Nâng mức tiền phạt tội trốn thuế

Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín vừa có góp ý Dự thảo sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự năm 2015 về tội trốn thuế.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Trọng Tín, khoản 1 Điều 200 của Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là Bộ luật Hình sự 2015) quy định người nào có hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng trước đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc hình sự một số tội danh khác. Tuy nhiên, mức 100 triệu thực hiện từ năm 2009, không còn phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội cũng như sự phát triển kinh tế của đất nước.

Mặt khác, ông Được cho rằng, tội trốn thuế có nhiều hành vi được xác định trong thời hạn 10 năm nếu mức trốn thuế đến 100 triệu đồng thì bị truy cứu trách nhiệm hình sẽ tạo ra áp lực tuân thủ rất lớn cho người nộp thuế, đặc biệt trong bối cảnh chính sách thuế thay đổi liên tục, phức tạp để phù hợp với thời kỳ “kỷ nguyên vươn mình của đất nước”. Đồng thời, ranh giới giữa trốn thuế và tránh thuế là rất gần nhau, từ đó có thể gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội.

Bên cạnh đó, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã giảm thời gian được kê khai, điều chỉnh từ 10 năm xuống còn 5 năm. Điều này làm giảm đi cơ hội khắc phục hậu quả của người nộp thuế, dẫn đến người nộp thuế nếu đã có hành vi trốn thuế trên 100 triệu đồng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự làm gia tăng tội phạm. Điều này đi ngược với chủ trương, chính sách “không hình sự hóa” của Đảng và nhà nước ta hiện nay.

“Với mức số tiền thuế trốn càng thấp thì áp lực và rủi ro pháp lý càng cao gây ra tâm lý hoang mang, lo sợ đối với người nộp thuế từ đó ảnh hướng lớn đến tinh thần khởi nghiệp, đầu tư, kinh doanh. Với mức thuế trốn thấp phải thực hiện điều tra, truy tố cũng sẽ tạo ra những áp lực lớn cho các cơ quan chức năng trong đó có cơ quan công an, viện kiểm sát và tòa án trước bối cảnh các nguồn lực còn hạn chế”, ông Được bày tỏ.

Trước thực tế trên, Trọng Tín kiến nghị nâng mức tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng lên mức 500 triệu đồng. Mức 500 triệu đồng này cũng đồng bộ với mức tạm hoãn xuất nhập cảnh đồng thời tạo cơ chế linh hoạt xử lý hành chính thay cho chế tài hình sự.

Trọng Tín cũng đề nghị nâng mức phạt tiền đối với tội trốn thuế ít nhất bằng với chế tài xử lý hành chính tức là từ 1 đến 3 lần và tùy theo hành vi, mức độ vi phạm để thiết kế khung hình phạt phù hợp. Đơn cử, tăng mức phạt tiền đối với chế tài hình sự bằng 01 lần số thuế trốn đối với vi phạm tại khoản 1 hoặc 02 lần số thuế trốn đối với vi phạm tại khoản 2 và 3 lần đối với số thuế trốn tại khoản 3 Điều 200 Bộ luật hình sự năm 2015…

Bổ sung hành vi trốn thuế, nâng mức hình phạt tù

Đối với hành vi trốn thuế, theo Trọng Tín, Bộ Luật hình sự năm 2015 và Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 quy định khác nhau về các hành vi trốn thuế đối với trường hợp người nộp thuế đang tạm ngưng, tạm ngừng kinh doanh nhưng thực tế vẫn kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan thuế. Điều 200 Bộ Luật hình sự năm 2015 không quy định hành vi trốn thuế đối với trường hợp “Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế. Vì vậy, không thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với trường hợp này dẫn đến bỏ lọt tội phạm cũng như tạo sự bất bình đẳng đối với người nộp thuế và người phạm tội.

Trọng Tín cho rằng, đây là “lỗ hỏng” pháp lý cần sớm được khắc phục nhằm đồng bộ với Luật quản lý thuế và đảm bảo tính phù hợp với thực tiễn. Theo đó, Khoản 1 Điều 200 cần bổ sung như sau:“k) Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế”.

Bên cạnh việc nâng mức tiền phạt để đảm bảo tính răn đe và tính trừng phạt của các chế tài hình sự, ông Nguyễn Văn Được nêu rõ, cần bổ sung và nâng mức hình phạt tù đối với tội trốn thuế có quy mô lớn và có tổ chức, tinh vi gây hậu quả lớn cho xã hội tại Điều 200 Bộ Luật hình sự như trốn thuế tinh vi, có tổ chức với số tiền thuế lớn trên 3 tỷ đồng hoặc số tiền thuế trốn cao hơn (trên 3 tỷ hoặc trên 5 tỷ) tùy theo điều kiện kinh tế xã hội sẽ phải chịu khung hình phạt tù từ 5 năm đến 10 năm được phân loại là “Tội phạm rất nghiêm trọng”.

“Khi tội trốn thuế được phân loại là “Tội phạm rất nghiêm trọng” thì các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ phải “tố giác tội phạm” theo quy định tại Điều 19 và Điều 390 Bộ Luật hình sự năm 2015, từ đó giúp cho công tác phát hiện các vi phạm và gian lận về thuế được hiệu quả hơn. Các làm này, huy động và đảm bảo được tính trách nhiệm phát, tố cáo, tố giác của tổ chức, cá nhân đối với các hành vi vi phạm pháp luật mà pháp luật hành chính cũng như pháp luật hình sự đang hướng tới”, ông Nguyễn Văn Được nói.