Cơ hội để Việt Nam tạo lợi thế khác biệt

Theo PGS. TS Đặng Tùng Lâm, Phó Trưởng Ban Chiến lược và Tổng hợp - Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng (VIFC-DN), thế giới đang chứng kiến ba xu hướng nổi bật gồm tài sản số, tokenization và thị trường carbon. Điểm chung của các xu hướng này là đang làm thay đổi bản chất của hạ tầng tài chính.

Nếu trước đây thị trường tài chính vận hành dựa trên các trung gian lớn, quy trình xử lý hồ sơ giấy tờ và đối soát kéo dài thì hiện nay, nhờ công nghệ số, tài sản có thể được số hóa, quyền sở hữu được ghi nhận gần như theo thời gian thực, dữ liệu được xác minh tự động hơn và các giao dịch có thể được thiết kế minh bạch nếu có khung pháp lý phù hợp.

PGS. TS Đặng Tùng Lâm cho rằng cơ hội của Đà Nẵng không nằm ở việc chạy theo các loại tài sản mang tính đầu cơ mà là mã hóa các tài sản có dòng tiền thực hoặc quyền lợi kinh tế rõ ràng như: bất động sản thương mại, hạ tầng đô thị, năng lượng tái tạo, logistics, cảng biển, khu công nghiệp, tín chỉ carbon hay các khoản phải thu trong chuỗi cung ứng. Nếu được thiết kế phù hợp, tokenization sẽ giúp chia nhỏ quyền đầu tư, mở rộng khả năng tiếp cận vốn, tăng tính thanh khoản và giảm đáng kể chi phí giao dịch.

Ở góc độ khác, Tiến sĩ Trần Quốc Hùng, nguyên Phó giám đốc Vụ Tiền tệ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cho rằng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam cần ưu tiên phát triển tài chính số, trong đó trọng tâm là token hóa tài sản. Theo ông, không chỉ bất động sản mà nhiều loại tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ hay các quỹ đầu tư đều có thể được token hóa để nâng cao khả năng giao dịch và huy động vốn.

Việc xây dựng các sàn giao dịch tài sản số, giao dịch các tài sản được token hóa cũng như sử dụng tài sản số trong thanh toán và bù trừ sẽ giúp Việt Nam tích lũy kinh nghiệm vận hành một mô hình tài chính được dự báo sẽ trở thành xu hướng chủ đạo của thế giới trong vòng 10 - 20 năm tới.

Trong khi đó, GS. Phạm Hi Đức, Trưởng Khoa Tài chính và Kỹ thuật định lượng, Trường Đại học ECE, cho rằng ngay từ bây giờ Việt Nam cần xác định rõ "danh mục sản phẩm" cho Trung tâm Tài chính quốc tế, trả lời câu hỏi khi đi vào vận hành ổn định, trung tâm sẽ cung cấp những sản phẩm, dịch vụ tài chính nào và nguồn doanh thu sẽ đến từ đâu.

Theo ông, token hóa tài sản thực sẽ là một trong những sản phẩm có tiềm năng lớn nhất. Với mô hình này, các tài sản thực như bất động sản có thể được chia nhỏ thành nhiều token để nhiều nhà đầu tư cùng tham gia sở hữu.

Dẫn các dự báo quốc tế, GS. Phạm Hi Đức cho biết quy mô thị trường token hóa tài sản thực trong những năm tới có thể đạt từ 16.000-30.000 tỷ USD. Dù quy mô rất lớn, lĩnh vực này vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển, mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sớm và tạo dựng lợi thế tiên phong. Nếu chỉ đi theo mô hình của các trung tâm tài chính đã thành công thì Việt Nam sẽ khó tạo được khác biệt. Ngược lại, nếu đi trước trong lĩnh vực token hóa tài sản và tài chính số, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng vị thế riêng trên bản đồ tài chính quốc tế.

Theo GS. Phạm Hi Đức, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần đầu tư phát triển hạ tầng blockchain, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng các nền tảng công nghệ và hệ sinh thái tài sản số. Đây không chỉ là nền tảng cho Trung tâm Tài chính Quốc tế mà còn có thể mở ra một ngành kinh tế mới trong tương lai.

Khơi thông dòng vốn thế hệ mới

Bên cạnh tài sản số, các chuyên gia cũng cho rằng tài chính xanh và thị trường carbon sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam. Theo PGS. TS Đặng Tùng Lâm, Việt Nam là nền kinh tế sản xuất và xuất khẩu lớn, đồng thời sở hữu nhiều tiềm năng giảm phát thải trong các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp và đô thị. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển thị trường carbon.

Ông Lâm cho rằng VIFC-DN có thể trở thành nơi kết nối ba nhóm chủ thể gồm doanh nghiệp có nhu cầu giảm phát thải, các nhà đầu tư tìm kiếm sản phẩm tài chính xanh và các địa phương sở hữu dự án tạo tín chỉ carbon. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải bảo đảm tính liêm chính của tín chỉ carbon. Một tín chỉ chỉ thực sự có giá trị khi phản ánh lượng giảm phát thải có thật, có thể đo lường, được xác minh độc lập và không bị tính trùng.

Để xây dựng một trung tâm tài chính chuyên biệt, cần phát triển đồng thời ba lớp nền tảng gồm dữ liệu (dữ liệu phát thải, dữ liệu tài sản, dữ liệu giao dịch), hạ tầng thị trường (giao dịch, lưu ký, thanh toán, xác minh, công bố thông tin) và các sản phẩm tài chính như tín chỉ carbon, trái phiếu xanh, token tài sản, quỹ đầu tư xanh hay tài chính chuỗi cung ứng carbon thấp. Nếu kết nối được ba lớp này, Đà Nẵng sẽ không chỉ tham gia vào xu hướng toàn cầu mà còn có thể hình thành mô hình Trung tâm Tài chính quốc tế chuyên biệt của riêng mình.

Đồng quan điểm, GS. Nguyễn Hữu Ninh, Chủ tịch Công ty TNHH Cered, nhận định tín chỉ carbon là lĩnh vực phù hợp để Đà Nẵng xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế chuyên biệt, tương tự như cách Busan đã lựa chọn hướng đi riêng.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn nhiều rào cản cần tháo gỡ, trước hết là hệ thống pháp lý chưa đồng bộ và sự phối hợp giữa các bộ, ngành còn thiếu thống nhất, khiến việc triển khai thị trường carbon gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, nhận thức và năng lực của doanh nghiệp cũng còn hạn chế khi phần lớn doanh nghiệp chưa hiểu rõ cơ chế vận hành của thị trường carbon, phương pháp kiểm kê phát thải, quy đổi tín chỉ carbon cũng như các tiêu chuẩn quốc tế cần đáp ứng.

Trong khi đó, ông Jochen Biedermann, Giám đốc điều hành Liên minh các Trung tâm Tài chính Quốc tế (WAIFC), nhận định trung tâm tài chính của tương lai không chỉ là nơi tập trung các tổ chức tài chính, chuyên gia và dữ liệu mà còn phải thông minh hơn, đổi mới sáng tạo hơn, có tính bao trùm cao hơn và sở hữu chất lượng sống đủ hấp dẫn để thu hút nhân tài.

Theo ông, hai xu hướng nổi bật đang định hình thế hệ trung tâm tài chính mới là trí tuệ nhân tạo (AI) và tài sản số. Điển hình như Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana đang đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính đầu tiên vận hành theo mô hình AI-native, tức tích hợp AI vào toàn bộ hạ tầng và dịch vụ tài chính.

Đối với tài sản số, ông cho biết Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cùng nhiều ngân hàng trung ương đang phát triển hạ tầng thanh toán thế hệ mới, cho phép giao dịch nhiều loại tài sản và phương tiện thanh toán như tiền tệ, tiền gửi ngân hàng và stablecoin, đồng thời mở rộng sự tham gia của các công ty fintech và các tổ chức tài chính