Quan điểm này được PGS. TS Trần Đình Thiên cho biết tại hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế", do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 13/4.

"Rải thóc cho chim sẻ ăn thì chỉ tạo ra được chim sẻ"

Theo ông Thiên, Việt Nam xác định phát triển dựa trên cả kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, nhưng hiệu quả lại chưa cao. Để biết được nguyên nhân, cần nhìn vào cấu trúc lực lượng của nền kinh tế, trong đó lực lượng doanh nghiệp Việt Nam chưa được quan tâm phát triển đúng nghĩa.

Ông Thiên cho rằng đây không chỉ là câu chuyện số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là cấu trúc doanh nghiệp: doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò gì, doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò gì, khu vực FDI đóng vai trò gì.

"Kinh nghiệm phát triển của các quốc gia cho thấy muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có những tập đoàn kinh tế mạnh. Việt Nam cũng mong muốn đi theo con đường đó và thực tế đã tiến rất gần tới ngưỡng cần bứt phá. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp nội địa của chúng ta vẫn đang đối mặt với rất nhiều vấn đề", ông Thiên nói.

Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, để hướng tới một nền kinh tế phát triển bứt phá, Việt Nam cần đáp ứng một số điều kiện. Trước hết, phải nắm đúng thời đại, tức là đúng thời điểm cho phép vượt trần công nghệ. Việt Nam đang bước vào đúng thời đại như vậy và nếu bỏ lỡ, chúng ta có thể đánh mất cơ hội lịch sử.

"Nếu chúng ta vẫn chỉ nuôi dưỡng các tập đoàn theo mô hình công nghiệp cổ điển như xi măng, sắt thép mà không chuyển mạnh sang công nghệ và các ngành mới, thì sẽ rất khó bắt nhịp với thời đại", ông Thiên nhấn mạnh.

Cũng theo vị chuyên gia này, một trong những điểm nghẽn của Việt Nam là đâu đó vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.

Ông Thiên cũng chỉ ra rằng, Việt Nam chậm hình thành một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, khiến khu vực tư nhân trong nhiều giai đoạn bị trói buộc. Doanh nghiệp Việt Nam vốn đã trẻ, nhỏ và yếu, nếu tiếp tục bị ràng buộc quá mức thì rất khó trưởng thành.

Từ những vấn đề này, ông Thiên cho rằng Việt Nam cần định hình lại chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Lâu nay, chúng ta thường hỗ trợ dàn trải, giống như “rải thóc cho chim sẻ ăn”, nên kết quả cũng chỉ tạo ra những "chim sẻ". Bây giờ phải chuyển sang cách làm khác là hỗ trợ trên cơ sở các tập đoàn dẫn dắt, chuỗi nào yếu ở đâu thì tập trung hỗ trợ đúng điểm nghẽn đó.

Ông lấy ví dụ, với chuỗi công nghiệp ô tô, có thể lấy VinFast và Thaco làm những trường hợp trọng điểm. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh, đủ rõ, để các doanh nghiệp dẫn dắt này chủ động xác định sẽ kéo theo ai, hỗ trợ mắt xích nào, với mức độ ra sao để tạo hiệu quả lan tỏa. Đồng thời, chính các doanh nghiệp dẫn dắt cũng phải có cam kết rõ ràng về trách nhiệm, hiệu quả và năng lực lan tỏa đối với toàn chuỗi.

Doanh nghiệp Việt cần "mở rộng bờ cõi"

Cũng bàn về giải pháp để phát triển khu vực kinh tế tư nhân, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI thì cho rằng phải xây dựng được hệ thống thống kê phù hợp và phản ánh đúng thực tiễn, từ đó chính sách đưa ra mới có thể chính xác. Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam cần được nhìn theo từng nhóm để đánh giá đúng thực trạng.

Theo ông Tuấn, Việt Nam hiện có một số tập đoàn lớn với khả năng thích ứng khá cao. Tuy nhiên, bên cạnh đó là khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và các hộ kinh doanh - nhóm đang gặp rất nhiều khó khăn, lợi nhuận thấp và phải vật lộn để tồn tại.

Trong quá trình thúc đẩy minh bạch hóa tài chính và thuế, ông Tuấn cho rằng chủ trương là hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, nếu có lộ trình phù hợp hơn, đi kèm với các chương trình hỗ trợ về kế toán, thuế, chuyển đổi số và tiếp cận tín dụng, thì sẽ tốt hơn. Hiện nay, nhiều hộ kinh doanh đang chịu áp lực lớn, và quá trình chuyển đổi đang diễn ra khá nhanh.

Ông Tuấn cũng chỉ ra rằng số lượng doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp còn rất ít. Cơ cấu doanh nghiệp đang có đặc điểm là chỉ có một vài doanh nghiệp lớn, rất nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, nhưng lại thiếu hẳn tầng doanh nghiệp quy mô vừa - tức nhóm doanh nghiệp có đủ năng lực cạnh tranh, có vị trí trong chuỗi sản xuất và có khả năng vươn lên thành nhà cung cấp cấp 1, cấp 2. Đây là một điểm yếu rất lớn của khu vực tư nhân Việt Nam.

"Doanh nghiệp Việt Nam thường phải có hợp đồng trước rồi mới dám đầu tư. Với cách tiếp cận như vậy, khả năng cạnh tranh sẽ rất khó. Doanh nghiệp nước ngoài có vốn mạnh, chuẩn bị sẵn mọi điều kiện và có thể tham gia đấu thầu ở nhiều nơi cùng lúc", ông Đậu Anh Tuấn nói.

Đại diện VCCI cho rằng doanh nghiệp Việt Nam bị hạn chế bởi vốn, đất đai, thủ tục và nhân lực. Vì vậy, cơ hội để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trở thành nhà cung cấp trong chuỗi của các tập đoàn lớn vẫn còn rất khó khăn.

Để nâng cao chất lượng của các tập đoàn lớn, duy trì được thị trường cạnh tranh, đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng thể chế phải thực sự đơn giản, thông thoáng. Ngoài ra, cần có sự đổi ngôi giữa các tập đoàn.

"Đổi ngôi ở đây không phải là triệt tiêu nhau mà doanh nghiệp này sẽ vượt doanh nghiệp khác. Chỉ có sự cạnh tranh thì mới thúc đẩy các tập đoàn nâng cao được hiệu quả", ông Hiếu lý giải.

Theo ông Hiếu, cần duy trì chính sách thực sự cạnh tranh, cởi mở. Khi xây dựng chính sách, cần đánh giá tác động của chính sách đến các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ một cách đồng đều.

"Đã đến lúc các tập đoàn kinh tế lớn vươn ra nước ngoài để chiếm lĩnh thị trường nước ngoài, để không thể mãi chia 'miếng bánh nội'. Điều này có thể thấy ở Vingroup, Vinamilk, Tập đoàn Xuân Thiện, Viettel hay FPT... Thậm chí đã đến lúc có chính sách để doanh nghiệp Việt chiếm lĩnh thị trường nước ngoài.

Khi vươn ra nước ngoài, ông Hiếu cho rằng cần phát huy lợi thế của tập đoàn kinh tế, bởi không thể vươn ra nếu không có sự dẫn dắt của tập đoàn lớn, không thể cứ “xua quân ra là chiến thắng”.

"Sau 40 năm đổi mới, cần phải nghĩ đến việc mở rộng thị trường, mở rộng bờ cõi”, đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.