đầu tư quốc tế dành cho các dự án phát triển bền vững, áp lực tài chính sẽ giảm đáng kể, thời gian hoàn vốn được rút ngắn và doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư hơn", ông Bình kiến nghị.

Theo ông, đầu tư vào năng lượng sạch không chỉ giúp tiết kiệm chi phí vận hành trong dài hạn mà còn tạo lợi thế cạnh tranh, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về sản xuất xanh và phát triển bền vững của thị trường xuất khẩu.

Dưới góc độ doanh nghiệp FDI, ông Wietse Mutters - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Lan tại Việt Nam, cho rằng quản lý năng lượng và tiết kiệm điện đã trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi, đồng thời là một phần không thể tách rời của quá trình chuyển đổi xanh.

Tiết kiệm năng lượng không còn đơn thuần là cắt giảm chi phí mà là một khoản đầu tư cho tương lai. Việt Nam cũng không nên xem năng lượng xanh và an ninh năng lượng là hai mục tiêu đối lập, mà cần phát triển đồng thời cả hai để bảo đảm nguồn điện vừa sạch, vừa ổn định. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh đầu tư vào hệ thống truyền tải, trạm biến áp, lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh.

Doanh nghiệp coi tiết kiệm năng lượng không còn đơn thuần là cắt giảm chi phí mà là một khoản đầu tư cho tương lai. Quan điểm này cũng cho thấy xu hướng chung của cộng đồng doanh nghiệp khi quản lý năng lượng không còn được nhìn nhận như một giải pháp ứng phó ngắn hạn, mà đang trở thành nền tảng để nâng cao hiệu quả sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững và gia tăng năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.