Hiện nay nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh rất lớn nhưng chi phí lãi vay đang là rào cản đáng kể đối với quyết định đầu tư.

Tại hội thảo về triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) do BộKhoa học và Công nghệ tổ chức ngày 10/7, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, doanh nghiệp chính là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và mọi chính sách cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà nước sẽ giữ vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế để giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại hội thảo.

Bản chất của cơ chế hỗ trợ lãi suất vay là Nhà nước không cấp phát vốn trực tiếp, không thay thế ngân hàng cấp tín dụng và không làm thay trách nhiệm đầu tư của doanh nghiệp. Thay vào đó, Nhà nước sẽ hỗ trợ một phần chi phí lãi vay nhằm tạo hiệu ứng đòn bẩy, huy động nguồn vốn tín dụng lớn từ xã hội, định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực công nghệ ưu tiên, đồng thời hình thành cơ chế đồng hành hiệu quả giữa nhà nước (Quỹ NATIF), ngân hàng thương mại và doanh nghiệp.

Theo phương án được đề xuất, các doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư để mua sắm máy móc, dây chuyền sản xuất, nhận chuyển giao công nghệ, thuê chuyên gia tư vấn... sẽ thuộc đối tượng được xem xét hỗ trợ. Mức hỗ trợ được đề xuất là 50% mức lãi suất cho vay theo hợp đồng tín dụng đã ký kết với ngân hàng, nhưng tối đa không vượt quá 6%/năm. Thời hạn hỗ trợ tối đa là 5 năm và khoản vay cho dự án phải còn tối thiểu 12 tháng thời hạn vay tính đến thời điểm hoàn thành nghĩa vụ trả nợ.

Trước khi nhân rộng, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai thí điểm cơ chế này cho 20 doanh nghiệp nhằm đánh giá tính khả thi của quy trình, cơ chế phối hợp, khả năng kiểm soát rủi ro và đánh giá hiệu quả thực tế. Quá trình thí điểm dự kiến kéo dài đến hết tháng 9/2026.

Để tối ưu hóa trong giai đoạn đầu, 20 doanh nghiệp được lựa chọn tham gia thí điểm phải đáp ứng các tiêu chí gắt gao hơn mức thông thường, bao gồm có độ tín nhiệm từ A- trở lên theo hệ thống xếp hạng của ngân hàng cho vay; thời hạn vay ngắn (3-5 năm) và hợp đồng tín dụng ký từ ngày 1/7/2025. Cuối cùng là dự án phải có khả năng tạo mức tăng thêm của giá trị gia tăng từ 7% trở lên (cao hơn mức 5% của quy định chung).

Để đảm bảo nguồn ngân sách được sử dụng đúng mục đích, quy trình hỗ trợ được thiết kế qua nhiều bước giám sát giữa Quỹ NATIF và các ngân hàng. Quỹ sẽ mở một tài khoản chuyên dùng tại ngân hàng để chuyển kinh phí hỗ trợ lãi suất trước mỗi kỳ trả nợ. Doanh nghiệp sẽ chỉ phải trả phần nợ sau khi đã trừ đi phần Quỹ hỗ trợ. Đáng chú ý, Quỹ sẽ tạm dừng hỗ trợ lãi suất ngay lập tức nếu doanh nghiệp phát sinh nợ quá hạn, và doanh nghiệp phải tự chi trả 100% lãi vay trong thời gian này.

Mọi hành vi gian lận, cung cấp hồ sơ sai lệch hoặc sử dụng vốn sai mục đích sẽ bị chấm dứt hỗ trợ và thu hồi kinh phí theo quy định.

Những ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ tiếp tục được Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, hoàn thiện cơ chế để chính sách sớm đi vào thực tiễn, trở thành bệ phóng tài chính vững chắc giúp doanh nghiệp tự chủ công nghệ và phát triển bứt phá.